Giữ đơn hàng trong biến động, doanh nghiệp gỗ xoay trục tối ưu chi phí, nâng giá trị và xây dựng thương hiệu.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ 2 tháng đầu năm 2026 đạt 2,61 tỷ USD, tăng 5,8% so với cùng kỳ. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm 50,4% thị phần, tiếp theo là Trung Quốc (14,2%) và Nhật Bản (13,4%). Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh 63,6%, Nhật Bản tăng 30,5%.
Đáng chú ý, dù đạt kim ngạch xuất khẩu lớn, ngành gỗ Việt Nam vẫn thiếu vắng các thương hiệu riêng đủ mạnh, cả ở thị trường quốc tế lẫn nội địa. Phần lớn doanh nghiệp vẫn hoạt động theo mô hình gia công, phụ thuộc vào đơn hàng từ đối tác nước ngoài.
Ông Nguyễn Minh Cương, Tổng Giám đốc Công ty Gỗ Minh Long cho rằng, mỗi quốc gia đều có bản sắc riêng trong ngành nội thất: Bắc Âu gắn với phong cách tối giản, Nhật Bản nổi bật với sự tinh tế, Trung Quốc mạnh về sản xuất quy mô lớn. Trong khi đó, nội thất Việt Nam vẫn chưa định hình được dấu ấn rõ ràng. “Thế giới sẽ nhớ đến nội thất Việt Nam là gì? Đó là câu hỏi chúng ta phải trả lời”, ông Cương đặt vấn đề.
Đồng thời cho rằng, để nâng cao sức cạnh tranh, ngành gỗ cần tái cấu trúc theo hướng gia tăng giá trị. Trong đó, chính sách cần ưu tiên phát triển công nghiệp phụ trợ, đặc biệt là sản xuất linh phụ kiện trong nước; đồng thời thúc đẩy tự động hóa nhằm giảm phụ thuộc vào lao động giá rẻ.
Đặc biệt, cần quy hoạch vùng rừng gỗ lớn, phát triển rừng sản xuất quy mô, hướng tới xây dựng Việt Nam trở thành trung tâm cung cấp nguyên liệu cho khu vực. Đồng thời, đầu tư vào công nghệ chế biến sâu là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng.
Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), trong ngắn hạn, doanh nghiệp cần chủ động trao đổi với đối tác, chia sẻ chi phí và nâng cao năng lực tuân thủ để thích ứng với môi trường kinh doanh biến động.
Về dài hạn, ngành cần tái định vị chiến lược, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn, đồng thời mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Trung Đông, Ấn Độ và Nam Mỹ.
Quan trọng hơn, tăng trưởng phải chuyển từ dựa trên sản lượng sang chất lượng và giá trị gia tăng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho thiết kế, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu về vùng nguyên liệu, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại và quảng bá hình ảnh ngành gỗ Việt Nam ra thế giới.
“Nếu có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ và doanh nghiệp, ngành gỗ Việt Nam không chỉ đạt mục tiêu 18,5 - 19 tỷ USD mà còn xây dựng được nền tảng phát triển bền vững, có sức chống chịu cao hơn trước các cú sốc thị trường”, ông Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cho rằng cần xoay trục chuyển đổi xanh. Ông Phùng Quốc Cường, Giám đốc sản xuất Công ty TNHH Bảo Hưng cho rằng, trong bối cảnh khó khăn về logistics, giải pháp đóng gói eco, tức là sử dụng các vật liệu tái chế, phân huỷ sinh học, để đóng gói sản phẩm vừa thân thiện môi trường vừa tiết kiệm được chi phí.
“Giải pháp đóng gói eco vừa nhỏ, gọn và giảm được cân nặng của sản phẩm. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp giảm được 20% chi phí. Đối tác vì thế cũng có thể tiết kiệm được 20% chi phí vận chuyển. Đó là cách mà chúng tôi giữ chân khách hàng và cùng chia sẻ những rủi ro trong quá trình hợp tác”, ông Cường cho biết thêm.
