Đề xuất mô hình quản trị tối giản cho doanh nghiệp một người

Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Dự thảo) đề xuất mô hình quản trị tối giản đối với “doanh nghiệp một người”. Đề xuất này được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể chi phí quản trị và tuân thủ, qua đó tạo thêm động lực để hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, thay vì e ngại những nghĩa vụ phát sinh sau khi chính thức gia nhập khu vực doanh nghiệp.

Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính cho biết, đây là một trong những chính sách nhằm giảm chi phí gia nhập và chi phí tuân thủ, tạo điều kiện để hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Theo bà Hương, Dự thảo Luật bổ sung quy định nâng mức doanh thu đến 10 tỷ đồng để hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp được lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản theo công thức thuế suất nhân với doanh thu. Dự kiến khoảng 99,86% hộ, cá nhân kinh doanh và 81% doanh nghiệp có thể áp dụng thủ tục nộp thuế đơn giản.

Đối với nhóm hộ kinh doanh chuyển đổi, doanh nghiệp được áp dụng cơ chế thuế, kế toán, biểu mẫu và báo cáo tối giản trong 36 tháng; được hỗ trợ nền tảng số, phần mềm và dịch vụ kế toán.

Đáng chú ý, Dự thảo đề xuất nếu hộ kinh doanh chuyển đổi thành công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ và đáp ứng quy mô siêu nhỏ thì được áp dụng mô hình quản trị tối giản nhất, không cần Chủ tịch công ty, không cần kế toán trưởng, đồng thời áp dụng chế độ kế toán phù hợp với quy mô.

Theo bà Hương, mô hình doanh nghiệp một người không phải là mới. Tại Việt Nam, pháp luật doanh nghiệp hiện hành đã có mô hình công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ số và AI đang tạo điều kiện để một cá nhân có thể sử dụng các nền tảng, phần mềm và dịch vụ bên ngoài để thực hiện nhiều công việc trước đây cần đến bộ máy nhân sự riêng.

Về nội dung này, TS Nguyễn Thị Cẩm Giang, Giảng viên Khoa Tài chính, Học viện Ngân hàng cho rằng, điểm quan trọng của mô hình này không nằm ở việc “bỏ” bao nhiêu vị trí trong cơ cấu doanh nghiệp, mà ở việc thiết kế một mức nghĩa vụ tuân thủ tương xứng với quy mô và mức độ rủi ro của doanh nghiệp.

Theo chuyên gia, một doanh nghiệp chỉ có một chủ sở hữu, quy mô rất nhỏ, số lượng giao dịch và lao động hạn chế nhưng vẫn phải áp dụng đầy đủ các yêu cầu quản trị như một doanh nghiệp có quy mô lớn sẽ dễ phát sinh chi phí cố định không cần thiết. Khi chi phí để trở thành doanh nghiệp và duy trì trạng thái doanh nghiệp quá cao so với lợi ích nhận được, hộ kinh doanh sẽ thiếu động lực chuyển đổi.

“Với doanh nghiệp siêu nhỏ, điều cần thiết là vẫn phải bảo đảm tính minh bạch về tài chính, thuế và trách nhiệm pháp lý, nhưng phương thức thực hiện nên đơn giản hơn. Nhà nước có thể quản lý bằng dữ liệu, hậu kiểm và quản lý theo mức độ rủi ro thay vì đặt ra quá nhiều yêu cầu về bộ máy”, chuyên gia nhận định.

Theo TS Nguyễn Thị Cẩm Giang, việc cho phép doanh nghiệp một người không bắt buộc có Chủ tịch công ty hay kế toán trưởng là hướng tiếp cận phù hợp, nhưng cần làm rõ ranh giới giữa đơn giản hóa quản trị và nới lỏng trách nhiệm. Doanh nghiệp dù chỉ có một người vẫn phải chịu trách nhiệm đầy đủ về nghĩa vụ thuế, tài chính, lao động và các nghĩa vụ với đối tác, người tiêu dùng.

“Đơn giản hóa nên được hiểu là giảm thủ tục, giảm biểu mẫu và giảm chi phí thực hiện, chứ không phải giảm trách nhiệm của chủ doanh nghiệp”, chuyên gia nhấn mạnh.

Ở góc độ chính sách, chuyên gia cho rằng mô hình doanh nghiệp một người có thể trở thành một “bước đệm” quan trọng để thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp. Khi chi phí gia nhập thị trường và chi phí vận hành trong những năm đầu được giảm xuống, hộ kinh doanh sẽ có thêm động lực lựa chọn mô hình doanh nghiệp thay vì tiếp tục hoạt động ở khu vực phi chính thức.

Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, cần tránh tình trạng đơn giản ở khâu thành lập nhưng phức tạp trong quá trình vận hành. Nếu doanh nghiệp được thành lập trong một ngày nhưng sau đó vẫn phải thực hiện hàng loạt thủ tục, báo cáo và yêu cầu thuê nhân sự chuyên môn mà doanh nghiệp siêu nhỏ không đủ khả năng đáp ứng, hiệu quả của chính sách sẽ bị hạn chế.

Do đó, cần tiếp tục rà soát toàn bộ vòng đời của doanh nghiệp siêu nhỏ, từ đăng ký, thuế, kế toán, lao động, bảo hiểm đến báo cáo và thanh tra, kiểm tra. Các yêu cầu nên được phân tầng theo quy mô và rủi ro, đồng thời tăng khả năng sử dụng nền tảng số để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ trực tuyến với chi phí thấp nhất.