Hoàn thiện chính sách tiếp cận mặt bằng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chính phủ đang xây dựng Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa để thay thế cho Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 với những định hướng chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, theo nhu cầu và quá trình trưởng thành của doanh nghiệp gắn với kết quả đầu ra.

Đáng chú ý, luật được thiết kế theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp, từ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp; từ doanh nghiệp siêu nhỏ lên doanh nghiệp nhỏ; từ doanh nghiệp nhỏ lên doanh nghiệp vừa và từ doanh nghiệp vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn. Vì vậy, thước đo chính sách cũng theo đó chuyển từ số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ sang hỗ trợ theo mức độ phát triển của doanh nghiệp và khả năng hấp thụ chính sách.

Một trong những nội dung nhận được quan tâm của dự thảo lần này là chính sách tiếp cận mặt bằng sản xuất (Điều 10). Theo đó, dự thảo luật cho phép căn cứ điều kiện thực tế tại địa phương, UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hỗ trợ chủ đầu tư hạ tầng, đồng thời, có cơ chế hỗ trợ tiền thuê lại đất và ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nhà, đất là tài sản công chưa sử dụng hoặc là không sử dụng tại địa phương.

Không chỉ có vậy, dự thảo cũng yêu cầu địa phương công khai diện tích, diện tích mặt bằng còn trống và danh mục tài sản để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận.

Là một trong những điểm mới có ý nghĩa thực tiễn, tuy nhiên, bên cạnh tính tích cực, không ít ý kiến cho rằng, chính sách này cần tiếp tục được cân nhắc, hoàn thiện.

Tham gia góp ý dự thảo luật, đề cập đến cơ chế hoàn trả tiền thuê đất, tại khoản 6 Điều 10 quy định, doanh nghiệp nhỏ và vừa được giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu. Khoản hỗ trợ tiền thuê đất này được Nhà nước hoàn trả cho chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp, cơ sở ươm tạo (Chính phủ sẽ quy định chi tiết nội dung này), đại biểu Lê Thanh Hoàn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa cho rằng, nội dung này thực chất là luật hóa quy định của Nghị định 230/2025/NĐ-CP về trường hợp khác được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất theo quy định tại khoản 2 Điều 157 Luật Đất đai sau khi có ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo đại biểu, hiện tại Luật Đất đai không quy định cơ chế Nhà nước “hoàn trả” bằng tiền ngân sách cho một doanh nghiệp tư nhân để bù đắp cho việc doanh nghiệp giảm giá cho bên thứ ba (doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê lại đất). Cơ chế này cũng làm phát sinh quy trình chi ngân sách Nhà nước phức tạp, không tương thích với các quy định về thu, nộp tiền thuê đất hiện hành.

Do đó, đại biểu đề nghị, thay vì cơ chế Nhà nước hoàn trả bằng tiền mặt cho chủ đầu tư hạ tầng, cần chuyển sang cơ chế khấu trừ nghĩa vụ, mà bản chất là giảm tiền thuê đất khi chủ đầu tư hạ tầng thực hiện chính sách của Nhà nước về giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khi thuê đất tại khu công nghiệp. Chủ đầu tư hạ tầng giảm giá thuê cho doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quyết định của UBND cấp tỉnh thì sẽ được Nhà nước khấu trừ trực tiếp vào tiền thuê đất hàng năm mà chủ đầu tư đó phải nộp cho Nhà nước theo đúng pháp luật về quản lý thuế và đất đai.

Cùng với nội dung đã nêu, đại biểu Lê Thanh Hoàn cũng cho rằng, về dự kiến cấp voucher trực tiếp cho doanh nghiệp là một giải pháp mới lần đầu tiên xuất hiện, chưa rõ đây được thực hiện dưới hình thức gì, có phải giấy tờ có giá được phát hành chung hay sẽ được phát hành riêng cho từng doanh nghiệp.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần giải trình và làm rõ thêm về nội dung này.

Cũng quan tâm đến chính sách tiếp cận mặt bằng, tham gia góp ý, đại biểu Lã Thanh Tân, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng cho rằng, hỗ trợ gián tiếp có thể khiến doanh nghiệp khó tiếp cận. Vì vậy, cần nghiên cứu theo hướng Nhà nước hỗ trợ trực tiếp đúng đối tượng là doanh nghiệp, thay vì chủ yếu thông qua chủ đầu tư hạ tầng.

Đối với tiêu chí 20ha hoặc 5% diện tích, đại biểu Lã Thanh Tân đề nghị đánh giá sát nhu cầu thực tế của từng địa phương, tránh tình trạng có chỉ tiêu phân bổ quỹ đất nhưng không có doanh nghiệp có nhu cầu thuê, gây lãng phí nguồn lực trong khi quỹ đất đang rất hạn chế.

Còn theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Huế, chính sách hỗ trợ trực tiếp có khả năng tạo tác động thực tế, song cần làm rõ phương pháp xác định giá cho thuê làm cơ sở tính mức giảm, nguồn ngân sách hoàn trả cho chủ đầu tư và cơ chế công khai quỹ đất, diện tích trống theo khoản 8 Điều 10. Nếu không kiểm soát giá thuê ban đầu, việc hỗ trợ 30% có thể không phản ánh đúng lợi ích mà doanh nghiệp thực nhận.