Từ Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 (VPSF) tại Quảng Trị, câu chuyện chuyển đổi xanh được đặt trở lại với những bài toán rất thực của doanh nghiệp: vốn, công nghệ, tiêu chuẩn, dữ liệu và thị trường.
Chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện của tương lai. Từ năm 2026, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU bước vào giai đoạn thu phí, buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải quan tâm trực tiếp hơn đến lượng phát thải và hệ thống đo lường, báo cáo, kiểm chứng (MRV). Với doanh nghiệp, xanh hóa đang dần trở thành một loại năng lực cạnh tranh.
Với Quảng Trị, yêu cầu ấy đến trong lúc địa phương đang mở một không gian phát triển mới. Quy hoạch tỉnh xác định năng lượng, logistics, du lịch và nông nghiệp xanh là bốn trụ cột chiến lược, đồng thời đặt mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng sạch, logistics và du lịch của miền Trung.
Về năng lượng, ông Nguyễn Đức Tân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Trị cho biết, hiện tại Quảng Trị có 24 dự án điện gió vận hành thương mại, tổng công suất khoảng 1.100 MW. Trong Quy hoạch điện VIII, tỉnh được phân bổ dư địa phát triển điện gió 4.614 MW đến năm 2035.
Đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, Quảng Trị sở hữu gần 10.000 ha lúa đã áp dụng quy trình tưới khô xen ướt, giúp tiết kiệm 20-30% nước tưới, giảm 40-60% phát thải methane và tăng năng suất 5-8%. Gần 1.500 ha cây trồng được chứng nhận hữu cơ, hơn 20.700 ha sản xuất theo chuỗi liên kết và hơn 417 cơ sở ứng dụng công nghệ cao.
Doanh nghiệp Quảng Trị đã thực sự gia nhập đường đua xanh, một ví dụ đáng chú ý là Công ty Thủy điện Quảng Trị. Tại Văn phòng Đông Hà, doanh nghiệp đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời, giúp giảm 5,3% công suất điện sử dụng, tương đương 1,64 tấn CO2.
Những con số này cho thấy “xanh” đã bắt đầu đi vào quy trình sản xuất chứ không chỉ nằm trong các khẩu hiệu phát triển bền vững. Khi tiết kiệm nước, giảm phát thải đồng thời tăng năng suất, chuyển đổi xanh đã chạm đến bài toán kinh tế cốt lõi của doanh nghiệp.
Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân vòng địa phương Quảng Trị ngày 24/9, doanh nghiệp trực tiếp phản ánh những khó khăn về chuyển đổi xanh, tiếp cận nguồn lực, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng thị trường. Đây chính là những “nút thắt” quyết định tốc độ xanh hóa khu vực tư nhân.
Đường đua xanh vì thế không bắt đầu bằng một cuộc chuyển đổi đồng loạt, mà bằng việc mỗi doanh nghiệp xác định đúng điểm xuất phát của mình. Khi chính sách, tài chính, công nghệ và thị trường cùng tạo thành một “đường ray”, những mảng xanh riêng lẻ mới có thể trở thành năng lực cạnh tranh xanh của doanh nghiệp Quảng Trị.
Ông Nguyễn Như Kiên, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, kiến nghị tỉnh lựa chọn hai đến ba ngành tỉnh đang có lợi thế, như năng lượng, logistics, nông nghiệp, du lịch để làm trước, mỗi ngành một lộ trình có thứ tự rõ ràng: bắt đầu từ tiết kiệm năng lượng và truy xuất nguồn gốc, sau đó mới đến tiêu chuẩn chuỗi cung ứng và tài chính xanh. “Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, một lộ trình cho biết bước đầu tiên là gì, chi phí khoảng bao nhiêu và ai đồng hành sẽ hữu ích hơn một danh mục đầy đủ nhưng không biết vào từ đâu”, ông Kiên nhấn mạnh.
Đây cũng là lúc vai trò của chính quyền, ngân hàng, hiệp hội và doanh nghiệp phải gặp nhau. Chính quyền cần tạo chuẩn và dữ liệu; ngân hàng cần có cơ sở đánh giá dự án xanh; hiệp hội cần kết nối công nghệ và thị trường; còn doanh nghiệp phải tự biến chuyển đổi xanh thành bài toán kinh doanh.
Ở góc độ doanh nghiệp, theo ông Phạm Trường Sơn, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Quảng Trị, chuyển đổi xanh không nên được nhìn như giải pháp ứng phó tạm thời trước những thay đổi của thị trường, mà cần trở thành một phần trong chiến lược phát triển dài hạn, qua đó nâng cao sức cạnh tranh và khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
Ở cấp độ chính sách, Quảng Trị cũng đang tạo khung để mở rộng những mô hình này. Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 đặt chuyển đổi xanh cùng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào một chương trình chung, hướng tới hạ tầng xanh, sản xuất bền vững, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải.
