Không đứng ngoài cuộc đua nước rút gỡ bỏ "thẻ vàng" cho ngành thủy sản Việt Nam, tỉnh Ninh Bình đang tạo nên một đợt cao điểm trong việc thực thi các khuyến nghị chống khai thác IUU.
Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền và sự đồng lòng của ngư dân, địa phương đang gấp rút rà soát, hoàn thiện những khâu chuẩn bị cuối cùng, khẳng định nỗ lực và cam kết mạnh mẽ trước thềm chuyến kiểm tra quan trọng của Đoàn thanh tra Ủy ban châu Âu (EC).
Quyết liệt xử lý "điểm nghẽn", siết chặt quản lý đội tàu
Mới đây, Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về chống khai thác hải sản bất hợp pháp IUU, ông Trần Anh Dũng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã báo cáo với Thủ tướng về việc rà soát toàn bộ hệ thống trước khi Đoàn Thanh tra của Ủy ban Châu Âu (EC) vào kiểm tra lần thứ 5 (dự kiến từ ngày 9/3 đến 19/3/2026). Ninh Bình hiện có 100% tàu cá (1.381 tàu) đã hoàn thành đăng ký và cập nhật dữ liệu quốc gia. Tỷ lệ cấp giấy phép khai thác thủy sản đạt 99,35%. 100% tàu cá vùng khơi đang hoạt động (595 tàu) đã lắp đặt thiết bị VMS. Tỉnh đã nhắn tin, gọi điện cảnh báo cho ngư dân với hơn 2.800 lượt.
Ninh Bình hiện dẫn đầu về tỷ lệ xử lý tàu cá mất kết nối VMS với tỷ lệ đạt 100% (xử lý 468/468 tàu). Tổng số tiền xử phạt từ năm 2024 đến nay đạt hơn 15,8 tỷ đồng. Chuẩn bị đón Đoàn thanh tra của EC, tỉnh đã thành lập Tổ công tác liên ngành trực 24/24h, điều động tàu tuần tra chốt chặn tại các cửa sông và rà soát 100% hồ sơ kiểm chứng để sẵn sàng giải trình với EC.
Được biết, dù không có đường bờ biển dài như các tỉnh miền Trung hay Nam Bộ, nhưng với hơn 18km bờ biển tại huyện Kim Sơn, Ninh Bình xác định công tác chống khai thác IUU là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, không có ngoại lệ. Tỉnh đã nhìn nhận thẳng thắn những tồn tại như: tình trạng tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), việc ghi nhật ký khai thác chưa đầy đủ hay một số tàu nhỏ vẫn chưa hoàn tất thủ tục đăng ký, đăng kiểm.
Để giải quyết triệt để, UBND tỉnh Ninh Bình đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp chặt chẽ với Bộ đội Biên phòng và chính quyền địa phương tiến hành rà soát từng con tàu, "gõ cửa" từng nhà ngư dân. Các tổ công tác liên ngành được thành lập để kiểm tra 24/7 tại các cửa lạch và khu neo đậu.
Tại Trạm Biên phòng cửa khẩu Cảng Hải Thịnh những ngày đầu tháng 3, không khí làm việc luôn duy trì ở cường độ cao. Tổ công tác liên ngành trực chiến 24/24 giờ ngay tại cầu cảng với tinh thần "kiểm soát chặt chẽ, không có ngoại lệ".
Mọi tàu cá trước khi vươn khơi đều phải trải qua "bộ lọc" nghiêm ngặt: từ đối soát hồ sơ pháp lý đến kiểm định trực tiếp trạng thái vận hành của thiết bị giám sát hành trình (VMS) ngay tại cabin. Chỉ những phương tiện đảm bảo 100% điều kiện an toàn và quy định pháp luật mới được phép rời bến.
Trung tá Trần Như Hoàn - Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu Cảng Hải Thịnh cho biết: "Chúng tôi lồng ghép việc kiểm tra với tuyên truyền trực tiếp, phát tờ rơi và hướng dẫn ngư dân nhận diện các lỗi vi phạm IUU thường gặp. Đặc biệt, lực lượng chức năng kiên quyết chấn chỉnh tình trạng 'quên' hay 'hỏng' thiết bị VMS khi đang đánh bắt trên biển."
Song song với sự quyết liệt của lực lượng biên phòng, tại các cảng cá, công tác quản lý cũng chuyển mình mạnh mẽ nhờ công nghệ. Nhịp độ làm việc của Ban quản lý luôn hối hả với trọng tâm là "số hóa" dữ liệu. Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) hiện đã được triển khai rộng khắp, đảm bảo mọi quy trình tàu rời cảng, cập cảng đều được kiểm soát minh bạch trên không gian số.
Tại các "cửa ngõ" giao thương biển của Ninh Bình, công tác quản lý hậu cần nghề cá đang được siết chặt theo quy trình khoa học và hiện đại. Ông Lâm Văn Dương, Phó Giám đốc Ban quản lý Cảng cá Ninh Cơ cho biết, mọi tàu cá khi cập cảng đều phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định thông báo trước ít nhất 1 giờ. Ngay khi tàu cập bến, đội ngũ cán bộ cảng sẽ trực tiếp hướng dẫn vị trí neo đậu và thực hiện giám sát sản lượng lên cá tức thì.
"Việc minh bạch hóa nguồn gốc không chỉ là yêu cầu bắt buộc để gỡ 'thẻ vàng' IUU mà còn là chiến lược để nâng cao giá trị thương hiệu cho thủy sản Ninh Bình. Chúng tôi cam kết đẩy mạnh chuyển đổi số, đảm bảo mọi khâu từ khai thác đến cập cảng đều minh bạch, an toàn và bền vững" - ông Dương khẳng định.
Hiện nay, hai "mắt xích" quan trọng nhất trong chuỗi hậu cần nghề cá của tỉnh là cảng cá Ninh Cơ và cảng cá Thành Vui đều duy trì Văn phòng IUU trực chiến 24/24 giờ. Hiệu quả từ sự quyết liệt này được minh chứng qua những con số biết nói tại cảng cá Ninh Cơ: Chỉ tính riêng trong năm 2025, cảng đã phục vụ khoảng 9.200 lượt tàu ra vào; tổng sản lượng thủy sản qua cảng được giám sát đạt hơn 11.000 tấn, con số này vượt 152% so với kế hoạch năm.
Từ "cưỡng bách" sang tự giác vì lợi ích bền vững
Bên cạnh các biện pháp hành chính cứng rắn như xử phạt và dừng hoạt động của tàu, Ninh Bình đặc biệt chú trọng đến công tác tuyên truyền, coi đây là chìa khóa để giải quyết gốc rễ vấn đề. Mục tiêu lớn nhất là làm cho mỗi ngư dân hiểu rằng: Việc tuân thủ quy định chống khai thác IUU không phải để "đối phó" với đoàn thanh tra, mà là để bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho chính thế hệ con em họ.
Các buổi tuyên truyền tại cảng cá, những tờ rơi hướng dẫn Luật Thủy sản 2017 và các khuyến nghị của EC đã được đưa đến tận tay thuyền trưởng, chủ tàu. Chính quyền địa phương đã linh hoạt sử dụng hệ thống loa phát thanh xã, các nhóm Zalo chung của cộng đồng ngư dân để cập nhật liên tục các vùng biển cấm, ranh giới biển quốc tế.
Ngư dân Mai Văn Tiên, chủ tàu NB-89188-TS chia sẻ: “Sau khi được lực lượng chức năng tuyên truyền về chống khai thác IUU, chúng tôi chú ý hơn, không khai thác kiểu tự phát mà khai thác đúng luồng lạch, vị trí. Làm được như vậy sản phẩm bán vào các công ty cũng được ưu tiên hơn."
Sự chuyển mình này không chỉ diễn ra trên biển mà còn lan tỏa mạnh mẽ vào chuỗi giá trị chế biến, xuất khẩu. Ông Vũ Văn Tâm, Doanh nghiệp thủy sản Hùng Cường cho biết: Để mở rộng thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp đã nghiêm túc thực hiện quy định về phòng, chống IUU. Chúng tôi chỉ thu mua nguyên liệu từ những tàu đánh bắt theo đúng quy trình, đúng vùng, đúng loại ngư cụ. Đánh giá đúng chất lượng và tính hợp pháp thì mới thu mua, đánh bắt trái phép là chúng tôi kiên quyết từ chối.
Nhờ thực hiện nghiêm các quy định, các sản phẩm của doanh nghiệp Hùng Cường đủ điều kiện xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như: Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ, Pháp, sản lượng mỗi năm đạt khoảng 500 tấn sản phẩm.
"Những 'con số biết nói' trong nỗ lực gỡ thẻ vàng
Sau khi mở rộng không gian phát triển với gần 90 km bờ biển, Ninh Bình hiện quản lý 1.381 tàu cá (từ 6m trở lên). Để thực hiện các khuyến nghị của EC về chống khai thác IUU, tỉnh đã quyết liệt siết chặt quản lý đội tàu.
Đến nay, 100% tàu cá đủ điều kiện đã hoàn tất đăng ký, đăng kiểm, đánh dấu tàu và cập nhật đầy đủ dữ liệu lên hệ thống Vnfishbase. Đặc biệt, công tác kiểm soát hành trình đạt kết quả ấn tượng: 99% tàu cá từ 15m trở lên (595/601 tàu) đã lắp thiết bị VMS. Những tàu chưa lắp đặt do ngừng hoạt động hiện được giám sát chặt chẽ tại nơi neo đậu.
Tỉnh duy trì trực ban 24/24 giờ để theo dõi hệ thống, đảm bảo kết nối xuyên suốt từ khi tàu rời cảng đến khi cập bến. Lực lượng chức năng đã thực hiện hơn 2.800 lượt cảnh báo kịp thời qua tin nhắn và điện thoại khi tàu mất tín hiệu hoặc tiếp cận ranh giới vùng biển cấm. Những nỗ lực này khẳng định quyết tâm của Ninh Bình trong việc minh bạch hóa hoạt động khai thác và gỡ bỏ "thẻ vàng" IUU.
Ninh Bình đang áp dụng các biện pháp "mạnh tay" để xử lý vi phạm IUU, tạo sức răn đe lớn với tỷ lệ xử lý tàu mất kết nối VMS đạt 100%. Từ đầu năm 2024 đến tháng 3/2026, tỉnh đã xử phạt hành chính 381 tàu mất kết nối trên 6 giờ với tổng số tiền hơn 15 tỷ đồng. Các vi phạm về đánh dấu tàu và số đăng ký cũng được xử lý nghiêm minh theo quy định.
Song song với chế tài, tỉnh đẩy mạnh hiện đại hóa quy trình kiểm soát thông qua Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT). Chỉ trong hai tháng đầu năm 2026, đã có hơn 4.100 lượt tàu thực hiện khai báo điện tử thành công. Để nâng cao năng lực giám sát sản lượng, Ninh Bình đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ công bố thêm các cảng cá đủ điều kiện, điển hình như cảng cá loại II của Công ty Thịnh Long. Những nỗ lực này không chỉ nhằm khắc phục các tồn tại mà còn hướng tới xây dựng một nghề cá minh bạch và bền vững.
Gửi đi thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm của địa phương trước "giờ G", ông Nguyễn Sinh Tiến – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn khẳng định: “Ninh Bình không chỉ chuẩn bị hồ sơ để đón tiếp một phái đoàn, mà chúng tôi chuẩn bị cho một cuộc chuyển mình toàn diện. Tỉnh đã kiện toàn tổ công tác thường trực, số hóa hệ thống dữ liệu với tinh thần sẵn sàng cao nhất cho lịch làm việc từ ngày 9 - 19/3/2026. Mục tiêu tối thượng là xử lý dứt điểm các tồn tại, biến những 'điểm nghẽn' thành điểm sáng trong quản lý.”
Khi mệnh lệnh hành chính “rõ người, rõ việc, rõ địa bàn” tìm được tiếng nói chung nơi nhịp chèo, tay lưới của mỗi ngư dân, đó cũng là lúc sức mạnh nội sinh được khơi dậy mạnh mẽ nhất. Ninh Bình giờ đây đang tự tin đứng trước vận hội mới, sẵn sàng cùng cả dân tộc tháo gỡ nút thắt "thẻ vàng" IUU. Một kết quả tích cực từ đợt thanh tra lần thứ 5 của Ủy ban châu Âu không chỉ là phần thưởng cho những nỗ lực bền bỉ, mà còn là bệ phóng đưa thủy sản Việt Nam vươn xa, minh bạch và đầy trách nhiệm giữa đại dương xanh.
