PGS TS Đỗ Phú Trần Tình đề xuất TPHCM trở thành “Trung tâm tổ chức và điều phối nguồn lực chiến lược của vùng và quốc gia”.
Theo nội dung buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM ngày 27/4/2026, trong tháng 5/2026, Bộ Chính trị sẽ ban hành nghị quyết mới về phát triển TPHCM trong không gian mới sau khi sáp nhập với 2 tỉnh Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu. Nghị quyết mới sẽ là cơ sở chính trị quan trọng để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, là đạo luật đầu tiên dành cho một thành phố không phải là thủ đô của quốc gia.
Theo các chuyên gia, một trong các việc đầu tiên TPHCM cần phải làm là “xác định định vị”. PGS TS Tô Văn Hòa - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh: “việc định vị Thành phố là điều kiện tiên quyết phải có trong luật”.
Theo PGS TS Đỗ Phú Trần Tình - Viện trưởng Viện Phát triển chính sách Đại học Quốc gia TPHCM, mô hình phát triển cũ đã không còn đủ sức gánh vác tầm vóc siêu đô thị trong môi trường cạnh tranh quốc tế gay gắt. Khi định vị sai hoặc thiếu rõ ràng, Thành phố sẽ khó xác lập được một hệ sinh thái thể chế phù hợp, dẫn đến tình trạng “chiếc áo” cơ chế luôn chật so với “cơ thể” đang lớn mạnh của đô thị.
PGS TS Đỗ Phú Trần Tình đề xuất một tư duy tiếp cận định vị mới, đó là “Trung tâm tổ chức và điều phối nguồn lực chiến lược của vùng và quốc gia”. Đây là sự xác lập lại bản sắc và vai trò trong cấu trúc không gian phát triển mới.
Với vị thế là siêu đô thị, TPHCM phải đảm nhận vai trò hạt nhân kết nối chuỗi giá trị liên vùng. Một minh chứng cụ thể là trong vấn đề an ninh năng lượng và cung ứng xăng dầu, Thành phố đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc điều phối, xử lý các vấn đề phát sinh cho cả vùng. Để thực hiện vai trò này, Thành phố cần những cơ chế đột phá như thiết lập hệ thống kết nối dự trữ năng lượng đồng bộ hoặc xây dựng các kho dự trữ chiến lược.
PGS TS Đỗ Phú Trần Tình kiến nghị, Thành phố cần được trao quyền chủ động trong việc ra quyết định để phản ứng nhanh với biến động thị trường và nhu cầu của siêu đô thị.
Cơ chế “Policy Sandbox”, được ví như phòng thí nghiệm chính sách của cả nước, là điểm mấu chốt để Thành phố vượt qua những rào cản cho sự sáng tạo. TPHCM hiện là địa phương duy nhất chi trên 3% ngân sách cho khoa học công nghệ, có những năm đạt trên 12.000 tỷ đồng (tương đương 4%). Với nền tảng tập trung 1/3 đội ngũ nhà khoa học đầu ngành cả nước, một không gian thử nghiệm chính sách sẽ giúp Thành phố chuyển dịch mạnh mẽ sang kinh tế tri thức và tạo ra giá trị gia tăng cao.
Một điểm quan trọng nữa là khung pháp lý cạnh tranh quốc tế nhằm xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế và khu thương mại tự do. Định vị này giúp Thành phố vươn tầm sánh vai với các trung tâm lớn trên thế giới.
Góp thêm góc nhìn về sự dịch chuyển này, GS TS Vũ Minh Khương – Trường Chính sách công Lý Quang Diệu nhấn mạnh vào khái niệm “định vị động”. Theo ông, các đối tác quốc tế không chỉ nhìn vào vị thế của TPHCM trong phạm vi quốc gia mà họ quan tâm đến việc Thành phố nằm ở đâu trên bản đồ thế giới trong 5, 10 hay 20 năm tới. Nếu Luật Đô thị đặc biệt xác lập được TPHCM là tâm điểm toàn cầu về trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo và tài chính xanh, các nguồn lực chiến lược sẽ tự động đổ về. Việc tuyên bố rõ ràng mục tiêu định vị ngay tại những điều khoản đầu tiên của luật là điều kiện tiên quyết để tạo sự tin tưởng cho các nhà đầu tư dài hạn.
Thành công của Luật Đô thị đặc biệt sẽ được đo lường bằng việc phá vỡ các điểm nghẽn hiện tại để kiến tạo một không gian sống hiện đại, chống chịu cao trước rủi ro và đóng góp thực chất vào sự hưng thịnh của cả quốc gia.
