Điện Biên: “Kích hoạt” nguồn lực mới, khơi thông dư địa tăng trưởng vĩ mô

Nửa chặng đường của năm bản lề 2026 đi qua với gam màu sáng từ tốc độ tăng trưởng kinh tế đầy ấn tượng và kỷ lục dẫn đầu cả nước về giải ngân đầu tư công. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GRDP cả năm đạt trên hai chữ số, Điện Biên đang đứng trước yêu cầu phải chuyển hóa triệt để nguồn lực cam kết từ làn sóng xúc tiến đầu tư thành những động lực tăng trưởng thực tế, bền vững.

Tốc độ tăng trưởng vượt trội và “quán quân” giải ngân đầu tư công

Bức tranh kinh tế - xã hội của tỉnh Điện Biên trong 6 tháng đầu năm 2026 vừa được công bố tại Kỳ họp thứ tư, Hội đồng nhân dân tỉnh Điện Biên khoá XVI, nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra trong 2 ngày 15 – 16/7/2026 đã phác họa một diện mạo đầy khởi sắc.

Phát biểu khai mạc kỳ họp vào sáng ngày 15/7/2026, ông Lê Thành Đô - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Điện Biên Chủ toạ kỳ họp nhấn mạnh: “Kỳ họp thứ tư là diễn đàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội, từ đó phân tích rõ nét các điểm nghẽn để tìm giải pháp bứt phá, quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GRDP cả năm 2026 đạt con số kịch bản 11,02% theo chủ trương của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh”.

Lời khẳng định mang tính định hướng của người đứng đầu cơ quan quyền lực nhà nước tại địa phương đã thiết lập một tinh thần hành động xuyên suốt. Báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội do ông Lê Văn Lương - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh trình bày ngay sau đó đã cụ thể hóa bức tranh toàn cảnh bằng những con số vĩ mô thuyết phục.

Theo đó, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) ước đạt 15.437,32 tỷ đồng (theo giá so sánh năm 2020), ghi nhận mức tăng trưởng xuất sắc 8,67% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đưa Điện Biên vươn lên vị trí thứ 5 trên tổng số 9 tỉnh thuộc khu vực Trung du và miền núi phía Bắc, đồng thời đứng thứ 17 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Mặc dù con số này vẫn thấp hơn kịch bản điều hành mục tiêu điều chỉnh là 10,46%, nhưng trong bối cảnh chung, tốc độ cận kề hai con số của một tỉnh miền núi biên giới vẫn là một điểm sáng rất đáng ghi nhận trên bản đồ kinh tế cả nước.

Phân tích sâu vào cấu trúc tăng trưởng, sự phục hồi đồng đều ở cả ba khu vực kinh tế phản ánh tính ổn định vĩ mô của địa phương. Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,16%, tiếp tục đóng vai trò “bệ đỡ” vững chắc cho nền kinh tế. Đặc biệt, tỉnh đã hoàn thiện khâu chuẩn bị thực địa cho kế hoạch trồng mới các loại cây công nghiệp chủ lực dài hạn với hơn 3,5 triệu hố trồng cà phê (tương đương 10.000 ha) và hơn 1 triệu hố trồng mắc ca (khoảng 7.300 ha) được chuẩn bị sẵn sàng. Đây chính là “của để dành” chiến lược cho các năm tiếp theo, định hình rõ nét chuỗi giá trị nông nghiệp chế biến sâu quy mô lớn của vùng.

Trong khi đó, khu vực công nghiệp và xây dựng bứt phá mạnh mẽ với mức tăng 12,92%. Việc 23 nhà máy thủy điện trên địa bàn vận hành ổn định, đóng góp sản lượng 258,73 triệu kwh (tăng 16,7% so với cùng kỳ) đã đảm bảo an ninh năng lượng vững chắc cho các hoạt động sản xuất. Khu vực dịch vụ duy trì đà phục hồi tích cực, đạt mức tăng trưởng 8,98% nhờ sự khởi sắc của hoạt động du lịch, thương mại. Việc đón 965.000 lượt khách du lịch, mang lại tổng doanh thu 1.749 tỷ đồng thông qua các sự kiện văn hóa lớn như Lễ hội Hoa Anh Đào, Lễ hội Hoa Ban đã định vị Điện Biên là một trung tâm du lịch văn hóa - lịch sử trọng điểm của cả vùng Tây Bắc.

Một trong những thành tựu ấn tượng nhất, mang tính đột phá của Điện Biên trong nửa đầu năm 2026 chính là công tác giải ngân vốn đầu tư công. Với giá trị giải ngân đạt 2.377.659 triệu đồng, tương đương 50% kế hoạch vốn do Thủ tướng Chính phủ giao, Điện Biên đã xuất sắc giành vị thế dẫn đầu cả nước về tỷ lệ giải ngân đầu tư công tính đến ngày 30/6/2026. Đối với một địa phương miền núi vốn gặp nhiều nút thắt về giải phóng mặt bằng (GPMB), địa hình chia cắt và năng lực nhà thầu, việc vươn lên dẫn đầu cả nước là một kỳ tích.

Như Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Lương lý giải thì, kết quả này phản ánh tư duy điều hành quyết liệt, bám sát thực địa của hệ thống chính quyền, khi áp dụng cơ chế quy trách nhiệm cụ thể đến từng cá nhân, tổ chức gỡ khó trực tiếp cho từng dự án ngay từ đầu năm. Việc đẩy mạnh đầu tư công không chỉ giúp giải ngân nguồn vốn mà quan trọng hơn là hoàn thiện nhanh chóng hạ tầng khung, tạo nền tảng thu hút đầu tư tư nhân một cách thực chất.

Thành quả kinh tế còn được cộng hưởng mạnh mẽ bởi những bước tiến dài trong cải cách thể chế hành chính. Sau hơn một năm chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy quản lý nhà nước tại Điện Biên đã hoạt động trơn tru, ổn định và hiệu quả. Sự tinh gọn bộ máy trung gian đã giúp rút ngắn đáng kể quy trình ra quyết định, giảm thiểu thời gian chờ đợi của người dân và doanh nghiệp. Niềm tin của cử tri được củng cố vững chắc, minh chứng qua thành công của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra trên địa bàn với tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt 99,96%, con số thuộc nhóm cao nhất cả nước.

Thách thức “hấp thụ” dòng vốn ngoại và lời giải cho bài toán tăng trưởng bứt phá cuối năm

Dù đạt được những kết quả rất đáng tự hào, song phân tích đa chiều kinh tế Điện Biên vẫn bộc lộ những nút thắt cần sớm tháo gỡ để tạo đà bứt phá cho giai đoạn cuối năm. Tốc độ tăng trưởng GRDP dù cao nhưng chưa đạt kịch bản đề ra; tiến độ thi công của một số dự án ngoài ngân sách và công tác GPMB tại một số trọng điểm còn chậm; tỷ lệ giải ngân nguồn kinh phí cho khoa học công nghệ, chuyển đổi số vẫn còn ở mức thấp (27,4%).

Nhận diện trực diện những tồn tại này, Chủ tịch HĐND tỉnh Lê Thành Đô thẳng thắn chỉ rõ tại kỳ họp: “Chúng ta phải nghiêm túc nhìn nhận rằng tiến độ triển khai một số dự án trọng điểm, công tác GPMB và tỷ lệ giải ngân kinh phí cho chuyển đổi số, nhiệm vụ khoa học công nghệ còn chậm so với yêu cầu đặt ra. Đây chính là những điểm nghẽn lực cản trực tiếp cần phải tập trung tháo gỡ bằng những giải pháp mạnh mẽ, quyết liệt và đột phá hơn nữa trong 6 tháng cuối năm”.

Điểm nhấn chiến lược tạo ra kỳ vọng bùng nổ cho Điện Biên chính là kết quả của Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Điện Biên năm 2026. Tại hội nghị này, tỉnh đã ký kết 22 biên bản ghi nhớ hợp tác đầu tư với tổng vốn đăng ký lên tới hơn 209.370 tỷ đồng, đồng thời trao quyết định chủ trương đầu tư cho 11 nhà đầu tư với tổng số vốn trên 48.000 tỷ đồng (trong đó có 3 dự án FDI giá trị 14.005 tỷ đồng). Đây là những con số kỷ lục, mở ra chương mới cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của địa phương. Tuy nhiên, từ “con số trên giấy” đến “dự án trên thực địa” là một khoảng cách lớn về năng lực thực thi hành chính.

Đề cập đến giải pháp chuyển hóa nguồn lực này, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Lương cho rằng: “Mục tiêu cốt lõi của chính quyền Điện Biên là phải đồng hành thực chất, chuyển đổi triệt để tư duy từ quản lý sang phục vụ nhà đầu tư. Phải xem sự thành công, tiến độ giải ngân dự án của doanh nghiệp chính là thước đo hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ của bộ máy hành chính công”.

Rõ ràng, để các cam kết đầu tư hàng trăm nghìn tỷ đồng nhanh chóng hóa thân thành nhà xưởng, hạ tầng và tạo ra công ăn việc làm cho người dân, Điện Biên phải giải quyết triệt để nút thắt về cải cách thủ tục hành chính (TTHC). Hiện tại, mức cắt giảm thời gian giải quyết TTHC theo cơ chế “luồng xanh” ưu tiên mới đạt trên 60%, chưa đạt được kỳ vọng tối ưu từ 70 - 90% mà chính quyền tỉnh hướng tới. Điều này đòi hỏi sự quyết liệt hơn nữa trong việc thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ các cấp.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GRDP cả năm 2026 đạt trên hai chữ số (trên 11%), UBND tỉnh Điện Biên đã vạch ra hệ giải pháp toàn diện và hành động đồng bộ cho 6 tháng cuối năm.

Thứ nhất, về mặt hạ tầng giao thông kết nối, tỉnh tập trung đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng dự án cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang (giai đoạn 1). Đây là tuyến đường “huyết mạch” mở toang cánh cửa kết nối vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với Điện Biên và sang các nước láng giềng. Song song với đó, việc đẩy nhanh tiến độ thi công hệ thống 14 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp quy mô lớn sẽ chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, đón đầu làn sóng đầu tư công nghệ cao vào địa bàn.

Thứ hai, khai thác tối đa lợi thế kinh tế biên mậu gắn với định hướng đối ngoại chủ động. Với việc thành lập Ban Quản lý cửa khẩu tỉnh và thực hiện thông quan thành công lô hàng nông sản đầu tiên qua Cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú, Điện Biên đang tích cực phối hợp với các bộ, ngành Trung ương để hoàn thiện nhanh các thủ tục mở chính thức cặp cửa khẩu song phương này. Đồng thời, tỉnh đang xây dựng đề án nâng cấp cửa khẩu Huổi Puốc lên cửa khẩu quốc tế nhằm kiến tạo một hành lang kinh tế xuyên biên giới năng động kết nối vùng Tây Bắc Việt Nam với Bắc Lào và Tây Nam Trung Quốc.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo làm bệ phóng cho các mô hình kinh tế mới. Việc vận hành hiệu quả Trung tâm Đổi mới sáng tạo tỉnh Điện Biên kết nối trực tiếp vào hệ thống sinh thái quốc gia (NIC), kết hợp với việc mạnh dạn thí điểm quản lý phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV - sandbox) cho thấy tư duy bắt nhịp xu hướng công nghệ rất nhạy bén của lãnh đạo tỉnh. Những mô hình kinh tế số, nông nghiệp công nghệ cao này được kỳ vọng sẽ tạo ra năng suất lao động vượt trội, bù đắp cho những thiếu hụt về mặt địa lý tự nhiên.

Thứ tư, củng cố thực chất cải cách hành chính gắn liền với phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ. Tỉnh đặt mục tiêu xử lý dứt điểm các tài sản công, đất đai dôi dư sau sáp nhập ngay trong quý III/2026 để giải phóng nguồn lực đất đai. Đồng thời, việc phân cấp triệt để quyền hạn đi kèm phân bổ nguồn tài chính tương xứng cho cấp cơ sở (cấp xã) sẽ tạo ra sự chủ động, linh hoạt tối đa trong giải quyết công việc hành chính tại thực địa.

Với những bước đi bài bản, vững chắc từ nền tảng thể chế hai cấp vận hành ổn định, kỷ cương đầu tư công được giữ vững cùng một tư duy mở rộng cửa chào đón các nhà đầu tư lớn, Điện Biên đang hội tụ đầy đủ các điều kiện cần và đủ để bứt phá mạnh mẽ. Vượt qua những rào cản mang tính đặc thù của một tỉnh miền núi biên giới, tinh thần Điện Biên Phủ năm xưa đang được tái hiện sinh động trên mặt trận phát triển kinh tế, đưa địa phương tiến nhanh, tiến mạnh trên con đường hội nhập và phát triển bền vững.