Định hình cấu trúc đô thị đa trung tâm

Mô hình đô thị nén vào một trung tâm duy nhất đến nay đã bộc lộ những giới hạn rõ rệt. TP HCM nhiều năm qua phải đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng do quá tải hạ tầng, ùn tắc giao thông, ngập nước, thiếu không gian xanh, ô nhiễm môi trường và sự mất cân bằng giữa nơi ở với nơi làm việc. Nếu tiếp tục phát triển theo cách cũ, những vấn đề này sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn khi quy mô đô thị tiếp tục gia tăng.

Tái cấu trúc nguồn lực

TP HCM không thiếu nguồn lực, từ đất đai, tài chính, con người cho đến sức sáng tạo và tinh thần doanh nghiệp. Vấn đề nằm ở chỗ những nguồn lực ấy chưa được kết nối và chuyển hóa thành sức mạnh cộng hưởng một cách hiệu quả.

Trước hết là bài toán hạ tầng và tổ chức lại không gian phát triển đô thị. Trong một thời gian dài, tăng trưởng kinh tế và gia tăng dân số luôn nhanh hơn năng lực đầu tư hạ tầng, dẫn đến áp lực rất lớn lên hạ tầng giao thông, logistics và chất lượng sống.

Hiện nay, để đáp ứng các nhu cầu của siêu đô thị sau sáp nhập, việc đầu tư hệ thống metro, các tuyến vành đai, các trục cao tốc liên kết vùng và phát triển đô thị theo mô hình TOD đang mở ra cơ hội tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng hiện đại hơn, khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai và hình thành các cực tăng trưởng mới, thay vì tiếp tục dồn nén vào khu vực trung tâm.

Bên cạnh hạ tầng là điểm nghẽn về chất lượng tăng trưởng và năng suất lao động. TP HCM vẫn là đầu tàu kinh tế của cả nước, song các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần tiệm cận giới hạn. Năng suất lao động và năng lực cạnh tranh so với các đô thị lớn trong khu vực vẫn còn khoảng cách nhất định.

Chính vì vậy, thành phố đang đẩy mạnh quá trình chuyển đổi sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn như trung tâm tài chính quốc tế, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và công nghệ cao.

Đây thực chất là quá trình nâng cấp chất lượng tăng trưởng, chứ không đơn thuần là mở rộng quy mô kinh tế như trước đây.

Tái cấu trúc nguồn lực cũng gắn trực tiếp với cách tổ chức lại các trung tâm chức năng trong cấu trúc đô thị mới. Một mô hình đa trung tâm chỉ thực sự hiệu quả khi mỗi trung tâm có vai trò riêng, tạo ra giá trị riêng, đảm bảo cung ứng hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội phù hợp nhu cầu đa dạng của cộng đồng dân cư, đồng thời hỗ trợ lẫn nhau trong một chỉnh thể thống nhất.

Nếu nhìn vào định hướng của các dự án đang được thúc đẩy, có thể thấy thành phố đang từng bước hình thành các trung tâm chuyên biệt hơn: trung tâm hành chính - tài chính mới, trung tâm văn hóa - thể thao quy mô lớn, các khu đô thị cảng, đô thị sinh thái, du lịch và dịch vụ chất lượng cao...

Khi các trung tâm chức năng mới được hoàn thiện, mỗi khu vực sẽ có khả năng tự đáp ứng tốt hơn nhu cầu của cư dân ngay tại chỗ hoặc trong phạm vi 15 phút, qua đó giảm áp lực giao thông xuyên tâm và nâng cao hiệu quả vận hành của toàn đô thị.

Đồng bộ hạ tầng và quản trị

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy một cực phát triển mới chỉ thành công khi được đặt trong một chiến lược tổng thể về hạ tầng và quản trị đô thị. Nếu chỉ phát triển các dự án quy mô lớn mà thiếu kết nối giao thông công cộng, thiếu hạ tầng xã hội hoặc để các chức năng chồng lấn lên nhau, mục tiêu đa trung tâm sẽ rất khó đạt được.

Ngược lại, khi mỗi trung tâm có định vị rõ ràng và được kết nối bằng một mạng lưới hạ tầng thống nhất, TP HCM sẽ có thêm dư địa để mở rộng không gian phát triển mà vẫn có thể nâng cao chất lượng sống và năng lực cạnh tranh của một siêu đô thị trong tương lai.

Đối với môi trường đầu tư, điều cộng đồng doanh nghiệp cần nhất không chỉ là ưu đãi, mà là tính ổn định, khả năng dự báo và tốc độ ra quyết định. Khi thẩm quyền được xác lập rõ ràng hơn, quy trình được rút ngắn hơn và trách nhiệm được quy về đúng cấp có thẩm quyền, chi phí thể chế sẽ giảm xuống. Đó mới là yếu tố tạo ra niềm tin cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Một môi trường đầu tư cạnh tranh hiện không chỉ đo bằng giá đất hay ưu đãi thuế, mà quan trọng hơn là chất lượng thể chế và hiệu quả quản trị đô thị.

Việc hướng tới một siêu đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống cũng cho thấy thước đo của sự phát triển đang thay đổi. Một đô thị hiện đại không còn được đánh giá chỉ bằng chiều cao của các tòa nhà hay quy mô của nền kinh tế, mà còn bằng chất lượng sống, sự an toàn, tính nhân văn và khả năng nuôi dưỡng những giá trị lâu dài cho cộng đồng. Hay nói cách khác, con người phải trở thành trung tâm của mọi quyết định quy hoạch.

Sau khi mở rộng không gian phát triển, TP HCM có điều kiện để suy nghĩ về tương lai theo một cách khác. Nếu trước đây, bài toán thường trực là làm thế nào để thích ứng với áp lực gia tăng dân số và hạ tầng trong một không gian hữu hạn thì hiện nay, tầm nhìn 100 năm cho phép TP HCM chủ động kiến tạo một cấu trúc đô thị hiệu quả, cân bằng và đáng sống hơn. Các cơ hội phát triển, tiếp cận dịch vụ và chất lượng sống được phân bổ hài hòa hơn giữa các khu vực..