Tăng quản lý, giảm rủi ro IUU bằng Nhật ký khai thác điện tử

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) cho biết khi chủ trì phiên họp thứ 29 để rà soát các nhiệm vụ do Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo giao sau Phiên họp thứ 28, chiều 6/1/2026.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết Bộ đã hoàn thiện báo cáo chống khai thác IUU gửi Ủy ban châu Âu (EC), phản ánh rõ cam kết chính trị và nỗ lực thực chất của cả hệ thống, với số liệu chính xác, có kiểm chứng và không hình thức.

Song song với công tác báo cáo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp các bộ, ngành, địa phương hoàn thiện hệ thống dữ liệu nghề cá, bao gồm từ cấp phép, đăng ký tàu cá đến giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.

Hiện nay, các địa phương và lực lượng chức năng đã được cấp tài khoản truy cập hệ thống để kiểm tra, đối chiếu, kịp thời phát hiện sai lệch, cập nhật và chuẩn hóa dữ liệu theo đúng quy định.

Cũng tại cuộc họp, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các doanh nghiệp công nghệ lớn như VNPT, Viettel cho biết hạ tầng phần mềm phục vụ chuyển đổi sang Nhật ký khai thác thủy sản điện tử và Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia đã sẵn sàng vận hành.

Theo các đơn vị kỹ thuật, dữ liệu nghề cá hiện đã được sử dụng làm nền tảng cho các hoạt động xuất – nhập bến, xuất – nhập cảng và truy xuất nguồn gốc, song vẫn cần tiếp tục rà soát, đồng bộ dữ liệu giữa Trung ương và địa phương để bảo đảm tính “đúng, đủ, sạch, sống”.

Trên cơ sở đó, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành ngay thông tư hướng dẫn chuyển đổi sang Nhật ký khai thác thủy sản điện tử trong tháng 1/2026, với lộ trình rõ ràng, trước mắt cho phép áp dụng song song nhật ký giấy và điện tử.

Phó Thủ tướng cũng cho biết, đến nay, Việt Nam đã hoàn thiện và gửi tới EC bộ hồ sơ báo cáo chi tiết về chống khai thác IUU. Các cơ quan cần tiếp tục rà soát, cập nhật thường xuyên số liệu, bảo đảm phản ánh rõ tiến độ và kết quả mới đạt được, tránh lặp lại số liệu cũ. Trường hợp chưa rõ, phải trực tiếp trao đổi để nắm chính xác kết quả mới, chỉ cập nhật phần tiến độ và kết quả đạt được, tránh gây hiểu nhầm ngay trong nội bộ. Việc báo cáo phải thể hiện được những chuyển biến cụ thể, nhất là các khoảng thời gian không xảy ra tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, nội dung được EC đặc biệt quan tâm.

Bên cạnh báo cáo kết quả, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu cập nhật đầy đủ các kết quả tự kiểm tra, phòng ngừa vi phạm, trong đó có việc phát hiện, ngăn chặn kịp thời các tàu có nguy cơ vi phạm. Các kết quả rà soát, xử lý hành chính, xử lý tàu vi phạm ở nước ngoài phải được thể hiện rõ.

Đối với công tác quản lý tàu cá bị thu hồi, hủy đăng ký, Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm rõ: Số tàu đã bị hủy đăng ký hiện đang ở đâu, tàu còn tồn tại hay đã giải bản, chứ không chỉ dừng ở việc hủy giấy đăng ký. Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý trong quản lý, không để tình trạng "quản cũng được, không quản cũng được", không rõ ai chịu trách nhiệm khi xảy ra vi phạm hoặc báo cáo sai lệch.

Đánh giá cao việc các lực lượng chức năng đã khai thác hiệu quả hệ thống dữ liệu liên thông, Phó Thủ tướng nhấn mạnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần khẩn trương ban hành hướng dẫn pháp lý, kỹ thuật, bảo đảm người dân, thuyền trưởng, thuyền viên và các cơ quan quản lý đều có thể sử dụng được. Việc hướng dẫn phải đơn giản, dễ tiếp cận, kể cả qua điện thoại, ứng dụng, bảng chỉ dẫn.

Theo đó, quy định rõ lộ trình chuyển sang Nhật ký khai thác thủy sản điện tử; kiểm soát thiết bị giám sát hành trình theo nguyên tắc chặt chẽ nhưng không gây phiền hà cho ngư dân; đồng thời điều chỉnh các quy định bất hợp lý, như yêu cầu tàu phải quay về bờ khi mất tín hiệu do nguyên nhân khách quan.

Về xử lý vi phạm, Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương, nhất là An Giang và Cà Mau, thực hiện đúng thẩm quyền, khẩn trương hoàn tất hồ sơ xử phạt; đồng thời cam kết chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về tính chính xác, hợp pháp của số liệu đã rà soát. Thanh tra Chính phủ tập trung kiểm tra xác suất một số địa phương. Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp đầy đủ kết quả kiểm tra của các bộ, ngành và địa phương để báo cáo tại cuộc họp chuyên đề tiếp theo.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu, nhập khẩu thủy sản liên quan đến thị trường châu Âu thực hiện tự kê khai, tự rà soát, tự khắc phục; trường hợp trung thực sẽ được xem xét chính sách phù hợp, ngược lại sẽ bị xử lý nghiêm khi thanh tra, kiểm tra.

Đối với truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần tiếp tục điều tra, thống kê, đối chiếu chặt chẽ giữa dữ liệu bộ đội biên phòng, cảng cá và hệ thống điện tử; thay đổi phương pháp thống kê theo hướng khớp toàn quốc, tiến tới hậu kiểm thay cho tiền kiểm. Đồng thời đề nghị các bộ, ngành và địa phương tập trung làm việc có kết quả, giảm họp, tăng hiệu quả thực chất; đồng thời triển khai ngay các nhiệm vụ đã kết luận để báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong tuần tới.