Động lực cho đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 20/2026/NQ-CP, đặt trọng tâm phân cấp, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong phạm vi quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Vẫn còn những tồn tại

Trong nhiều năm qua, Việt Nam liên tục khẳng định vai trò của kinh tế số trong chiến lược phát triển đất nước. Nhiều Nghị quyết, chương trình lớn của Đảng và Nhà nước đều xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng để nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh quốc gia.

Thực tế cho thấy, hệ thống pháp luật khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cơ bản đã thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, tương đối đồng bộ, khả thi, minh bạch, góp phần thúc đẩy phát triển. Riêng năm 2025, đã có khoảng 220 văn bản liên quan - cho thấy nỗ lực hoàn thiện thể chế rất lớn.

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo; quy định chưa rõ ràng, khó áp dụng; một số nội dung thiếu tính khả thi, làm tăng chi phí tuân thủ; thủ tục hành chính còn là rào cản; có quy định mang tính nguyên tắc, chưa đủ để triển khai; còn “khoảng trống” hoặc quy định chưa rõ khiến cơ quan, doanh nghiệp còn tâm lý e dè, chưa dám đổi mới.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hiện trạng đã nêu là do thể chế chưa theo kịp tốc độ phát triển nhanh của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; còn tình trạng nợ văn bản hướng dẫn; kỷ luật, tính chủ động trong xây dựng và thi hành pháp luật chưa cao; năng lực, nhận thức của một bộ phận cán bộ còn hạn chế; nguồn nhân lực làm chính sách chưa đáp ứng yêu cầu.

Nhìn nhận về thực trạng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, TS Phí Vĩnh Tường, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, sau Đại hội Đảng lần thứ XIV, việc triển khai các nhiệm vụ phát triển đã được thực hiện với tinh thần khẩn trương, trong đó trọng tâm là đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm hướng tới mục tiêu tăng trưởng “hai con số” gắn với các mốc phát triển dài hạn.

Tuy vậy, những nền tảng của mô hình tăng trưởng mới vẫn chưa được thiết lập đầy đủ. Đóng góp của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn hạn chế so với kỳ vọng; cơ chế phân cấp nguồn thu và quan hệ ngân sách giữa trung ương và địa phương vẫn còn điểm chưa hợp lý; đặc biệt, chính sách thu hút, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao chưa tạo được chuyển biến rõ.

Bước tiến về cải cách

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 20/2026/NQ-CP. Nghị quyết quy định việc phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong các văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Bộ Khoa học và Công nghệ thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Theo Nghị quyết, việc phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh phải bảo đảm tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân, tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, lành mạnh, công bằng; thúc đẩy đổi mới, sáng tạo; tăng tính chủ động của chính quyền địa phương; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước.

Tiếp tục đổi mới toàn diện, nâng cao hiệu quả cơ chế một cửa, một cửa liên thông; bảo đảm công khai, minh bạch, tối ưu hóa quy trình, thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính; nâng cao năng suất lao động, hiệu lực, hiệu quả quản lý, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong quản trị hành chính.

Đặc biệt, Nghị quyết đã cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh các lĩnh vực gồm: tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; viễn thông và internet; an toàn bức xạ và hạt nhân; bưu chính; công nghệ thông tin, điện tử; hoạt động khoa học và công nghệ.

Nhìn nhận về nội dung Nghị quyết, không ít ý kiến cho rằng, đây là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Trước đó, tại văn bản góp ý nội dung Dự thảo Nghị quyết này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng đánh giá cao nỗ lực của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc chủ động, khẩn trương xây dựng Dự thảo Nghị quyết theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công văn số 432/TTg-CĐS ngày 23/4/2026, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong cải cách thủ tục hành chính, tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

Theo VCCI, việc ban hành Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn là phù hợp với yêu cầu cấp bách của thực tiễn, đáp ứng kỳ vọng lớn của cộng đồng doanh nghiệp.

Dự thảo Nghị quyết đã bám sát các mục tiêu cắt giảm được đề ra tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, cụ thể là cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, ít nhất 30% chi phí tuân thủ pháp luật và ít nhất 30% điều kiện kinh doanh. Theo số liệu tại Tờ trình, tỷ lệ cắt giảm chi phí tuân thủ đạt 53% và cắt giảm thời gian giải quyết đạt 56,8% so với năm 2024, vượt mức yêu cầu tối thiểu. Đây là tín hiệu tích cực, phản ánh sự nghiêm túc trong rà soát và thực thi phương án cải cách.

Phương án phân cấp mạnh mẽ từ Bộ Khoa học và Công nghệ xuống UBND cấp tỉnh trên nhiều lĩnh vực (viễn thông, Internet, an toàn bức xạ và hạt nhân, bưu chính, công nghệ thông tin, hoạt động khoa học và công nghệ, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn đo lường chất lượng) là hướng đi đúng đắn, giúp rút ngắn khoảng cách giữa cơ quan giải quyết thủ tục với doanh nghiệp, giảm thời gian và chi phí đi lại, đồng thời phát huy tính chủ động của chính quyền địa phương.

VCCI cho rằng, việc bãi bỏ 120 thủ tục hành chính, phân cấp 73 thủ tục hành chính và cắt giảm 191 điều kiện kinh doanh trong năm 2026 cho thấy quy mô cải cách là đáng kể.

“Đặc biệt việc Dự thảo đã cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết, mâu thuẫn, chồng chéo hoặc quy định chung chung, không cụ thể, không rõ ràng, đáp ứng đúng yêu cầu của Bộ Tư pháp tại Công văn số 1409/BTP-KSTT ngày 11/3/2026”, VCCI ghi nhận.

Bên cạnh những điểm tích cực đã nêu, để đảm bảo tính khả thi, VCCI cũng lưu ý về một số nội dung liên quan đến: phân cấp thủ tục hành chính (Phụ lục I); cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh (Phụ lục II);…