Không chỉ tạo ra cú sốc về năng lượng, cuộc xung đột Trung Đông còn buộc một số ngành công nghiệp toàn cầu, trong đó có ngành game, đang đứng trước một thử thách chưa từng có.
Cuộc xung đột bùng phát ngày 28/2 vừa qua tại Iran đã nhanh chóng vượt khỏi phạm vi một cuộc chiến năng lượng thông thường. Chỉ trong 48 giờ, lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển 20% lượng dầu mỏ giao thương trên biển toàn cầu, đã giảm tới 70%, trước khi gần như về 0. Giá dầu Brent vọt lên mốc 100 USD/thùng lần đầu sau bốn năm, đạt đỉnh 126 USD. Nhưng điều khiến giới công nghệ thực sự “đứng ngồi không yên” lại nằm ở những thứ khác: sự khan hiếm heli và brom.
Những “nguyên tố vô hình”
Không phải dầu, cũng chẳng phải điện, khí heli mới chính là điểm nghẽn cổ chai thực sự. Qatar, quốc gia sở hữu trữ lượng heli lớn nhất thế giới với hơn 10,1 tỷ m3, đang cung cấp hơn 1/3 nguồn heli toàn cầu. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào tổ hợp công nghiệp Ras Laffan – nơi sản xuất heli như một sản phẩm phụ của khí tự nhiên hóa lỏng – đã buộc QatarEnergy phải ngừng hầu hết hoạt động từ ngày 2/3.
.jpg)
Trên thực tế, trong quy trình sản xuất chip bán dẫn, heli đóng vai trò then chốt trong khắc và làm mát. Mike Corbett, đồng sáng lập công ty tư vấn Linx Consulting (Mỹ), giải thích: “Việc khắc có thể được thực hiện hàng trăm lần trên mỗi tấm wafer. Phải kiểm soát nhiệt độ rất chính xác, không thể khắc tấm wafer này ở 100 độ C, rồi tấm tiếp theo ở 150 độ C”. Ông khẳng định không có chất thay thế khả thi cho heli trong công đoạn này. Giáo sư Jong-hwan Lee từ Đại học Sangmyung (Hàn Quốc) cũng nhấn mạnh: “Trong quy trình sản xuất chip hiện nay, không có chất thay thế nào hiệu quả để làm mát tấm wafer”.
Hậu quả là thị trường heli đã rơi vào khủng hoảng. Theo tính toán từ IndexBox, thế giới đang thiếu hụt khoảng 5,2 triệu m3 heli mỗi tháng, khiến giá giao ngay tăng vọt 70-100% chỉ trong hơn một tuần. Chuyên gia tư vấn thị trường heli Phil Kornbluth dự báo, thế giới sẽ phải đối mặt với ít nhất 2-3 tháng gián đoạn sản xuất, và cần thêm 4-6 tháng để chuỗi cung ứng hoạt động bình thường trở lại.
Không chỉ dừng lại ở heli, ngành sản xuất chip còn đang đối mặt với rủi ro từ brom. Khoảng 2/3 sản lượng brom toàn cầu đến từ Israel và Jordan, theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ. Đây là nguyên liệu thiết yếu để sản xuất bo mạch in chống cháy và phục vụ quy trình khắc polysilicon trong sản xuất DRAM và NAND flash. Rủi ro đặc biệt rõ tại Hàn Quốc, nơi Samsung và SK Hynix đặt các cơ sở sản xuất chính và nhập khẩu tới 97,5% lượng brom từ Israel.
Nếu xung đột kéo dài đến 10 tuần, toàn ngành có thể chứng kiến tình trạng khan hiếm chip theo từng giai đoạn, bắt đầu từ các node tiên tiến rồi lan sang các thị trường đầu cuối. Ông Peter Hanbury, đối tác phụ trách lĩnh vực công nghệ tại Bain & Company, nhận định rủi ro hiện vẫn ở mức vừa phải, nhưng heli vẫn là yếu tố cần theo dõi chặt chẽ nhất.
Bên cạnh đó, bức tranh logistics cũng chẳng sáng sủa hơn. Các hãng vận tải container lớn như Maersk, CMA CGM và Hapag Lloyd đã đình chỉ hoạt động qua eo biển Hormuz và Biển Đỏ. Tuyến đường vòng qua Mũi Hảo Vọng dài hơn 3.500-4.000 hải lý, mất thêm 10-14 ngày, với mỗi TEU hàng hóa phải chịu thêm 200-400 USD chi phí phát sinh . Hapag Lloyd đã áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh 1.500 USD mỗi TEU từ ngày 2/3. Vận chuyển hàng không cũng chịu áp lực khi năng lực toàn cầu giảm khoảng 18%, riêng hành lang Trung Quốc - châu Âu ghi nhận mức giảm 40% công suất.
Cú sốc với ngành game toàn cầu
Sự gián đoạn nguồn cung heli xảy ra vào thời điểm nhu cầu chip trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ, đẩy các nhà sản xuất như Samsung Electronics và SK Hynix vào thế phải ưu tiên phân bổ nguồn lực. Chip phục vụ game vốn đã đứng ở cuối danh sách, nay càng bị đẩy xuống bậc thấp hơn. Hệ quả là thị trường bộ nhớ tiêu dùng bị thu hẹp đáng kể.
.png)
Các báo cáo mới nhất từ IDC cho thấy thị trường PC toàn cầu năm 2026 dự kiến sẽ giảm tới 11,3% về số lượng xuất xưởng do thiếu hụt DRAM và chi phí linh kiện leo thang. Ông Ryan Reith, Phó Chủ tịch nhóm Thiết bị và Người tiêu dùng của IDC, nhận định: “Toàn bộ ngành công nghệ đang đối mặt với những thách thức không thể kiểm soát được, khiến việc ra quyết định trở nên vô cùng khó khăn”.
Điều này đã tác động trực tiếp đến những sản phẩm được mong chờ nhất năm. Nintendo Switch 2, dù ra mắt thành công với 3,5 triệu máy bán ra trong bốn ngày đầu tháng 6/2025, hiện đang đối mặt với rủi ro gián đoạn nguồn cung cho các lô hàng tiếp theo. Trong khi đó, bom tấn GTA VI của Rockstar Games tiếp tục bị hoãn đến tháng 11/2026, với lý do chính thức từ Take Two Interactive là cần thêm thời gian để đạt chất lượng, nhưng giới phân tích cho rằng áp lực từ chuỗi cung ứng chip là nguyên nhân cốt lõi.
Cú sốc lần này phơi bày sự phụ thuộc mong manh của nền kinh tế số vào những mắt xích tưởng chừng xa vời. Chuyên gia Ray Wang từ SemiAnalysis cảnh báo, nguy cơ lớn nhất không nằm ở sản xuất chip trực tiếp, mà ở việc gián đoạn nguồn cung nguyên liệu quan trọng.
Với người dùng cuối, điều này đồng nghĩa với việc thời kỳ thiết bị công nghệ giá rẻ đã chấm dứt. Ông Jitesh Ubrani, chuyên gia của IDC, dự báo tình trạng thiếu DRAM sẽ kéo dài tới năm 2027 và thị trường khó có thể trở lại mức giá của năm 2025. Một “bình thường mới” với giá bán lẻ cao hơn một cách cơ cấu đang hình thành.
Các tổ chức nghiên cứu thị trường danh tiếng như IDC và Gartner đã đồng loạt cắt giảm dự báo về thị trường PC và điện tử tiêu dùng trong năm 2026. Việc chi phí linh kiện leo thang và thiếu hụt bộ nhớ không chỉ làm giảm doanh số mà còn đẩy giá bán trung bình của các thiết bị lên một tầm cao mới. Theo dự báo của IDC, tác động từ xung đột Trung Đông thậm chí còn chưa được phản ánh đầy đủ, và người tiêu dùng toàn cầu có thể sẽ phải đối mặt với một giai đoạn “lạm phát công nghệ” kéo dài. Đồng quan điểm, ông David Roche, Chủ tịch của Quantum Strategy, nhấn mạnh rằng ngay cả khi xung đột kết thúc ngay lập tức, “vết sẹo” mà nó để lại cho chuỗi cung ứng sẽ mất ít nhất từ 4 đến 6 tháng để mờ đi.
