Trọng dụng nhân tài từ lâu đã là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển đất nước, nhưng để tạo ra cơ chế đủ vượt trội và linh hoạt nhằm giải quyết những “bài toán lớn” lại đòi hỏi một bước tiến thể chế mạnh mẽ.
Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc biệt trong công tác nhân tài đang thu hút sự chú ý đặc biệt khi đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá, mở rộng đối tượng áp dụng cho cả khu vực công lẫn tư, công dân Việt Nam và chuyên gia nước ngoài.
Một trong những điểm then chốt thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn là chính sách ưu đãi tài chính rõ ràng. Dự thảo đề xuất miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm đối với tiền lương, tiền thưởng của nhân tài và cộng sự khi thực hiện nhiệm vụ chiến lược.
Đồng thời, doanh nghiệp sử dụng nhóm nhân lực này được tính thêm vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN một khoản bằng 50% chi phí tiền lương, tiền thưởng thực trả. Việc đánh giá nhân tài cũng chuyển hướng mạnh mẽ sang khung tiêu chí quốc gia mở, chú trọng thành tựu và năng lực giải quyết vấn đề thực tế thay vì phụ thuộc vào bằng cấp, thâm niên hay chức danh.
Nhìn sang kinh nghiệm quốc tế, nhiều quốc gia phát triển đã áp dụng hiệu quả các chính sách đặc thù này. Singapore nổi tiếng với chiến lược thu hút nhân lực thông qua chính sách thuế ưu đãi và quy trình thủ tục đơn giản hóa, bên cạnh việc triển khai các chương trình thị thực chuyên biệt như Overseas Networks & Expertise (ONE) Pass để giữ chân các chuyên gia hàng đầu thế giới.
Trung Quốc đã khẳng định sức hút toàn cầu nhờ chiến lược thu hút quy mô lớn thông qua “Kế hoạch Ngàn người tài” (Thousand Talents Plan), sẵn sàng tài trợ ngân sách nghiên cứu khổng lồ, cấp gói hỗ trợ tài chính ban đầu trực tiếp cho nhà khoa học và trao quyền tự chủ tối đa trong việc thành lập phòng thí nghiệm, tuyển chọn nhân sự.
Trong khi đó, Hàn Quốc áp dụng cách tiếp cận linh hoạt thông qua chương trình thu hút tri thức “Brain Pool” cùng các ưu đãi tài chính thiết thực như giảm 50% thuế thu nhập cá nhân trong thời gian dài dành cho chuyên gia nước ngoài, đồng thời tạo điều kiện cho phép các nhà khoa học đồng thời làm việc tại nhiều viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ cao.
Đánh giá về tính khả thi của các đề xuất, nhiều chuyên gia kinh tế và lãnh đạo doanh nghiệp ghi nhận đây là bước chuyển tư duy quan trọng. Việc loại bỏ các rào cản hành chính và cho phép nhân tài linh hoạt làm việc ở nhiều tổ chức, chủ động quyết định ngân sách và nhân sự nhóm sẽ giải phóng tối đa năng lực sáng tạo. Tuy nhiên, giới phân tích cũng lưu ý rằng hiệu quả triển khai sẽ phụ thuộc lớn vào cơ chế xác nhận nhiệm vụ, tính minh bạch trong kiểm tra khoản chi và khả năng ngăn ngừa việc hưởng trùng ưu đãi.
Đối với khối nhân sự quốc tế, đề xuất thiết lập “Thị thực Nhân tài Việt Nam” cùng cơ chế miễn giấy phép lao động trong phạm vi nhiệm vụ được coi là giải pháp thiết thực để gia tăng sức cạnh tranh của Việt Nam trên bản đồ thu hút tri thức toàn cầu, đáp ứng các tiêu chuẩn quản lý cư trú và an ninh trong tình hình mới.
Dự thảo Nghị quyết dự kiến trình Quốc hội khóa XVI xem xét, quyết định tại Kỳ họp thứ hai. Nghị quyết được kỳ vọng sẽ hoàn thiện cơ sở pháp lý, tạo hành lang thoáng đạt để thu hút và phát huy tối đa sức mạnh tri thức cho các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia.n
