TP. Đà Nẵng cần thêm nhiều giải pháp về xử lý chất thải rắn để hoàn thành mục tiêu xây dựng “Thành phố môi trường”, phát triển kinh tế tuần hoàn...
Năm 2021, UBND thành phố Đà Nẵng tiếp tục ban hành Đề án “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường” giai đoạn 2021 - 2030.
Vẫn còn nhiều thách thức
Theo đó, Đà Nẵng đã cụ thể hoá cho từng giai đoạn đối với công tác vệ sinh môi trường, quản lý chất thải rắn như tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt, chất thải nguy hại được thu gom, tái chế, xử lý đạt quy chuẩn theo quy định, tỷ lệ hộ dân thực hiện phân loại rác thải tại nguồn, … Cùng với đó, vấn đề quản lý chất thải rắn được tiếp cận theo hướng triển khai đồng bộ mạng lưới hạ tầng kỹ thuật tương ứng từ nguồn phát sinh cho đến khâu xử lý cuối cùng.
Tổng khối lượng chất thải rắn sinh hoạt dự báo phát sinh trên toàn địa bàn Đà Nẵng đến năm 2030 dự kiến khoảng 3.600 tấn/ngày. Đây là con số lớn, đặc biệt trong điều kiện thành phố đang định hướng phát triển du lịch - dịch vụ mạnh mẽ, đòi hỏi công tác vệ sinh môi trường phải có sự đổi mới căn bản.
Tuy nhiên, theo thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng tại các khu vực nông thôn, miền núi tần suất thu gom còn thấp. Năng lực của các đơn vị dịch vụ chưa cao, hợp tác xã vệ sinh môi trường hoặc tổ thu gom rác tư nhân từng hoạt động hiệu quả ở quy mô nhỏ, nay gặp khó khi phải bao phủ phạm vi địa bàn rộng lớn hơn nên làm giảm hiệu quả thu gom, dẫn đến vẫn còn tình trạng rác ứ đọng.
Quy hoạch xử lý chất thải rắn đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045 của 2 địa phương (Đà Nẵng và Quảng Nam) trước khi sáp nhập chưa đồng nhất về mục tiêu tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt, chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn, tiêu chuẩn môi trường. Cùng với đó, cơ chế chính sách, mô hình quản lý chưa có sự đồng bộ, thống nhất sau sáp nhập.
Đặc biệt, quy định việc phải đấu thầu và ký hợp đồng hàng năm để cung cấp dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt tiềm ẩn rủi ro lớn cho nhà đầu tư khi suất đầu tư lớn (từ 2000 tỷ đồng trở lên). Do đó, đã gặp khó khăn trong việc kêu gọigọi đầu tư các dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ tiên tiến…
Theo ông Hồ Quang Bửu –Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng trong bối cảnh hiện tại việc quản lý chất thải theo hướng tích hợp, tuần hoàn và bền vững không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là yêu cầu về phát triển kinh tế. Ông Bửu cho hay, mục tiêu xây dựng “Thành phố môi trường” luôn được Đà Nẵng xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt.
“Thành phố đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý chất thải rắn; đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn; thu hút đầu tư công nghệ xử lý tiên tiến; tăng cường truyền thông, nâng cao ý thức cộng đồng; từng bước hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải”, ông Bửu thông tin.
Trong giai đoạn tới, ông Hồ Quang Bửu cho rằng khi Đà Nẵng triển khai các định hướng phát triển mới như Khu thương mại tự do, Trung tâm tài chính quốc tế và đô thị thông minh, yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật xanh, quản trị môi trường hiện đại và tiêu chuẩn phát triển bền vững càng đặt ra cao hơn. Vì vậy, có sự hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực quản lý chất thải trong thời gian tới sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với địa phương.
Kêu gọi sự chung tay từ doanh nghiệp
Theo PGS.TS Cao Trường Sơn - Trưởng nhóm nghiên cứu tinh hoa Quản lý môi trường và Phát triển bền vững, Học viện Nông nghiệp Việt Nam TP. Đà Nẵng cần chú trọng xây dựng sự hiểu biết về các thách thức trong quản lý chất thải rắn thông qua sơ đồ hóa các bên liên quan. Đồng thời, đánh giá nhu cầu hợp tác, nhằm giải quyết toàn diện các vấn đề về quản lý chất thải rắn.
“Song song với đó, cần tăng cường kiến thức về quản lý chất thải bền vững trong các doanh nghiệp, đặc biệt là về chất thải nhựa và các giải pháp thay thế nhựa bền vững, nhằm giảm ô nhiễm và mang lại lợi ích cho sức khỏe cho con người”, PGS.TS Sơn nói.
Thông tin từ vị này, qua khảo sát online tại 117 doanh nghiệp, chỉ 15% (17 doanh nghiệp) đã/đang thực hiện kiểm toán chất thải. Trong số 100 doanh nghiệp chưa thực hiện kiểm toán chất thải chỉ có 28% sẵn sàng thực hiện nếu được hỗ trợ kỹ thuật.
Tương tự, TS. Nguyễn Hoàng Nam - Trưởng Chương trình Công nghệ môi trường và Phát triển bền vững, ĐH Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh kinh tế tuần hoàn đã trở thành định hướng chiến lược quốc gia, được cụ thể hóa bằng Kế hoạch hành động quốc gia đến 2035. Theo TS. Nam, kế hoạch sẽ triển khai mạnh ở các lĩnh vực như tái chế – chất thải, dệt may, nông nghiệp (150 triệu tấn phụ phẩm/năm), công nghiệp chế biến – chế tạo, quản lý chất thải đô thị.
“Tuy nhiên vẫn còn thách thức lớn khi khung pháp lý chưa hoàn thiện; chi phí chuyển đổi cao; rào cản công nghệ, nhận thức và thị trường sản phẩm tái chế”, TS. Nam nói.
Đề xuất cho Đà Nẵng, TS. Nguyễn Hoàng Nam cho rằng địa phương có thể thu phí người tiêu dùng khi mua mọi loại túi nhựa. Đặc biệt, cần có chiến lược thống nhất kết hợp giữa hạn chế và cấm nhựa dùng một lần (SUP) để ứng phó khủng hoảng chất thải nhựa.
Theo ông Nguyễn Tiến Quang - Giám đốc VCCI Miền Trung Tây Nguyên, Đà Nẵng là đô thị trung tâm của khu vực, thành phố du lịch, dịch vụ và công nghệ cao, đang hướng tới mục tiêu trở thành “thành phố môi trường” và đô thị sinh thái. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển kinh tế – xã hội, lượng chất thải rắn sinh hoạt, chất thải công nghiệp, chất thải xây dựng và rác thải nhựa ngày càng gia tăng cả về khối lượng lẫn tính chất phức tạp.
“Áp lực đối với hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải ngày càng lớn; chi phí ngân sách cho công tác môi trường tăng cao; trong khi yêu cầu về giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu đặt ra những thách thức và tiêu chuẩn mới”, ông Quang nói.
Theo Giám đốc VCCI Miền Trung – Tây Nguyên, quản lý rác thải theo cách tiếp cận truyền thống, tuyến tính – thu gom và chôn lấp – không còn phù hợp. Xu hướng phát triển hiện nay là kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, trong đó rác thải cần được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên.
“Vì vậy, việc công nhận và quản lý rác thải như một loại tài nguyên sẽ tạo cơ sở cho việc tái sử dụng, tái chế và khai thác giá trị từ rác thải, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Do vậy, thành phố cần chuyển mạnh sang mô hình quản lý rác thải tích hợp, dựa trên các nguyên tắc của kinh tế tuần hoàn: giảm thiểu – tái sử dụng – tái chế – thu hồi năng lượng – xử lý cuối cùng, với sự tham gia của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng”, ông Nguyễn Tiến Quang đề xuất.
Rộng hơn nữa, ông Quang cho rằng cần có cơ chế, chính sách thúc đẩy dịch chuyển mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn. Trong đó, doanh nghiệp, cộng đồng doanh nghiệp không những là chủ thể quan trọng trong thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế mà còn là chủ thể quan trọng trong tuân thủ, thực thi các giải pháp bảo vệ môi trường, phát triển bền vững. Đặc biệt, việc thực thi có hiệu quả việc quản lý rác thải bền vững và tích hợp tại doanh nghiệp cần được xem là trụ cột trong phát triển nhanh, xanh và bền vững của thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới.
