Kinh tế

DIỄN ĐÀN NĂNG LƯỢNG: Khơi thông "mạch máu" vốn và thể chế cho chuyển dịch năng lượng xanh

Đình Đại - Minh Quân - Nguyễn Hùng • 19/11/2026 18:04

Trước bài toán huy động 77 tỷ USD cho ngành điện giai đoạn 2026–2030, cộng đồng doanh nghiệp và giới chuyên gia kiến nghị Chính phủ sớm dứt điểm vướng mắc pháp lý của 172 dự án năng lượng tái tạo, hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro và khơi thông dòng vốn xanh.

toan canh
Toàn cảnh Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững”, do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức chiều ngày 19/11 tại TP HCM

Tại phiên thảo luận của Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững”, do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức chiều ngày 19/11, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các chuyên gia và doanh nghiệp nêu nhiều giải pháp cũng như kiến nghị giúp thị trường năng lượng Việt Nam phát triển bền vững. Phiên thảo luận diễn ra sôi nổi dưới sự điều phối của Nhà báo Phạm Hùng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp.

11.4 Ông Phạm Hùng
Nhà báo Phạm Hùng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp điều phối phiên thảo luận.

Điểm nghẽn niềm tin và bài toán dẫn vốn 77 tỷ USD

Theo thống kê của Bộ Tài chính, tổng nhu cầu vốn của toàn nền kinh tế giai đoạn 2026–2030 lên tới 38 triệu tỷ đồng (tương đương 1.500 tỷ USD), trong đó riêng ngành điện cần khoảng 77 tỷ USD trong 4 năm tới để nâng cấp hạ tầng nguồn phát.

Đánh giá về bức tranh tài chính này, ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT - TGĐ PT Group, Saigon Ratings, nhận định nguồn vốn trong nước và quốc tế hiện rất dồi dào nhưng lại đang tắc nghẽn ở hệ thống dẫn vốn cấp quốc gia và cấp ngành. Khi kênh tín dụng ngân hàng chịu áp lực lớn còn thị trường trái phiếu xanh thiếu bộ tiêu chí thẩm định chuẩn hóa, nhà đầu tư quốc tế rất e dè giải ngân.

Ông Minh nhấn mạnh thể chế phải đi trước một bước, trước mắt cần ưu tiên giải phóng nguồn lực đang bị đóng băng tại 172 dự án năng lượng tái tạo tồn đọng nhằm cung cấp kịp thời nguồn điện cho nền kinh tế.

13.1 Ông Phùng Xuân Minh
Ông Phùng Xuân Minh - Chủ tịch HĐQT - TGĐ PT Group, Saigon Ratings.

Đồng quan điểm về sự cấp bách của việc khôi phục niềm tin thị trường, ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Mặt trời Lâm Đồng (LDWSEA) và các nhà đầu tư năng lượng tái tạo, đưa ra những con số đầy trăn trở. Quy hoạch điện VIII đặt mục tiêu bổ sung khoảng 15.000 MW công suất mỗi năm, nhưng thực tế giai đoạn 2022–2024 chỉ đạt dưới 2.000 MW/năm và năm 2025 đạt 6.400 MW; tổng công suất bổ sung trong 5 năm vẫn chưa bằng kế hoạch của một năm.

Ông Thịnh chỉ ra ba nguyên nhân cốt lõi gây ngưng trệ nguồn phát gồm sự sụt giảm niềm tin khi 172 dự án bị thanh tra kéo dài và EVN giữ lại tiền điện từ tháng 1/2025 đến nay; khung giá điện hiện hành ở mức thấp và tính bằng Đồng Việt Nam trượt giá gây rủi ro lớn cho các hợp đồng 20 năm; cùng khoảng trống chính sách sau khi giá FIT kết thúc năm 2021 khiến các địa phương lúng túng triển khai đấu thầu do thiếu đất sạch và hạ tầng đấu nối.

14.1 Ông Bùi Văn Thịnh (1)
Ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Mặt trời Lâm Đồng (LDWSEA).

Ông kiến nghị Chính phủ sớm giải quyết hợp tình hợp lý các dự án tồn đọng, điều chỉnh khung giá điện kèm cơ chế chia sẻ rủi ro tỷ giá, tạo chênh lệch giá giờ cao điểm – thấp điểm để khuyến khích đầu tư hệ thống lưu trữ BESS và sớm thí điểm các dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn.

Lấp khoảng trống vốn mồi và định hình thể chế điện khí LNG

Ở góc độ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia NEX Việt Nam, chỉ ra một nghịch lý trên thị trường tài chính khí hậu. Dù đơn vị này đã hỗ trợ khoảng 150 startup từ năm 2019 với những điểm sáng như doanh nghiệp pin nhiệt cát gọi thành công 4,5 triệu USD hay công ty điện mặt trời áp mái Stride huy động được 15 triệu USD vào tháng 5/2026, thị trường năm 2025 lại ghi nhận sự thiếu hụt trầm trọng phân khúc vốn trung gian từ 350.000 USD đến 1 triệu USD.

16.2 Bà Trần Thị Phương Thảo
Bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia NEX Việt Nam.

Trong khi các ngân hàng thương mại trong nước vẫn đứng ngoài cuộc, bà Thảo đề xuất VCCI phối hợp cùng các định chế tài chính thiết lập quỹ đồng tài trợ cho phân khúc vốn này, xây dựng bộ tiêu chí thẩm định tín dụng riêng cho năng lượng sạch, đồng thời thúc đẩy mô hình hợp tác ba bên giữa nhà cung cấp công nghệ, khách hàng công nghiệp và nhà đầu tư để biến các cuộc đàm phán thành hợp đồng thực tế.

Đối với nguồn điện nền chiến lược là điện khí LNG, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, thẳng thắn nhìn nhận các dự án đang bế tắc trong việc thu xếp vốn vay quốc tế do thiếu cam kết sản lượng điện bao tiêu tối thiểu (Qc) dài hạn và chưa có cơ chế chuyển ngang giá khí nhập khẩu vào giá bán điện.

5.6 Ông Nguyễn Đức Hiển (1)
TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương.

Ông Hiển khẳng định Nhà nước chấp nhận chia sẻ rủi ro cùng doanh nghiệp, cần thiết lập cơ chế giá điện khí phù hợp và giữ vai trò điều phối hạ tầng kho cảng LNG dùng chung để tối ưu chi phí xã hội. Trước mắt, cơ quan quản lý sẽ dồn lực tháo gỡ thủ tục cho các dự án trọng điểm có tính khả thi cao đến năm 2030 như Nhơn Trạch, Quảng Trạch 2, Quảng Lập, Bình Lập và Cà Ná, bất chấp những biến động giá khí ngắn hạn do xung đột địa chính trị.

Làm chủ hạ tầng công nghệ và hiện thực hóa thị trường carbon

Bên cạnh bài toán vốn và cơ chế, việc làm chủ công nghệ và quản trị hạ tầng thông minh được xem là chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh. Từ góc độ nghiên cứu ứng dụng, TS Bùi Trọng Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Năng lượng Bền vững (RISE), lưu ý bản chất phân tán của năng lượng tái tạo đòi hỏi ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào điều độ lưới điện đi kèm biện pháp phòng ngừa an ninh mạng nghiêm ngặt.

Dẫn bài học từ lộ trình Net Zero năm 2035 của đảo Jeju (Hàn Quốc) và mô hình điện mặt trời áp mái tích hợp lưu trữ giúp Nhà máy Đông Á tại Tây Ninh giảm 23% chi phí điện sản xuất (công nghệ trạm sạc đa cổng này hiện đang được VinFast đàm phán mua lại), TS Vinh cho rằng khu vực tư nhân có lợi thế lớn trong việc ra quyết định đầu tư xanh nhanh nhạy.

10.2TS Bùi Trọng Vinh (1)
TS Bùi Trọng Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Năng lượng Bền vững (RISE).

Thực tế, những tập đoàn lớn như Samsung Electronics đã chủ động mua điện tái tạo trực tiếp qua cơ chế DPPA từ Tây Ninh ra miền Bắc, mở ra dư địa lớn khi giá tín chỉ carbon quốc tế đang đạt mức 80–100 USD/tấn CO2.

Tiếp nối mạch tư duy này, bà Nguyễn Ngọc Quỳnh, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư & Phát triển Năng lượng Mặt trời Bách Khoa (SolarBK), nhấn mạnh tinh thần gắn kết an ninh năng lượng theo Nghị quyết 70 với phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68. Dù loạt Nghị định 135, 57, 58 và 243 đã mở đường, thủ tục triển khai hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) vật lý và ảo tại các khu công nghiệp vẫn rườm rà.

Bà Quỳnh kiến nghị áp dụng cơ chế một cửa với thời hạn xử lý rõ ràng, công bố khung giá DPPA dài hạn, đồng thời ban hành quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc đối với tấm pin mặt trời, hệ thống BESS gắn với trách nhiệm tái chế của nhà sản xuất.

Đặc biệt, Việt Nam cần chuẩn hóa dữ liệu và thúc đẩy nghiên cứu nội địa để làm chủ hạ tầng năng lượng thông minh thay vì phụ thuộc vào máy chủ nước ngoài.

15.2 Bà Nguyễn Ngọc Quỳnh
Bà Nguyễn Ngọc Quỳnh, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư & Phát triển Năng lượng Mặt trời Bách Khoa (SolarBK)

Năm nhóm đề xuất trọng tâm

Phát biểu kết luận Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI, đánh giá cao tinh thần làm việc của các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp tại diễn đàn. VCCI sẽ tổng hợp toàn bộ các ý kiến để báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Chính phủ trong kỳ báo cáo cuối tháng 10.

Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng khẳng định an ninh năng lượng phải gắn liền với vai trò của khu vực kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68-NQ/TW và Nghị quyết 70-NQ/TW, đưa năng lượng trở thành ngành công nghiệp mũi nhọn.

2.5 Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI
Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng phát biểu kết luận Diễn đàn.

Đồng thời, ông cũng khái quát 5 nhóm đề xuất trọng tâm gửi tới Chính phủ: Thứ nhất, giải quyết dứt điểm các tồn tại pháp lý cho 172 dự án năng lượng tái tạo nhằm củng cố niềm tin nhà đầu tư, điều chỉnh khung giá điện sát thực tế và ban hành mẫu hợp đồng PPA chuẩn hóa.

Thứ hai, đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư năng lượng với nhu cầu 77 tỷ USD giai đoạn 2026–2030 và 400 tỷ USD đến năm 2050. Cần triển khai danh mục phân loại xanh theo Quyết định 2125/QĐ-TTg, phát triển trái phiếu xanh và áp dụng cơ chế tài chính hỗn hợp cho phân khúc vốn 350.000 – 1.000.000 USD.

Thứ ba, đơn giản hóa thủ tục đầu tư truyền tải điện, ban hành biểu giá truyền tải để xã hội hóa hạ tầng lưới điện và xây dựng cơ chế giá cho hệ thống pin lưu trữ BESS.

Thứ tư, coi tiết kiệm năng lượng là nguồn điện chiến lược, thử nghiệm cơ chế sandbox cho sàn giao dịch DPPA thời gian thực tích hợp sản xuất hydrogen xanh và chứng chỉ carbon.

Thứ năm, thành lập Quỹ chuyển dịch công bằng hỗ trợ 90% doanh nghiệp vừa và nhỏ chuyển đổi xanh và vận hành thị trường carbon từ năm 2029. VCCI cam kết báo cáo định kỳ hàng tháng với Thủ tướng Chính phủ để đôn đốc giải quyết vướng mắc.

(0) Bình luận
Nổi bật
Mới nhất
DIỄN ĐÀN NĂNG LƯỢNG: Khơi thông "mạch máu" vốn và thể chế cho chuyển dịch năng lượng xanh
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO