Việc lập hai hệ thống sổ kế toán không chỉ nhằm né thuế, mà còn phản ánh sự tách biệt có chủ đích trong dữ liệu tài chính. Luật sư cảnh báo rủi ro pháp lý từ hành vi này không hề nhỏ...
Việc doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ kế toán không phải là hiện tượng mới. Đây là cách một số doanh nghiệp tách biệt số liệu dùng để kê khai với cơ quan chức năng và số liệu phản ánh hoạt động kinh doanh thực tế.
Cách làm này cho phép doanh nghiệp chủ động điều chỉnh doanh thu, chi phí theo hai hướng khác nhau. Một hệ thống được sử dụng để báo cáo, kê khai thuế; hệ thống còn lại phản ánh doanh thu, chi phí và dòng tiền thực tế.
Mới đây, cơ quan thuế đã phải phát đi cảnh báo về tình trạng một số doanh nghiệp sử dụng đồng thời hai hệ thống sổ kế toán nhằm gian lận thuế, làm sai lệch nghĩa vụ tài chính với Nhà nước. Theo cơ quan thuế, có doanh nghiệp dùng một hệ thống để báo cáo với cơ quan thuế, còn hệ thống kia dùng nội bộ để ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế, qua đó làm giảm nghĩa vụ với ngân sách.
Đáng chú ý, cơ quan thuế cũng đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử, dịch vụ giao dịch điện tử trong lĩnh vực thuế không hỗ trợ các hệ thống phần mềm có khả năng vận hành song song hai hệ thống sổ cho cùng một đơn vị trong cùng kỳ kế toán.
Về bản chất, “hai sổ” không còn là sai sót nghiệp vụ. Khi một hệ thống được lập ra để đối phó, còn một hệ thống khác phản ánh giao dịch thực, thì yếu tố cố ý che giấu đã xuất hiện. Khi đó, sai lệch không chỉ nằm ở những con số kế toán, mà trực tiếp tác động tới nghĩa vụ thuế, độ trung thực của báo cáo tài chính và tính minh bạch của hoạt động kinh doanh.
Trên thực tế, việc duy trì hai hệ thống song song thường không dừng ở chuyện ghi chép kép, mà kéo theo nhiều hành vi như bỏ ngoài sổ một phần doanh thu, ghi nhận chi phí không đúng thực tế, hoặc sử dụng phần mềm kế toán theo hai chế độ dữ liệu khác nhau.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh nội dung này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong - Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội, cho rằng việc tồn tại đồng thời hai hệ thống sổ kế toán là dấu hiệu rất rõ của sự tách biệt dữ liệu có chủ đích.
Theo Luật sư Phong, khi một bộ sổ được dùng để báo cáo với cơ quan chức năng, còn một bộ sổ khác phản ánh doanh thu, chi phí và dòng tiền thực tế, thì bản chất của vấn đề không còn nằm ở chuyên môn kế toán, mà là hành vi làm sai lệch thông tin tài chính.
“Không ít doanh nghiệp vẫn coi đây là cách “tối ưu thuế”, nhưng thực chất là làm sai lệch bản chất giao dịch. Khi đã có sự tách biệt có chủ đích giữa hai hệ thống sổ, yếu tố cố ý đã hình thành”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhận định.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, điều đáng lo là “hai sổ” thường không tồn tại độc lập mà đi kèm một chuỗi hành vi liên quan. Doanh nghiệp có thể đồng thời bỏ ngoài sổ một phần doanh thu, ghi nhận chi phí không đúng thực tế, hoặc tách dữ liệu giữa các phần mềm để đối phó khi bị kiểm tra.
Ông Phong cho rằng, trong bối cảnh quản lý thuế hiện nay ngày càng dựa trên dữ liệu, việc đối chiếu chéo giữa hóa đơn điện tử, giao dịch ngân hàng, phần mềm kế toán và dữ liệu từ các bên liên quan có thể nhanh chóng làm lộ ra những bất thường.
“Khi các dòng dữ liệu không trùng khớp, việc xác định bản chất giao dịch chỉ còn là vấn đề thời gian. Những hệ thống “hai sổ” tưởng chừng kín kẽ lại có thể trở thành điểm lộ rõ nhất khi bị đối chiếu”, ông Phong cảnh báo.
Luật sư cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp không nên nhìn “hai sổ” như một giải pháp giảm thuế ngắn hạn. Bởi càng kéo dài, dấu hiệu cố ý càng rõ và mức độ rủi ro pháp lý càng lớn.
“Khi số liệu kế toán bị bóp méo có chủ đích, hậu quả không chỉ dừng ở truy thu và xử phạt hành chính. Nếu đủ căn cứ xác định hành vi trốn thuế hoặc làm sai lệch hồ sơ, chứng từ, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với rủi ro pháp lý ở mức nghiêm trọng hơn”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong cho biết.
