Góp ý sửa đổi Luật Hải quan, nhiều ý kiến đề nghị bổ sung cơ chế ưu tiên đối với hàng nông sản, thủy sản tươi sống và rút ngắn thời gian xử lý một số thủ tục hành chính.
Việc sửa đổi Luật Hải quan được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy hải quan số và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển thương mại trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng đòi hỏi tốc độ và tính linh hoạt cao, nhiều ý kiến cho rằng dự thảo luật cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng cắt giảm thời gian thông quan, ưu tiên đối với hàng hóa dễ hư hỏng và tăng cường ứng dụng quản lý rủi ro.
Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan (Dự thảo), đại biểu Tô Ái Vang, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ cho biết, thời gian qua, nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam liên tục tăng trưởng xuất khẩu và vươn lên nhóm dẫn đầu thế giới như gạo, thủy sản, rau quả, sầu riêng.
Trong thành tựu đó, vùng Đồng bằng sông Cửu Long đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi chiếm tỷ trọng lớn về sản lượng lúa gạo, trái cây và cá tra xuất khẩu, là bệ đỡ của an ninh lương thực cũng như kinh tế nông nghiệp quốc gia.
Tuy nhiên, theo đại biểu, xuất khẩu nông sản của Việt Nam nói chung và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nói riêng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật là thời gian thông quan kéo dài đối với các mặt hàng tươi sống, dễ hư hỏng. Đây là vấn đề cần được quan tâm khi sửa đổi Luật Hải quan.
Liên quan đến quy định tại điểm 1 khoản 20 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 65 của Dự thảo về việc hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan phải đi đúng tuyến đường, đúng cửa khẩu và đúng thời hạn, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị bổ sung cơ chế riêng đối với hàng nông sản, thủy sản tươi sống.
Cụ thể, đại biểu kiến nghị áp dụng cơ chế "luồng xanh" ưu tiên và thực hiện thông quan trước, kiểm tra sau trên cơ sở đánh giá rủi ro điện tử kết hợp dữ liệu chứng nhận xuất xứ, kiểm dịch được kết nối tự động từ Hệ thống một cửa quốc gia.
Theo đại biểu, trên thực tế ngành Hải quan đã triển khai nhiều giải pháp cải cách từ hoàn thiện thể chế, ứng dụng công nghệ số đến đổi mới phương thức quản lý. Đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật, phần lớn tờ khai được phân vào "luồng xanh" và hệ thống tự động thông quan chỉ trong vài giây đối với hàng hóa xuất khẩu không thuộc diện quản lý chuyên ngành.
Ngay cả với các tờ khai thuộc "luồng vàng" hoặc "luồng đỏ", lực lượng hải quan cũng thực hiện kiểm tra theo đúng thời gian quy định nhằm bảo đảm giải phóng hàng nhanh nhất cho doanh nghiệp. Vì vậy, việc thiết kế một cơ chế ưu tiên riêng cho nhóm hàng nông sản, thủy sản dễ hư hỏng sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro phát sinh chi phí và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.
Bên cạnh đó, đại biểu Tô Ái Vang cũng góp ý đối với quy định tại điểm 1c khoản 23 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 74 của Dự thảo. Theo quy định này, trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát, hải quan khu vực phải thông báo cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền về việc chấp nhận, yêu cầu bổ sung hoặc từ chối hồ sơ.
Theo đại biểu, thời hạn 10 ngày làm việc là chưa phù hợp trong bối cảnh thương mại quốc tế hiện nay khi tốc độ lưu chuyển hàng hóa ngày càng nhanh. Nhiều lô hàng xuất khẩu chỉ mất vài giờ hoặc vài ngày để hoàn tất thủ tục thông quan. Nếu phải chờ phản hồi trong thời gian quá dài, hàng hóa sẽ bị lưu tại cảng, làm phát sinh đáng kể chi phí lưu kho bãi và ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng.
Đại biểu cũng cho rằng, với điều kiện chuyển đổi số hiện nay, việc tiếp nhận và kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ sở hữu trí tuệ không còn đòi hỏi thời gian xử lý kéo dài đến 10 ngày làm việc như trước.
Từ đó, đại biểu kiến nghị rút ngắn thời hạn xử lý xuống còn từ 3 đến 5 ngày làm việc, hoặc ngắn hơn đối với các trường hợp cần áp dụng biện pháp khẩn cấp. Đồng thời, bổ sung quy định xử lý hồ sơ trực tuyến ngay khi hệ thống một cửa quốc gia tiếp nhận đầy đủ dữ liệu để chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có thể phản ứng kịp thời với các lô hàng chuẩn bị thông quan, đồng thời không làm ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu hợp pháp của doanh nghiệp.
Đồng quan điểm, PGS TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng đối với hàng hóa nông sản và thủy sản, mỗi giờ chậm thông quan đều có thể làm gia tăng chi phí logistics, giảm chất lượng sản phẩm và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Theo PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, việc áp dụng cơ chế quản lý rủi ro kết hợp dữ liệu số đã trở thành xu hướng phổ biến tại nhiều quốc gia. Với những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt và hồ sơ điện tử đầy đủ, cơ quan hải quan hoàn toàn có thể mạnh dạn mở rộng cơ chế thông quan trước, kiểm tra sau đối với nhóm hàng dễ hư hỏng mà vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Vị chuyên gia cũng cho rằng, mục tiêu của hải quan số không chỉ là số hóa quy trình mà còn phải rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Vì vậy, các quy định về thời hạn giải quyết thủ tục, đặc biệt trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, cần được thiết kế theo hướng linh hoạt, khai thác tối đa dữ liệu điện tử và kết nối liên thông giữa các cơ quan quản lý.
"Việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ 10 ngày xuống còn 3-5 ngày không chỉ phù hợp với xu hướng cải cách thủ tục hành chính mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và thúc đẩy xuất khẩu trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu với kinh tế thế giới", chuyên gia này nhận định.
