Khi Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, kiến tạo giúp nâng sức cạnh tranh doanh nghiệp, bứt phá trong cuộc đua cạnh tranh mới, đặc biệt chống lại các cú sốc của biến động toàn cầu và phát triển bền vững.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Không còn đơn thuần dựa vào lợi thế chi phí thấp hay quy mô sản xuất, năng lực cạnh tranh hiện nay phải được đặt trên nền tảng năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng thích ứng. Đặc biệt, trong kỷ nguyên mới, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang trở thành những trụ cột quan trọng, đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi tư duy phát triển, đồng thời tăng cường liên kết để tận dụng nguồn lực.
Thực tế cho thấy, doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức chưa từng có. Theo bà Phạm Thị Thu Hồng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Lương thực thực phẩm SAFOCO, năm qua là một năm đặc biệt khó khăn khi doanh nghiệp chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố bất lợi. Căng thẳng địa chính trị đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, kéo theo chi phí logistics và nguyên liệu đầu vào tăng cao.
Bên cạnh đó, việc Mỹ áp thuế cao lên một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực, cùng với biến động tỷ giá, đã ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Không chỉ vậy, chi phí sản xuất cũng gia tăng đáng kể do các yêu cầu thay đổi bắt buộc trên bao bì, bao gồm việc cập nhật thông tin dinh dưỡng theo quy định của Bộ Y tế, điều chỉnh địa chỉ do hợp nhất địa giới hành chính. Cùng với đó là sự gia tăng của tiền thuê đất, giá nguyên liệu và nhiên phụ liệu, tạo thêm áp lực lớn lên hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những yếu tố này phản ánh rõ nét thực trạng doanh nghiệp đang phải hoạt động trong một môi trường nhiều biến động, nơi các yếu tố bên ngoài có thể nhanh chóng làm thay đổi toàn bộ cấu trúc chi phí và thị trường.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch lâm thời Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh nhận định rằng, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang hoạt động theo mô hình gia công, giá trị gia tăng thấp, dựa vào chi phí lao động rẻ và khai thác thị trường ngắn hạn. Chính mô hình này đã hạn chế khả năng tích lũy nguồn lực, đầu tư công nghệ cũng như nâng cấp năng lực quản trị.
Gần đây, xung đột từ Trung Đông tiếp tục thêm cú bồi vào những khó khăn của doanh nghiệp. Hệ quả là khi môi trường kinh doanh biến động hoặc xuất hiện các “cú sốc” về tài chính hay chính sách, năng lực chống chịu và thích ứng của doanh nghiệp còn hạn chế, dễ bộc lộ những điểm yếu mang tính hệ thống.
Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, năng lực cạnh tranh không chỉ là vấn đề kinh tế thuần túy mà đã trở thành vấn đề mang tính chiến lược. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận mang tính hệ sinh thái ở tầm quốc gia và khu vực, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong việc thực thi các chính sách và nghị quyết quan trọng.
Để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mới, nhiều ý kiến cho rằng cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác “ba nhà”, giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp theo hướng thực chất, hiệu quả. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho rằng, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo bằng cách xây dựng cơ chế để doanh nghiệp có thể đặt hàng nghiên cứu cho các trường, viện, với sự đồng tài trợ từ ngân sách Nhà nước. Đây sẽ là cách để gắn kết nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn, đồng thời giúp doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp công nghệ phù hợp.
Bên cạnh đó, cần có các chính sách ưu đãi về thuế và tín dụng để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh và đào tạo nguồn nhân lực. Đồng thời, thủ tục tiếp cận các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ cũng cần được đơn giản hóa để doanh nghiệp dễ dàng tham gia. Về phía doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy, chủ động tham gia vào các mối liên kết này. Đầu tư cho khoa học công nghệ và nguồn nhân lực cần được xem là chiến lược dài hạn thay vì chi phí ngắn hạn. Doanh nghiệp cần chủ động tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, nghiên cứu của nhà trường, đồng thời sẵn sàng chia sẻ dữ liệu và thực tiễn sản xuất để phục vụ nghiên cứu ứng dụng.
Song song với việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua đổi mới công nghệ và liên kết hệ sinh thái, chuyển đổi xanh đang trở thành xu hướng tất yếu. Trong đó, ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) được xem là một trong những tiêu chí quan trọng định hình chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Theo bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Thành Thành Công (TTC AgriS), ESG không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là kim chỉ nam trong mọi hoạt động của doanh nghiệp. Việc thực hiện tốt các tiêu chí ESG không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường, mà còn trở thành chìa khóa để nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.
Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về môi trường và phát triển bền vững, việc tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ thích ứng mà còn có thể bứt phá. Có thể thấy, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Điều này đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ tư duy đến hành động, từ cấp doanh nghiệp đến cấp chính sách.
GS,TS Vũ Minh Khương, Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore đề xuất mô hình Nhà nước kiến tạo phát triển, trong đó nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp được xác định là nhiệm vụ trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, mà đóng vai trò kiến tạo môi trường, dẫn dắt, khuếch đại năng lực thông qua chính sách, hạ tầng và thể chế.
Đồng thời, năng lực vận hành doanh nghiệp cần được cải tạo thông qua thúc đẩy năng suất, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số - AI - xanh, với cơ chế hỗ trợ đo lường bằng kết quả đầu ra. Nhà nước và nhà khoa học hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược, nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị, cải thiện quản trị, lãnh đạo và văn hóa đổi mới. Đặc biệt, phát triển lợi thế bổ trợ thông qua chính sách cụm ngành, đầu tư hạ tầng trọng điểm, cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh và sử dụng mua sắm công, tiêu chuẩn để tạo cầu nâng cấp.
Được sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp 2026: Doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu – Đổi mới để bứt phá.
• Thời gian: 13h30 – 17h00 ngày 24/03/2026 (Thứ Ba)
• Địa điểm: Khách sạn Rex Sài Gòn, số 141 Nguyễn Huệ, Phường Sài Gòn, TP Hồ Chí Minh
