Dù đã giảm mạnh so với đỉnh lịch sử, vàng vẫn được hậu thuẫn bởi làn sóng mua vào của ngân hàng trung ương và dòng vốn đầu tư cá nhân, những yếu tố được cho là có thể đẩy giá vượt 5.000 USD/ounce cuối năm nay.
Mặc dù đã giảm hơn 20% so với mức đỉnh lịch sử thiết lập hồi tháng 1, giá vàng vẫn cao hơn khoảng 25% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này khiến năm 2026 trở thành một trong những giai đoạn biến động mạnh nhất của kim loại quý trong nhiều thập kỷ, đồng thời phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong các động lực chi phối thị trường vàng toàn cầu.
Sự thay đổi trong trật tự dự trữ toàn cầu
Đáng chú ý, đợt điều chỉnh gần đây diễn ra trong bối cảnh cuộc xung đột liên quan đến Iran gây ra những gián đoạn nghiêm trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu và làm gia tăng nguy cơ suy giảm kinh tế. Thông thường, đây là môi trường thuận lợi cho các tài sản trú ẩn an toàn như vàng. Tuy nhiên, giá vàng lại giảm mạnh.
Theo ông Peter Kinsella, Giám đốc Dịch vụ Đầu tư tại Union Bancaire Privée (UBP) Anh Quốc, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc các nhà đầu tư phải điều chỉnh danh mục. “Sự sụt giảm này phản ánh hoạt động tái cơ cấu vị thế khi nhiều nhà đầu tư bán vàng để bổ sung ký quỹ cho các loại tài sản khác”.
Tuy nhiên, đằng sau những biến động ngắn hạn, các chuyên gia cho rằng hai động lực quan trọng vẫn đang tiếp tục hỗ trợ triển vọng tăng giá dài hạn của vàng: hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương và sự trở lại của dòng vốn đầu tư cá nhân.
Trong phần lớn hai thập kỷ qua, diễn biến giá vàng thường gắn chặt với lãi suất thực, là lãi suất sau khi điều chỉnh theo lạm phát. Khi lãi suất thực tăng, vàng thường mất sức hấp dẫn vì không tạo ra dòng tiền. Ngược lại, khi lãi suất giảm, vàng thường tăng giá.
Tuy nhiên, mối quan hệ truyền thống này đã bắt đầu suy yếu kể từ năm 2022. Ông Stephen Coltman, Trưởng bộ phận kinh tế vĩ mô của 21Shares, cho rằng bước ngoặt xuất hiện sau khi phương Tây đóng băng một phần dự trữ ngoại hối của Nga sau cuộc xung đột tại Ukraine.
“Mối quan hệ giữa vàng và lãi suất thực thực sự đã đổ vỡ kể từ năm 2022. Việc đóng băng dự trữ ngoại hối của Nga đã thúc đẩy nhu cầu đối với những tài sản không thể bị trừng phạt, trong đó vàng vật chất là lựa chọn nổi bật”, ông cho biết.
Quan điểm này cũng được ông Peter Kinsella chia sẻ. Theo ông, các lệnh trừng phạt đối với Nga đã khiến nhiều ngân hàng trung ương tại các nền kinh tế mới nổi phải đánh giá lại chiến lược quản lý dự trữ ngoại hối. Khoảng 80% dự trữ ngoại hối toàn cầu nằm trong tay các ngân hàng trung ương ở các thị trường mới nổi. Họ nhận ra rằng nếu xảy ra rủi ro, tài sản dự trữ của họ có thể đối mặt với nguy cơ bị phong tỏa.
Kết quả là một làn sóng mua vàng chưa từng có từ các ngân hàng trung ương trên thế giới diễn ra. Theo ước tính mới nhất của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), vàng hiện đã vượt qua trái phiếu kho bạc Mỹ để trở thành tài sản dự trữ lớn nhất trong cơ cấu dự trữ chính thức toàn cầu.
Theo Morningstar, báo cáo công bố tháng 6/2026 cho thấy, tính đến cuối năm 2025, vàng chiếm khoảng 27% tổng dự trữ chính thức toàn cầu, vượt xa tỷ trọng 22% của trái phiếu kho bạc Mỹ và 15% của đồng euro.
Trong bối cảnh niềm tin địa chính trị ngày càng suy giảm, ưu thế lớn nhất của vàng nằm ở việc đây là tài sản không mang rủi ro đối tác. Không giống như trái phiếu chính phủ hay các khoản dự trữ bằng ngoại tệ, vàng vật chất không phụ thuộc vào cam kết thanh toán của bất kỳ quốc gia hay tổ chức nào. Chính đặc tính này đang khiến vàng trở thành công cụ phòng vệ chiến lược ngày càng được ưa chuộng.
Nhà đầu tư cá nhân trở lại mạnh mẽ
Bên cạnh nhu cầu từ các ngân hàng trung ương, thị trường vàng còn được hỗ trợ bởi làn sóng mua vào của các nhà đầu tư cá nhân trên phạm vi toàn cầu.
Giám đốc Dịch vụ Đầu tư tại Union Bancaire Privée phân tích phần lớn đà tăng giá từ cuối năm 2025 đến nay được thúc đẩy bởi dòng vốn đổ vào các quỹ ETF vàng, sản phẩm vàng thỏi và các tài sản kỹ thuật số được bảo chứng bằng vàng.
Dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cũng cho thấy xu hướng tương tự. Trong quý gần nhất, nhu cầu vàng thỏi và tiền xu trên toàn cầu tăng tới 42% so với cùng kỳ năm trước.
Ông Ned Naylor-Leyland, Giám đốc quỹ Jupiter Gold & Silver Fund lưu ý sức mạnh của dòng vốn cá nhân không nên bị xem nhẹ. Nhà đầu tư cá nhân có thể tạo ra những làn sóng rất lớn khi họ cùng hành động, giống như những gì từng xảy ra trên thị trường chứng khoán Mỹ.
Mặc dù quan điểm về diễn biến ngắn hạn còn khác biệt đối với triển vọng giá vàng trong thời gian tới, nhưng phần lớn chuyên gia đều đồng thuận rằng các yếu tố nền tảng hỗ trợ vàng vẫn chưa thay đổi.
Chuyên gia tại 21Shares nhìn nhận nếu căng thẳng tại Trung Đông được hạ nhiệt và một thỏa thuận với Iran được thiết lập, thị trường có thể loại bỏ một trở ngại tạm thời. “Khi đó, giá vàng nhiều khả năng sẽ quay lại xu hướng tăng dài hạn, thậm chí vượt mốc 5.000 USD/ounce vào cuối năm nay”, ông dự báo.
Tuy nhiên, nghịch lý là việc xung đột leo thang trong ngắn hạn chưa chắc đã hỗ trợ giá vàng. Khi chi phí năng lượng tăng mạnh, một số quốc gia nhập khẩu năng lượng có thể buộc phải bán bớt dự trữ vàng để tăng thanh khoản, tương tự những gì Thổ Nhĩ Kỳ từng thực hiện trong các giai đoạn khó khăn trước đây.
Cùng chung kỳ vọng về việc giá vàng có thể chạm mốc 5.500 USD/ounce vào cuối năm, nhưng ông Peter Kinsella nhấn mạnh điều kiện then chốt để vàng bước vào một chu kỳ tăng giá mới gồm hai yếu tố: Bất ổn địa chính trị giảm bớt và kỳ vọng về mặt bằng lãi suất ngắn hạn thấp hơn.
Dù vậy, vấn đề thực sự đặt ra với giới đầu tư không nằm ở diễn biến vài tháng tới mà là xu hướng dài hạn. Nếu làn sóng mua vàng kỷ lục của các ngân hàng trung ương kể từ năm 2022 là dấu hiệu khởi đầu cho một sự dịch chuyển sâu rộng trong hệ thống tiền tệ toàn cầu; vàng có thể đang bước vào một giai đoạn lịch sử mới, nơi vai trò của nó không chỉ đơn thuần là tài sản trú ẩn, mà còn trở thành trụ cột trong chiến lược dự trữ quốc gia của nhiều nền kinh tế trên thế giới.
