Hiệp định Khung Kinh tế số (DEFA) được kỳ vọng là thỏa thuận đầu tiên trên thế giới về kinh tế số ở cấp độ khu vực, có thể mở ra cơ hội trị giá tới 2.000 tỷ USD cho ASEAN.
Theo Khảo sát Triển vọng Kinh doanh ASEAN 2026, khoảng 35% lãnh đạo doanh nghiệp được khảo sát cho biết tổ chức của họ chưa quen thuộc với DEFA; trong khi 49% cho biết đã biết đến hiệp định nhưng chưa đánh giá những tác động của nó đối với hoạt động của doanh nghiệp.
Khoảng 12% cho biết doanh nghiệp đã đánh giá mức độ liên quan của DEFA đối với hoạt động kinh doanh, trong khi 4% còn lại đã xây dựng kế hoạch hành động.
Cuộc khảo sát này do Accenture và Google phối hợp thực hiện, thu thập ý kiến từ 184 doanh nghiệp tại 8 thị trường ASEAN, gồm Campuchia, Indonesia, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.
Cuộc khảo sát đánh giá năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) của các doanh nghiệp trên 5 phương diện: niềm tin và quản trị; mô hình vận hành; mức độ sẵn sàng về dữ liệu; chiến lược thị trường; và triển khai AI tác nhân.
Theo bà Bani Trehan, Giám đốc phụ trách AI và dữ liệu tại Accenture, đồng thời là Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại Singapore, nhận định: “Đây là một điểm mù. Các lãnh đạo doanh nghiệp đang nói về vấn đề này, nhưng nếu đến từng công ty và hỏi họ đang ở đâu trong quá trình này, thì thực sự họ không biết.”
Bà Trehan cho rằng nhiều doanh nghiệp trong khu vực có thể chưa nhận ra những tác động thực tế mà DEFA sẽ mang lại đối với hoạt động của họ. Theo bà, đây là vấn đề mà các doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm.
Các doanh nghiệp chưa hiểu rõ về DEFA không chỉ bỏ lỡ các cuộc thảo luận về chính sách, mà còn có khả năng đang đưa ra những quyết định về kiến trúc công nghệ và tuân thủ ngay từ hôm nay mà sau này có thể phải thay đổi hoặc đảo ngược khi các quy định của DEFA bắt đầu có hiệu lực.
Một vấn đề quan trọng không kém là những tác động đối với AI tác nhân. Các trụ cột của DEFA, bao gồm dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, thương mại số và quản trị AI, sẽ thiết lập môi trường pháp lý mà các AI tác nhân hoạt động trong ASEAN.
Chẳng hạn, các tổ chức triển khai AI tác nhân để truyền dữ liệu giữa các thị trường, đưa ra quyết định tự động hoặc tương tác với khách hàng xuyên biên giới sẽ chịu những tác động trực tiếp đến hoạt động vận hành.
Phát biểu tại phiên đối thoại bên lề hội nghị, nơi kết quả khảo sát được công bố, Phó Thủ tướng Singapore Gan Kim Yong mô tả DEFA là một “người mở đường”, giúp ASEAN xây dựng phương thức hợp tác trong nền kinh tế số, đồng thời là một ví dụ điển hình cho quá trình hội nhập sâu rộng hơn của khu vực.
“Chúng tôi hy vọng có thể ký kết hiệp định vào cuối năm nay để hiệp định có hiệu lực vào năm tới, dưới nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN của Singapore”, ông Gan Kim Yong nói.
Ông Gan Kim Yong cho biết sự khác biệt về mức độ sẵn sàng kỹ thuật số giữa các quốc gia thành viên ASEAN khiến việc đàm phán một thỏa thuận áp dụng chung cho tất cả các nước trở nên rất khó khăn.
“Thông thường, các bên có xu hướng phải dựa trên mẫu số chung thấp nhất để có thể đáp ứng tất cả… nhưng chúng tôi muốn đảm bảo DEFA là một hiệp định đầy tham vọng, đồng thời vẫn tính đến sự đa dạng trong khu vực ASEAN”, ông Gan Kim Yong nhấn mạnh.
Một phát hiện đáng chú ý khác của khảo sát là các quốc gia ASEAN đang ở nhóm giữa trong quá trình ứng dụng AI tác nhân. Các doanh nghiệp đã đưa công nghệ này vào chương trình nghị sự, nhưng phần lớn vẫn chưa xây dựng được năng lực để biến AI thành lợi thế trong hoạt động kinh doanh.
Cuộc khảo sát nhận định mức độ tham vọng cao và việc triển khai ban đầu đã khá phổ biến, nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn thiếu những nền tảng cần thiết để chuyển các dự án thử nghiệm thành giá trị được triển khai ở quy mô lớn.
Bà Trehan đánh giá: “Có rất nhiều khoản đầu tư được rót vào, và khi nhìn vào những nhóm ứng dụng được tạo ra, chúng khó được áp dụng rộng rãi bởi chúng chưa đạt quy mô cấp doanh nghiệp, đó chính là thách thức.”
Một nửa số doanh nghiệp được khảo sát thuộc nhóm đang tìm hiểu, với các dự án thí điểm và thử nghiệm đang được triển khai. 23% thuộc nhóm đang mở rộng quy mô, tức việc triển khai AI đã diễn ra và tạo ra những tác động có thể đo lường được.
Khoảng 1/5 doanh nghiệp thuộc nhóm mới bắt đầu, với hoạt động triển khai chưa có hoặc chưa đủ để được xem là một chương trình AI thực sự. 7% còn lại là những doanh nghiệp dẫn đầu, đã vận hành theo định hướng AI-first và triển khai AI ở quy mô lớn trong khu vực.
Theo khảo sát, điểm khác biệt giữa nhóm dẫn đầu và các doanh nghiệp còn lại nằm ở khả năng chuyển hóa năng lực AI thành hoạt động triển khai phù hợp với từng thị trường, trong bối cảnh khác biệt về quy định, khách hàng và môi trường vận hành tại các quốc gia ASEAN.
Những rào cản nội bộ lớn nhất mà các doanh nghiệp được khảo sát xác định đối với việc mở rộng AI tác nhân là văn hóa doanh nghiệp và quản trị thay đổi (27%), tiếp đến là hệ thống công nghệ thông tin cũ và mức độ sẵn sàng hoặc khả năng tiếp cận dữ liệu (cùng 17%).
Hiện nay, Singapore đang nỗ lực thúc đẩy chiến lược AI cho khu vực bao gồm nhiều khía cạnh, trong đó có việc đảm bảo người lao động có kiến thức cơ bản về AI, qua đó giúp họ tiếp nhận công nghệ thay vì e ngại nó.
Singapore cũng muốn phát triển đội ngũ chuyên gia và nhân lực có chuyên môn sâu về AI. Quốc gia này đã xác định các chương trình AI cấp quốc gia trong 4 lĩnh vực trọng tâm gồm sản xuất tiên tiến, dịch vụ tài chính, kết nối và y tế.
“Chúng tôi muốn tập trung vào các ứng dụng AI, đồng thời tiếp nhận và duy trì sự cởi mở đối với công nghệ đến từ cả Mỹ và Trung Quốc”, ông Gan Kim Yong nói.
Thừa nhận AI sẽ tác động đến việc làm, ông Gan Kim Yong cho biết: “Cách duy nhất để giảm thiểu tác động là chuẩn bị cho người lao động". Theo ông, các quốc gia ASEAN cần quyết tâm giữ được mọi người lao động, đồng thời đảm bảo họ tiếp tục có những công việc phù hợp, dù đó là những công việc được AI hỗ trợ hay những công việc khác có thể tiếp cận.
