Doanh nghiệp xây dựng Ninh Bình chủ động vượt khó

Dù khối lượng công việc đầu năm khá dồi dào, nhưng nghịch lý "càng làm càng lỗ" do đơn giá định mức không đuổi kịp thị trường đang trở thành gánh nặng lớn, đe dọa trực tiếp đến tiến độ các dự án trọng điểm và sự sinh tồn của nhiều nhà thầu địa phương.

"Chóng mặt" với biểu đồ giá vật liệu leo thang

Trong những tháng đầu năm 2026, thị trường xây dựng tại Ninh Bình ghi nhận những biến động mạnh về giá cả mà theo nhiều chủ thầu là "chưa từng có tiền lệ" trong ngắn hạn. Theo thống kê mới nhất, mặt bằng giá hầu hết các loại vật liệu xây dựng chủ chốt đã tăng thêm từ 5% đến 30%, tạo ra một áp lực tài chính khổng lồ lên các dự toán công trình đã phê duyệt trước đó.

Cụ thể, mặt hàng thép - "xương sống" của mọi công trình - đã ghi nhận mức tăng từ 4-6%. Dù con số này nhìn qua có vẻ thấp so với các loại vật liệu khác, nhưng do giá trị tuyệt đối của thép rất lớn nên tổng chi phí đội lên là không hề nhỏ. Tương tự, giá xi măng cũng nhích thêm khoảng 4-4,5%, gây ảnh hưởng dây chuyền đến giá bê tông thương phẩm. Hiện nay, mỗi mét khối bê tông thương phẩm đã tăng khoảng 100.000 đồng, một con số đủ để khiến các đơn vị thi công sàn, dầm phải tính toán lại từng mét vuông.

Đáng chú ý nhất là sự "nhảy múa" của giá gạch xây dựng với mức tăng kỷ lục từ 20-44% tùy thương hiệu. Khảo sát tại các đại lý lớn trên địa bàn tỉnh, gạch lỗ hiện có giá khoảng 1.800 đồng/viên, trong khi gạch đặc đã chạm ngưỡng 2.000 - 2.100 đồng/viên. Bên cạnh đó, các vật liệu khai thác trực tiếp như cát và đá cũng không nằm ngoài vòng xoáy. Giá cát tăng thêm 20.000 - 40.000 đồng/m³, còn đá xây dựng cũng ghi nhận mức tăng 3-5%.

Sự tăng giá đồng loạt này không chỉ đến từ chi phí nguyên liệu thô mà còn chịu tác động nặng nề từ giá nhiên liệu vận tải và các quy định khắt khe hơn về môi trường trong khai thác khoáng sản tại địa phương.

Đại diện Công ty TNHH Phong Bình Ninh Bình ông Nguyễn Đức Kỳ chia sẻ: “Vật liệu chiếm 60-70% tổng chi phí xây dựng, chỉ cần một biến động ngắn hạn cũng làm đảo lộn mọi thứ. Nhiều hợp đồng trọn gói chúng tôi đã ký đơn giá cố định, giờ gặp bão giá thì doanh nghiệp phải chấp nhận giảm lợi nhuận, thậm chí đối mặt nguy cơ thua lỗ để đảm bảo tiến độ”. Cũng theo ông Kỳ, áp lực không chỉ đến từ vật liệu mà giá nhân công, điện nước cũng tăng, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh tăng đơn giá thi công cho các công trình mới.

Không những giá cả ngày một leo thang, nguồn cung vật liệu xây dựng cũng đang biến động. Nhiều cửa hàng vật liệu xây dựng đang khan hàng, giá nhập cũng biến động theo từng ngày khiến các hộ kinh doanh phải “cân não” tính toán giá thành sao cho hợp lý. Nhiều hộ kinh doanh không dám nhập số lượng hàng lớn vì rủi ro khiến việc kinh doanh trở thành bài toán cắt lỗ sâu giữ khách hay giữ dòng tiền.

Hệ lụy từ "gánh nặng" chi phí và bài toán sinh tồn của doanh nghiệp

Đối với các doanh nghiệp xây dựng, việc giá vật liệu tăng cao như "giọt nước tràn ly" sau quãng thời gian dài nỗ lực phục hồi. Phần lớn các dự án đầu tư công hoặc các gói thầu xây dựng dân dụng hiện nay đều áp dụng hình thức hợp đồng trọn gói hoặc hợp đồng theo đơn giá cố định. Điều này đồng nghĩa với việc khi giá thị trường biến động, nhà thầu phải tự bỏ tiền túi để bù đắp phần chênh lệch.

Ông Nguyễn Văn Hùng – Phó Giám đốc Công ty Xây dựng Hưng Việt trăn trở: "Với các hợp đồng đã ký kết từ năm trước, cơn lốc tăng giá 30-40% của gạch và cát đã quét sạch mọi biên độ lợi nhuận dự kiến. Hiện nay, nhiều hạng mục chúng tôi đang phải gồng mình thi công trong tình trạng 'làm không công', thậm chí chấp nhận bù lỗ nặng nề chỉ để giữ trọn chữ tín với chủ đầu tư và đảm bảo thu nhập cho người lao động."

Theo ông Hùng, hệ lụy từ chi phí này không chỉ nằm ở những con số đỏ trong bảng cân đối kế toán mà còn kéo theo những rủi ro mang tính hệ thống cho toàn ngành. Khi chi phí vượt ngưỡng chịu đựng, nhiều nhà thầu buộc phải thi công cầm chừng để chờ giá hạ nhiệt hoặc ngóng đợi sự điều chỉnh từ phía chủ đầu tư. Điều này trực tiếp 'giội gáo nước lạnh' vào kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công của tỉnh. Thêm nữa, việc thắt lưng buộc bụng để bù lỗ dễ dẫn đến hệ quả tiêu cực là sử dụng vật liệu thiếu chuẩn hoặc cắt giảm quy trình phụ trợ, gây hiểm họa khôn lường cho tuổi thọ công trình.

Đặc biệt, ông Hùng cảnh báo nếu thiếu một cơ chế điều chỉnh đơn giá linh hoạt hoặc các gói hỗ trợ tín dụng kịp thời, những doanh nghiệp vừa và nhỏ với tiềm lực tài chính mỏng manh sẽ sớm đối mặt với tình trạng "đứt gãy" dòng tiền. Khi đó, làn sóng dừng thi công hàng loạt hay thậm chí là phá sản sẽ là kịch bản khó tránh khỏi trên thị trường xây dựng Ninh Bình.

Đứng trước nguy cơ đó, các doanh nghiệp không thể chỉ ngồi chờ đợi sự cứu viện mà đã chủ động xoay xở để tự cứu lấy mình. Ghi nhận tại các đơn vị thiết kế và thi công cho thấy, bài toán tối ưu hóa nguồn lực đang được đặt lên hàng đầu như một kỹ năng sinh tồn bắt buộc trong thời điểm hiện tại.

Theo ông Vũ Văn Quân - Giám đốc Công ty thiết kế cảnh quan và Xây dựng Phương Đông, khi vật liệu xây dựng tăng giá, chúng tôi đã phải tối ưu mọi chi phí trong quá trình xây dựng. Ngay từ khâu thiết kế, Phương Đông đã phải tối ưu sao cho không gian sử dụng tiết kiệm nguyên vật liệu nhất có thể mà vẫn đảm bảo đủ tiện ích theo yêu cầu của khách hàng. Đồng thời, lựa chọn các sản phẩm vật liệu thay thế có chất lượng tương đương để tiết kiệm nguyên vật liệu và giá thành.

Bên cạnh sự chủ động vượt khó của các doanh nghiệp, lãnh đạo ngành xây dựng tỉnh Ninh Bình nói riêng và cả nước nói chung cũng đôn đốc các đơn vị chức năng phối hợp tháo gỡ khó khăn này. Trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng giao thông, đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, các địa phương cần nhanh chóng vào cuộc khảo sát, công bố chỉ số giá phù hợp với biến động thực tiễn để bảo đảm quyền lợi, duy trì nguồn lực cho các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ dự án.

Đối với những hợp đồng không được điều chỉnh giá, nếu tình trạng biến động giá cả nhiên, vật liệu kéo dài, các cấp có thẩm quyền và cơ quan quản lý Nhà nước cũng cần nghiên cứu giải pháp phù hợp, hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua các thách thức trong cơn biến động.

Ông Nguyễn Quyết Tiến - Cục trưởng Cục Kinh tế và quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng, cam kết: “Trên là có ban chỉ đạo, dưới có Bộ Xây dựng trực tiếp lắng nghe các biến động trong thực tế. Các Ban Quản lý dự án luôn bám sát hiện trường, chia sẻ đồng hành với các nhà thầu trong quá trình thực hiện các dự án. Khó khăn, vướng mắc ở đâu thì tìm cách tháo gỡ ngay. Mục đích là tìm giải pháp khơi thông nguồn tài chính cho các nhà thầu.

Chung tay vượt qua những khó khăn trước mắt, cả doanh nghiệp, người dân cần chủ động theo dõi diễn biến thị trường để đưa ra các phương án phù hợp, đảm bảo bình ổn giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng trong thời gian tới.