Sự bùng nổ của xe điện không chỉ thay đổi cơ cấu thị trường mà còn tác động đến vòng đời sản phẩm và xu hướng tiêu dùng ô tô.
Tuổi đời trung bình của ô tô điện đang lưu hành tại Trung Quốc hiện chỉ khoảng 1,8 năm, thấp hơn rất nhiều so với 8,2 năm của xe sử dụng động cơ đốt trong. Theo báo cáo của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc (CAAM) và Hejun Consulting, đây không phải là dấu hiệu cho thấy người dùng đều đổi xe chỉ sau chưa đầy hai năm, mà chủ yếu phản ánh tốc độ phát triển bùng nổ của thị trường xe điện trong những năm gần đây. Khi xe năng lượng mới hiện đã chiếm gần 60% doanh số ô tô mới, phần lớn phương tiện đang lưu hành đều thuộc các thế hệ vừa được bán ra, khiến tuổi đời trung bình của toàn bộ đội xe ở mức rất thấp.
Dù vậy, các nghiên cứu cũng cho thấy chu kỳ thay xe điện tại Trung Quốc thực tế đang ngắn hơn so với xe sử dụng động cơ đốt trong. Theo Sohu, khoảng 90% xe năng lượng mới được thay thế trong vòng dưới 5 năm, trong khi khoảng 70% xe động cơ đốt trong vẫn được sử dụng trên 5 năm trước khi đổi. Điều này phản ánh sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng khi ô tô điện ngày càng được nhìn nhận như một sản phẩm công nghệ hơn là một tài sản sử dụng lâu dài.
Nguyên nhân đầu tiên đến từ tốc độ phát triển công nghệ. Chỉ trong vài năm, dung lượng pin, khả năng sạc nhanh, hiệu suất mô tơ điện, hệ thống hỗ trợ lái và các tính năng kết nối đã liên tục được cải thiện. Một mẫu xe điện ra mắt cách đây ba hoặc bốn năm có thể vẫn đáp ứng tốt nhu cầu đi lại, nhưng lại thua kém đáng kể các sản phẩm mới về trải nghiệm sử dụng. Điều này tạo động lực để người tiêu dùng nâng cấp xe sớm hơn, tương tự cách nhiều người đổi điện thoại hay các thiết bị điện tử khi xuất hiện công nghệ mới.
Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường ô tô Trung Quốc cũng góp phần rút ngắn vòng đời sản phẩm. Các hãng xe liên tục giới thiệu mẫu mới hoặc phiên bản nâng cấp với giá bán cạnh tranh hơn, trong khi nhiều tính năng từng thuộc phân khúc cao cấp nhanh chóng được phổ cập xuống các dòng xe phổ thông. Điều này khiến giá trị của xe cũ giảm nhanh hơn, đồng thời tạo thêm động lực để người dùng cân nhắc đổi xe.
Theo 21st Century Business Herald, sau ba năm sử dụng, xe điện tại Trung Quốc chỉ giữ được trung bình khoảng 43,35% giá trị ban đầu, thấp hơn xe sử dụng động cơ đốt trong. Giá trị bán lại thấp không chỉ ảnh hưởng đến chủ xe mà còn đặt ra bài toán cho các nhà sản xuất trong việc duy trì giá trị sản phẩm sau bán hàng. Đây cũng là lý do nhiều hãng xe đang đẩy mạnh các chương trình thu đổi xe cũ, bảo hành pin dài hạn hoặc cập nhật phần mềm qua mạng (OTA) nhằm kéo dài sức hấp dẫn của xe trong suốt vòng đời sử dụng.
Xu hướng này cũng phản ánh sự thay đổi trong cạnh tranh của ngành ô tô. Nếu trước đây các hãng chủ yếu cạnh tranh về động cơ, độ bền hay khả năng vận hành thì hiện nay cuộc đua ngày càng chuyển sang công nghệ phần mềm, trí tuệ nhân tạo, hệ thống hỗ trợ lái và trải nghiệm kỹ thuật số. Với nhóm khách hàng trẻ, đặc biệt là những người dưới 35 tuổi, các tính năng thông minh đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng khi quyết định mua hoặc đổi xe.
Tại Việt Nam, thị trường xe điện vẫn đang trong giai đoạn phát triển nhưng cũng có thể chịu tác động từ xu hướng này trong những năm tới. Các mẫu xe điện mới liên tục được cải tiến về công nghệ pin, khả năng kết nối và phần mềm, trong khi các bản cập nhật OTA giúp xe có thêm tính năng mà không cần đến xưởng dịch vụ. Tuy nhiên, khả năng hình thành chu kỳ thay xe ngắn như Trung Quốc vẫn còn khá xa do quy mô thị trường nhỏ hơn, thu nhập bình quân đầu người thấp hơn và ô tô vẫn là tài sản có giá trị lớn đối với đa số người dân.
Ngoài ra, thị trường xe điện đã qua sử dụng tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hình thành, hệ thống định giá và các chương trình thu đổi chưa phát triển mạnh. Điều này khiến người dùng có xu hướng sử dụng xe trong thời gian dài hơn trước khi quyết định đổi sang mẫu xe mới. Dù vậy, khi thị trường mở rộng và công nghệ tiếp tục phát triển, vòng đời sử dụng xe điện tại Việt Nam nhiều khả năng cũng sẽ dần rút ngắn. Khi đó, không chỉ người tiêu dùng mà các nhà sản xuất cũng sẽ phải thích ứng với một thị trường mà tốc độ đổi mới công nghệ ngày càng trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh.
