Việt Nam nhập siêu 5 tháng đầu năm 2026 gần 14 tỷ USD đang thu hút sự chú ý của thị trường. Tuy nhiên, cơ cấu nhập khẩu chủ yếu là máy móc, nguyên liệu và năng lượng cho thấy nền kinh tế vẫn duy trì động lực tăng trưởng.
Hoạt động thương mại của Việt Nam tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu duy trì mức tăng trưởng cao trong những tháng đầu năm 2026.
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tháng 5/2026 đạt 99,07 tỷ USD, tăng 3,2% so với tháng trước và tăng 25,8% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5%; nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng tới 30,8%.
Đà tăng mạnh của nhập khẩu, vượt đáng kể tốc độ tăng của xuất khẩu, đã khiến cán cân thương mại chuyển từ trạng thái xuất siêu sang nhập siêu. Riêng trong tháng 5, Việt Nam nhập siêu 5,21 tỷ USD. Tính chung 5 tháng đầu năm, nhập siêu đạt 13,8 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái xuất siêu 5,1 tỷ USD.
Đáng chú ý, theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tính từ đầu năm đến ngày 7/6, mức nhập siêu đã tăng lên 15,36 tỷ USD. Ông Ngô Như An - Phó Trưởng ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan, cho biết nhập siêu gia tăng xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nổi bật là sự gia tăng nhập khẩu nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Chỉ riêng quý I, nhóm hàng này đã nhập siêu 3,65 tỷ USD; lũy kế 5 tháng đầu năm, mức nhập siêu lên tới 13,61 tỷ USD.
Bên cạnh đó, giá dầu thế giới tăng mạnh do căng thẳng tại Trung Đông cũng khiến giá trị nhập khẩu dầu thô của Việt Nam gia tăng. Cùng với đó, nhập khẩu máy móc, thiết bị, ô tô và linh kiện phục vụ sản xuất tăng mạnh khi doanh nghiệp chủ động dự phòng nguồn cung nhằm đáp ứng các đơn hàng đã ký kết.
Xét theo khu vực doanh nghiệp, khu vực kinh tế trong nước tiếp tục nhập siêu lớn với 20,76 tỷ USD, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), kể cả dầu thô, xuất siêu 6,96 tỷ USD. Điều này cho thấy khu vực FDI vẫn đóng vai trò chủ lực trong hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.
Trong cơ cấu xuất khẩu, khu vực FDI chiếm tới 79,8% tổng kim ngạch với 172,16 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 43,5 tỷ USD, tăng 2,5%, chiếm hơn 20% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tăng mạnh tại cả hai khu vực. Khu vực trong nước nhập khẩu 64,26 tỷ USD, tăng 22,7%; khu vực FDI nhập khẩu 165,2 tỷ USD, tăng 34,3%.
Đáng chú ý, cơ cấu nhập khẩu cho thấy nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 215,99 tỷ USD, chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Điều này phản ánh nhu cầu lớn về nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất, đặc biệt tại khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo và doanh nghiệp FDI.
Lý giải rõ hơn về diễn biến nhập siêu, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho rằng đây là kết quả của nhiều yếu tố tác động đồng thời từ cả trong nước và quốc tế.
Theo ông Hải, xung đột tại Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đẩy giá năng lượng tăng cao, kéo theo giá nhiều nguyên liệu đầu vào như hóa chất, chất dẻo, sắt thép gia tăng. Điều này khiến giá trị nhập khẩu của Việt Nam đối với các nhóm hàng này tăng đáng kể.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp FDI, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và linh kiện máy tính, đã đẩy mạnh nhập khẩu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, đồng thời chủ động tích trữ hàng tồn kho trước nguy cơ giá tiếp tục leo thang.
Đáng chú ý, dòng vốn FDI giải ngân tích cực cùng nhu cầu đầu tư cho chuyển đổi số, khoa học công nghệ cũng thúc đẩy nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện công nghệ cao - những nhóm hàng có giá trị lớn và đóng góp đáng kể vào mức tăng nhập khẩu chung.
Trong khi đó, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, gỗ, nông sản và thủy sản vẫn duy trì tăng trưởng nhưng đối mặt không ít thách thức khi nhu cầu tiêu dùng toàn cầu phục hồi chậm, kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, trong khi chi phí logistics và bảo hiểm tiếp tục neo ở mức cao.
Ở một góc độ khác, báo cáo của TS. Cấn Văn Lực và Nhóm tác giả Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV cho thấy, nhập siêu của Việt Nam tăng mạnh trong 5 tháng đầu năm 2026 xuất phát từ ba nguyên nhân chính.
Một là, doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu để tích trữ nguyên, nhiên vật liệu đầu vào trong bối cảnh rủi ro và bất ổn trên thị trường quốc tế gia tăng. Hai là, giá nhiều mặt hàng nhập khẩu tăng cao, đặc biệt là năng lượng, phân bón, linh kiện điện tử và trang thiết bị phục vụ sản xuất. Ba là, cơ cấu nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Trong 5 tháng đầu năm 2026, khối FDI chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu và 72% kim ngạch nhập khẩu của cả nước. Khu vực này duy trì trạng thái xuất siêu gần 7 tỷ USD (kể cả dầu thô), trong khi doanh nghiệp trong nước nhập siêu tới 20,8 tỷ USD.
Theo TS. Cấn Văn Lực, thực tế trên cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và cải thiện khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường quốc tế.
Đánh giá triển vọng những tháng cuối năm, ông Trần Thanh Hải cho rằng hoạt động xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục chịu tác động từ diễn biến kinh tế toàn cầu, giá năng lượng, tình hình địa chính trị và xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại. Đặc biệt, kết quả đàm phán thương mại giữa các nền kinh tế lớn, trong đó có tiến trình đàm phán thuế quan với Mỹ, sẽ ảnh hưởng đáng kể tới triển vọng xuất khẩu của Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động giữ vững thị phần tại các thị trường truyền thống, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và truy xuất nguồn gốc. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng giúp duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, đồng thời góp phần cải thiện cán cân thương mại trong giai đoạn tới.
