Doanh nghiệp tái cấu trúc dòng tiền trong bối cảnh chi phí biến động

Doanh nghiệp cần chuyển từ trạng thái “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”, trong đó trọng tâm là rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng, ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh, chia sẻ tại chương trình Café Doanh nhân lần thứ 87 với chủ đề “Xung đột Trung Đông – tác động đối với doanh nghiệp” do Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh (HUBA) tổ chức ngày 21/3.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HUBA cho biết hiện nay cộng đồng doanh nghiệp TP HCM cùng cả nước đang nỗ lực hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Đây là nhiệm vụ đầy thách thức ngay cả trong điều kiện bình thường, chưa kể đến những xung đột Trung Đông như hiện nay.

Trước thực tế đó, các dự báo và giải pháp ứng phó đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của giới kinh doanh. Ban điều hành chương trình Cà phê Doanh nhân đã chọn chủ đề này nhằm cung cấp thông tin, giúp các đơn vị cùng trao đổi và tìm ra định hướng phù hợp.

"Mục tiêu cốt lõi là giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định trong thời gian xảy ra xung đột. Đồng thời, đây cũng là bước chuẩn bị tích cực để các đơn vị đón đầu thời cơ, bứt phá mạnh mẽ ngay sau khi tình hình thế giới lắng dịu. Việc tạm giảm tốc độ hiện tại chính là đòn bẩy để bù đắp và nhảy vọt trong giai đoạn tới", ông Hòa nói.

Tại sự kiện, các chuyên gia đánh giá xung đột Trung Đông đang đặt ra thách thức rất lớn với các doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Khắc Hiếu, Phó Trưởng phòng năng lượng (Sở Công Thương TP HCM), cho biết xung đột tại Trung Đông kéo theo ảnh hưởng đối với kinh tế toàn cầu và Việt Nam.

Trong rổ tính CPI của TP HCM, nhóm xăng dầu và khí đốt chiếm khoảng 7,4%. Do đó, việc giá nhiên liệu tăng sẽ tác động trực tiếp đến lạm phát. Chưa kể, các tác động gián tiếp như chi phí vận tải, logistics và giá hàng hóa tăng theo sẽ khiến áp lực lên CPI lớn hơn trong thời gian tới. TP HCM là trung tâm kinh tế và logistics lớn nên chịu tác động lan tỏa tương đối rõ, nhất là ở doanh nghiệp có độ mở thương mại cao.

Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu của TP HCM năm 2025 đạt khoảng 92,68 tỷ USD, chiếm gần 19,5% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, phản ánh mức độ tham gia quy mô lớn vào thương mại quốc tế. Do vậy, nếu xung đột kéo dài, tùy vào nhóm ngành mà mức tăng trưởng xuất khẩu có thể giảm mạnh từ 4 - 6%.

Luồng tác động chung được đại diện Sở Công thương nhìn nhận, từ giá dầu, khí, vận tải biển, lưu kho, giao nhận và phân phối cùng tăng, sẽ tạo áp lực lên chuỗi cung ứng với nguyên liệu đầu vào chậm, lịch tàu kéo dài, tăng nguy cơ lưu bãi và chậm giao hàng; hệ quả là nhu cầu vốn lưu động tăng trong khi chu kỳ giao hàng và thanh toán kéo dài - Dòng tiền và lợi nhuận của doanh nghiệp bị ảnh hưởng.

"Tác động của xung đột là áp lực tổng hợp lên chi phí, tiến độ, dòng tiền và hiệu quả kinh doanh chứ không chỉ là biến động giá", ông Hiếu khẳng định.

Đáng chú ý, theo Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh, biến động giá dầu thế giới khiến giá xăng dầu tăng mạnh những ngày qua. Dù giá tăng mạnh, song nguồn cung xăng dầu trên địa bàn vẫn được đánh giá là ổn định. Theo Sở Công Thương, TP HCM hiện cơ bản đảm bảo đủ nguồn cung ít nhất đến đầu tháng 5/2026, qua đó giảm bớt lo ngại về nguy cơ gián đoạn thị trường.

Ông Hiếu cho biết, kinh nghiệm từ đợt biến động năm 2022 đã giúp cơ quan quản lý chủ động hơn trong điều hành. Trước đây, giá xăng dầu được điều chỉnh theo chu kỳ 7 ngày/lần, nhưng hiện cơ chế đã linh hoạt hơn.

Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT công ty TNHH Việt Thắng Jean cho hay doanh nghiệp dệt may cũng đang chịu ảnh hưởng kép từ việc sức mua hàng tiêu dùng giảm sút và giá nguyên liệu tăng mạnh. Hiện nay, các nguyên liệu có nguồn gốc từ dầu như vải và hóa chất đã chính thức tăng từ 8%-18%. Bên cạnh đó, chi phí logistics cũng là gánh nặng lớn khi mức phí container 40 feet từ ngày mai (22/3) bắt đầu áp dụng mức tăng từ 4.500 đến 5.500 USD.

Đối với ngành dệt may, chi phí nguyên vật liệu hiện chiếm khoảng 52% giá trị sản phẩm đối với phương thức sản xuất ODM và FOB. Với các doanh nghiệp chỉ thực hiện gia công tại Việt Nam, tỷ lệ này chiếm tới 70-75%, thậm chí có mặt hàng đạt mức 80% giá trị xuất khẩu. Hiện nay, giá nguyên liệu từ vải, hóa chất đến các chi phí do quy định chống phát thải đều tăng mạnh. Theo tính toán, giá nguyên liệu đầu vào trung bình đã tăng khoảng 18%, tạo áp lực lớn lên giá thành sản xuất của doanh nghiệp, ông Việt chia sẻ.

Ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho biết, xung đột tại Trung Đông đã tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến các doanh nghiệp vận tải, với giá dầu tăng nhanh đã tạo áp lực mạnh lên chi phí logistic.

Theo ông Khoa, sự gián đoạn tại các tuyến hàng hải quan trọng buộc các hãng tàu lớn như MSC, Maersk… phải đồng loạt thay đổi lộ trình. Cước vận tải tàu biển theo đó đã tăng từ 54%-72%. Đặc biệt, bảo hiểm tăng từ 2 đến 4 lần.

Tổng hợp đánh giá sơ bộ, xung động Trung Đông khiến 4 nhóm ngành chịu tác động mạnh nhất, gồm: điện tử, máy tính và linh kiện; dệt may, giày da; nông sản, thủy sản; đồ gỗ, nội thất.

Từ phía Thành phố, trọng tâm giai đoạn hiện nay là chủ động thích ứng, kiểm soát rủi ro và nâng cao sức chống chịu của doanh nghiệp cùng chuỗi cung ứng. Sở Công Thương khuyến nghị doanh nghiệp rà soát lại kế hoạch sản xuất giao hàng, song song cơ cấu lại nguồn cung và thị trường, trong đó, có tăng cường quản trị vốn lưu động, tối ưu vận tải, kho bãi và tiết kiệm năng lượng.

Ở góc độ chuyên gia, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, cho rằng doanh nghiệp cần chuyển từ trạng thái “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”, trong đó trọng tâm là rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng. Cụ thể, theo ông Bình An, doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn cung và thị trường, tránh phụ thuộc vào một tuyến vận tải hoặc một khu vực rủi ro. Đồng thời xây dựng các kịch bản giao nhận linh hoạt để ứng phó với biến động.

Bên cạnh đó, việc tăng cường quản trị rủi ro hợp đồng, điều chỉnh điều khoản giao hàng, chủ động làm việc sớm với các đối tác logistics và bảo hiểm để cập nhật chi phí phát sinh cũng là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp cũng cần tái cấu trúc dòng tiền, tính toán lại chi phí và thời gian giao hàng để đảm bảo duy trì đơn hàng trong bối cảnh chi phí biến động.

Về dài hạn, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng linh hoạt, đa phương thức và bền vững hơn, qua đó nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM nhận định.