Việt Nam gia tăng hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều biến động về địa chính trị, chi phí logistics và áp lực lạm phát tại nhiều thị trường lớn, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực trong những tháng đầu năm 2026.

Các số liệu mới nhất cho thấy thương mại hàng hóa tiếp tục là một trong những điểm sáng quan trọng của nền kinh tế, với nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực đạt kim ngạch hàng chục tỷ USD.

Theo số liệu cập nhật của Cục Hải quan, lũy kế từ đầu năm 2026 đến ngày 15/5, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 394 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng đáng chú ý trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn phục hồi ổn định.

Riêng trong kỳ 1 tháng 5/2026 (từ ngày 1/5 đến ngày 15/5), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 47,7 tỷ USD. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 21 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước; kim ngạch nhập khẩu đạt 26,7 tỷ USD, tăng 38,6%.

Các số liệu cho thấy nhu cầu sản xuất, tiêu dùng và đơn hàng quốc tế đang có dấu hiệu cải thiện rõ nét. Đặc biệt, mức tăng mạnh của nhập khẩu phản ánh xu hướng gia tăng nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc và linh kiện phục vụ sản xuất trong nước cũng như cho các đơn hàng xuất khẩu những tháng tiếp theo.

Bốn nhóm hàng xuất khẩu vượt mốc 10 tỷ USD

Tính từ đầu năm đến ngày 15/5, Việt Nam đã có 4 nhóm hàng xuất khẩu đạt kim ngạch từ 10 tỷ USD trở lên. Đây tiếp tục là các ngành hàng giữ vai trò trụ cột trong cơ cấu xuất khẩu của nền kinh tế.

Dẫn đầu là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với kim ngạch đạt 48,8 tỷ USD, tăng mạnh 46,5% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng trưởng cao của nhóm hàng này phản ánh xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ vào Việt Nam tiếp tục được duy trì, đồng thời cho thấy nhu cầu thị trường quốc tế đối với sản phẩm điện tử vẫn ở mức tích cực.

Đứng thứ hai là nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác với kim ngạch đạt 23,5 tỷ USD, tăng 22,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là nhóm hàng có tốc độ tăng trưởng ổn định trong nhiều năm gần đây, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu công nghiệp chế biến, chế tạo của Việt Nam.

Bên cạnh đó, xuất khẩu điện thoại và linh kiện tiếp tục duy trì quy mô lớn với kim ngạch đạt 23,4 tỷ USD, tăng 18,8% so với cùng kỳ. Dù tốc độ tăng không cao bằng nhóm điện tử và máy tính, song đây vẫn là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực mang về nguồn ngoại tệ lớn cho nền kinh tế.

Nhóm dệt may ghi nhận kim ngạch xuất khẩu đạt 13,3 tỷ USD, tăng nhẹ 1,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong bối cảnh sức mua tại nhiều thị trường lớn chưa phục hồi hoàn toàn, mức tăng trưởng này cho thấy ngành dệt may đang từng bước thích ứng với các yêu cầu mới về xanh hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Tổng kim ngạch của 4 nhóm hàng xuất khẩu trên đạt 109,1 tỷ USD, chiếm khoảng 57% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Điều này cho thấy cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục tập trung vào các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao.

Công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực

Diễn biến xuất nhập khẩu trong những tháng đầu năm cho thấy khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng thương mại hàng hóa.

Đặc biệt, nhóm điện tử, máy tính và linh kiện ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội nhờ sự mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp FDI, cùng với việc nhiều tập đoàn công nghệ lớn tiếp tục gia tăng đầu tư tại Việt Nam. Xu hướng dịch chuyển sản xuất khỏi một số thị trường truyền thống đang tạo thêm dư địa để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, nhu cầu đối với các sản phẩm công nghệ, linh kiện điện tử, thiết bị thông minh và máy móc phục vụ sản xuất công nghiệp tại nhiều nền kinh tế lớn cũng đang phục hồi tích cực. Đây là yếu tố quan trọng hỗ trợ kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng trưởng mạnh trong thời gian qua.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tăng mạnh cũng phản ánh xu hướng mở rộng sản xuất của doanh nghiệp trong nước. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu tập trung ở nhóm máy móc, nguyên phụ liệu và linh kiện phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy cộng đồng doanh nghiệp đang kỳ vọng vào khả năng phục hồi của thị trường xuất khẩu trong các quý tiếp theo.

Bên cạnh các nhóm hàng công nghệ, những ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may và da giày vẫn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam.

Trong nhóm dệt may, bên cạnh kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may đạt 13,3 tỷ USD, xuất khẩu xơ sợi dệt đạt 1,6 tỷ USD, tăng 8,6% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tín hiệu cho thấy nhu cầu nguyên liệu phục vụ ngành dệt may tại các thị trường quốc tế đang dần cải thiện.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu nguyên phụ liệu dệt may, da giày đạt 948 triệu USD, tăng 10,4% so với cùng kỳ. Trong khi đó, nhóm vải mành, vải kỹ thuật đạt 293 triệu USD, tăng 1,1%.

Các chuyên gia cho rằng ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước áp lực chuyển đổi mạnh mẽ khi nhiều thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu, Mỹ ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, phát thải carbon và trách nhiệm xã hội trong chuỗi cung ứng.

Do đó, để duy trì tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp dệt may không chỉ cạnh tranh bằng giá thành mà còn phải đầu tư vào công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu.

Tận dụng cơ hội từ chuỗi cung ứng toàn cầu

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, một trong những điểm đáng chú ý là công tác quản lý, điều hành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng minh bạch, hiện đại và tạo thuận lợi thương mại.

Trong 4 tháng đầu năm, Cục Xuất nhập khẩu đã trình lãnh đạo Bộ ký ban hành 7 thông tư trong lĩnh vực xuất nhập khẩu; đồng thời tiếp tục xây dựng 4 nghị định, 1 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 8 thông tư khác nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động thương mại quốc tế.

Cục cũng đang chủ trì xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây được xem là định hướng lớn nhằm tái cơ cấu hoạt động xuất nhập khẩu theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và tăng khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong lĩnh vực quản lý xuất xứ hàng hóa, công tác cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) tiếp tục được đẩy mạnh. Cục Xuất nhập khẩu cũng tăng cường phối hợp với cơ quan hải quan và cơ quan có thẩm quyền nước nhập khẩu để kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa, ngăn chặn gian lận thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các FTA.

Tại buổi làm việc với Cục Xuất nhập khẩu về tình hình thực hiện nhiệm vụ 4 tháng đầu năm và mục tiêu năm 2026 mới đây, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đề nghị Cục Xuất nhập khẩu rà soát toàn diện vai trò, chức năng và mô hình quản trị trong bối cảnh mới, bảo đảm lĩnh vực ngoại thương được điều hành đồng bộ, hiệu quả và gắn chặt với yêu cầu phát triển kinh tế đất nước.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Theo đó, Cục Xuất nhập khẩu cần phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng và thống nhất hệ thống dữ liệu dùng chung, tiến tới quản trị điều hành dựa trên dữ liệu số.

Đồng thời yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu, bảo đảm đồng bộ với chiến lược phát triển ngành và định hướng chung của Bộ Công Thương. Đồng thời, cần rà soát lại toàn bộ hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách liên quan để kịp thời sửa đổi, bổ sung phù hợp với thực tiễn phát triển.

Có thể khẳng định, kết quả tăng trưởng xuất nhập khẩu trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của nhiều tập đoàn quốc tế.

Việc tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu đang tạo cơ hội lớn cho doanh nghiệp trong nước mở rộng thị trường, gia tăng năng lực sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới cũng tiếp tục tạo dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu của Việt Nam.

Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh trong thương mại quốc tế ngày càng lớn khi nhiều quốc gia gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn kỹ thuật và phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động nâng cao năng lực quản trị, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Bên cạnh đó, việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm gia tăng giá trị gia tăng cho hàng hóa xuất khẩu.