Đề xuất cho phép doanh nghiệp thu mua khai và nộp thuế thay người thu mua ve chai, đồng nát được kỳ vọng sẽ tháo gỡ điểm nghẽn và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.
Trong chuỗi giá trị của nền kinh tế tuần hoàn, những người thu mua ve chai, đồng nát tưởng chừng chỉ là mắt xích nhỏ lẻ nhưng lại giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Họ là lực lượng trực tiếp thu gom, phân loại phế liệu từ đầu nguồn, tạo ra nguồn nguyên liệu đầu vào cho ngành công nghiệp tái chế. Tuy nhiên, những vướng mắc về thủ tục thuế và hóa đơn đang khiến mắt xích này hoạt động ngoài vùng phủ của khu vực chính thức, làm hạn chế đáng kể khả năng phát triển của ngành tái chế trong nước.
Góp ý Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế (Dự thảo), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VCCI cho rằng cần bổ sung tổ chức ký hợp đồng thu mua phế liệu với hộ, cá nhân kinh doanh vào nhóm đối tượng có trách nhiệm khai thuế và nộp thuế thay.
Trên thực tế, đa số người thu gom ve chai, đồng nát hoạt động với quy mô rất nhỏ, chủ yếu là lao động tự do, trình độ tiếp cận pháp luật còn hạn chế. Việc tự kê khai thuế, xuất hóa đơn điện tử hay thực hiện các thủ tục liên quan gần như vượt quá khả năng của họ.
Chính vì vậy, nhiều người lựa chọn bán phế liệu cho các cơ sở phi chính thức thay vì cung cấp cho doanh nghiệp sản xuất tái chế có đăng ký đầy đủ. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xây dựng nguồn nguyên liệu hợp pháp, có chứng từ để hạch toán chi phí và chứng minh nguồn gốc đầu vào.
Theo VCCI, thực trạng này gây ra hệ lụy cho cả ba chủ thể. Với người thu gom, họ luôn đối diện với nguy cơ vi phạm quy định thuế nhưng không đủ điều kiện để tuân thủ. Với doanh nghiệp, nguồn cung phế liệu trong nước bị thu hẹp, trong khi các tiêu chuẩn xanh trên thị trường ngày càng đòi hỏi tỷ lệ nguyên liệu tái chế cao hơn trong sản phẩm. Với Nhà nước, không chỉ thất thu thuế mà còn bỏ lỡ cơ hội tận dụng nguồn tài nguyên tái chế, giảm ô nhiễm môi trường và thúc đẩy tăng trưởng xanh.
Đề xuất của VCCI về việc cho phép tổ chức thu mua phế liệu được khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh được đánh giá là giải pháp phù hợp với thực tiễn. Cơ chế này sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục cho người thu gom nhỏ lẻ, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp yên tâm ký hợp đồng thu mua, thanh toán minh bạch và ghi nhận chi phí hợp lệ. Ở góc độ quản lý, Nhà nước cũng dễ dàng kiểm soát dòng giao dịch thông qua các doanh nghiệp đầu mối, thay vì phải giám sát hàng trăm nghìn cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ phân tán.
Nhiều ý kiến thống nhất với đề xuất cho phép doanh nghiệp thu mua phế liệu thực hiện khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh là một giải pháp hợp lý, vừa giảm gánh nặng thủ tục cho người dân, vừa tạo động lực cho ngành công nghiệp tái chế phát triển. TS Nguyễn Thị Cẩm Giang, Giảng viên Khoa Tài chính, Học viện Ngân hàng cho rằng, lực lượng thu gom ve chai, đồng nát là mắt xích đầu tiên và không thể thay thế trong chuỗi tái chế. Tuy nhiên, do hoạt động phân tán, quy mô nhỏ và hạn chế về khả năng tiếp cận pháp luật, việc yêu cầu từng cá nhân tự kê khai thuế, xuất hóa đơn là không khả thi trên thực tế.
“Nếu chính sách được thiết kế quá phức tạp, người dân sẽ lựa chọn đứng ngoài khu vực chính thức. Khi đó, doanh nghiệp không thể tiếp cận nguồn phế liệu hợp pháp, còn Nhà nước cũng khó quản lý và khó thu thuế”, TS Nguyễn Thị Cẩm Giang nhận định.
Theo vị chuyên gia, việc giao cho doanh nghiệp thu mua thực hiện nghĩa vụ thuế thay sẽ giúp hợp thức hóa dòng giao dịch, khuyến khích người thu gom bán hàng vào hệ thống chính thức thay vì qua các kênh tự phát. Đây cũng là cách để khơi thông nguồn nguyên liệu đầu vào cho các doanh nghiệp tái chế, giảm lãng phí tài nguyên và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.
“Muốn phát triển ngành tái chế, cần bắt đầu từ việc tháo gỡ các rào cản pháp lý cho những người đang trực tiếp thu gom phế liệu mỗi ngày. Khi mắt xích đầu tiên được hỗ trợ đúng cách, toàn bộ chuỗi giá trị tái chế sẽ vận hành hiệu quả hơn”, chuyên gia này nhấn mạnh.
