Góp ý sửa đổi Luật Công chứng, nhiều ý kiến đề xuất đưa công chứng điện tử vào luật nhằm bắt kịp xu thế chuyển đổi số, giảm chi phí và thời gian cho người dân, doanh nghiệp.
Trình bày về mục đích, quan điểm xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng (Dự thảo), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng nhằm tiếp tục thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, đặc biệt là định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời có tầm nhìn dự báo trước sự phát triển của hoạt động công chứng trong thời gian tới.
Theo Bộ Tư pháp, Dự thảo lần này cơ bản kế thừa các chính sách lớn của Luật Công chứng năm 2024, chỉ tập trung sửa đổi, bổ sung những vấn đề thực sự cần thiết. Việc chưa đặt vấn đề sửa đổi toàn diện nhằm bảo đảm các quy định mới ban hành có thêm thời gian kiểm nghiệm trong thực tiễn trước khi đánh giá tổng thể.
Đối với những vướng mắc phát sinh không xuất phát từ quy định của Luật mà do cách hiểu, cách áp dụng chưa thống nhất, Bộ Tư pháp đề nghị các cơ quan quản lý, đặc biệt là UBND cấp tỉnh, cần kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ, bảo đảm việc thực thi pháp luật được đồng bộ, hiệu quả.
Về nội dung, Dự thảo tập trung sửa đổi các quy định liên quan đến tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng; xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất; cho phép sử dụng dữ liệu điện tử thay thế hồ sơ giấy, qua đó góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Dự thảo gồm 3 điều, trong đó Điều 1 sửa đổi, bổ sung nhiều điều khoản quan trọng của Luật hiện hành; Điều 2 quy định điều khoản chuyển tiếp và Điều 3 quy định về thi hành.
Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày cho thấy, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành với các nội dung sửa đổi, bổ sung của Dự thảo.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc điều chỉnh thẩm quyền theo hướng chuyển một số nhiệm vụ từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh, phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Các quy định liên quan đến tổ chức hành nghề công chứng cũng được rà soát, sửa đổi nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, bảo đảm hoạt động thông suốt trong bối cảnh sắp xếp, kiện toàn bộ máy.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đồng tình với chủ trương đơn giản hóa thủ tục công chứng, giúp giảm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Đáng chú ý, dự thảo mở rộng phạm vi các giao dịch bất động sản được công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính, đồng thời giao Chính phủ xây dựng lộ trình thực hiện.
Theo cơ quan thẩm tra, đây là bước đi phù hợp với xu hướng cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, tạo thuận lợi hơn cho người dân trong các giao dịch dân sự.
Cùng với đó, Dự thảo xác định xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng do Bộ Tư pháp quản lý tập trung, thống nhất trên phạm vi cả nước, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và tăng tính minh bạch.
Bên cạnh sự đồng thuận, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số nội dung quan trọng. Trong đó, tiêu chí xác định các giao dịch bắt buộc phải công chứng cần được quy định theo hướng khái quát, tránh trùng lặp với các luật chuyên ngành, đồng thời thực hiện đúng định hướng thu hẹp phạm vi bắt buộc, mở rộng công chứng tự nguyện.
Đáng chú ý, góp ý về nội dung công chứng điện tử (công chứng từ xa), đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp đề nghị cần sớm nghiên cứu và đưa quy định này vào luật. Theo đại biểu, việc luật hóa công chứng điện tử sẽ phù hợp với xu thế chuyển đổi số, giúp giảm chi phí đi lại, tiết kiệm thời gian cho người dân, đồng thời tạo thuận lợi cho đội ngũ công chứng viên.
Hiện nay, Việt Nam đã có nhiều điều kiện nền tảng như cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh điện tử VNeID và hạ tầng chữ ký số ngày càng hoàn thiện. Đây được xem là những “lớp bảo vệ” quan trọng để xác thực danh tính và bảo đảm an toàn cho các giao dịch điện tử.
Ở một góc độ khác, đại biểu Trường Giang, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng đề xuất mở rộng phạm vi công chứng ngoài trụ sở đối với các địa bàn khó khăn. Theo phân tích, tại những khu vực thưa dân, chưa đủ điều kiện thành lập tổ chức hành nghề công chứng, việc cho phép công chứng ngoài trụ sở sẽ giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp.
Với định hướng đẩy mạnh phân cấp, đơn giản hóa thủ tục và ứng dụng công nghệ, dự thảo sửa đổi Luật Công chứng được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mới trong hiện đại hóa hoạt động công chứng, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.
