Từ kiểm dịch, hóa đơn đến quản lý thuế, vụ án buôn lậu nghìn tỷ tại Hải Phòng đặt ra yêu cầu rà soát, bịt kín những khoảng trống trong chuỗi quản lý hàng hóa từ biên giới đến nội địa.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hải Phòng vừa khởi tố 3 vụ án, 18 bị can về 5 tội danh, gồm: Buôn lậu; Vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; Trốn thuế; In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước và Đưa, nhận hối lộ.
Theo thông tin từ cơ quan công an, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường phát hiện một số đối tượng sử dụng các ứng dụng WeChat, Viber để liên lạc, giao dịch, tổ chức hoạt động trên địa bàn nhiều tỉnh, thành phố. Sau quá trình xác lập chuyên án, lực lượng chức năng đã triệt phá đường dây buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới do Nguyễn Văn Tùng cầm đầu.
Kết quả điều tra ban đầu xác định, từ đầu năm 2025 đến khi bị phát hiện, nhóm của Nguyễn Văn Tùng đã thực hiện khoảng 630 chuyến buôn lậu, vận chuyển trái phép hơn 4.410 tấn cua cà ra và nầm lợn với tổng giá trị khoảng 400 tỷ đồng. Đường dây được tổ chức thành nhiều khâu, từ "bao biên", vận chuyển bằng đò, ô tô đến bốc xếp, kiểm hàng và theo dõi sổ sách.
Mở rộng điều tra, cơ quan công an tiếp tục làm rõ đường dây do Nguyễn Thị Thư, Giám đốc Công ty TNHH Sỹ Hưng cầm đầu. Từ năm 2024 đến khi bị phát hiện, các đối tượng bị xác định đã buôn lậu lượng hàng hóa trị giá khoảng 1.000 tỷ đồng, trốn thuế hơn 40 tỷ đồng và đưa, nhận hối lộ hơn 2,3 tỷ đồng. Đáng chú ý, cơ quan điều tra bước đầu xác định các đối tượng đã móc nối với một số cán bộ trong lĩnh vực kiểm dịch để tạo điều kiện cho hoạt động buôn lậu.
Từ những tài liệu, chứng cứ thu thập được, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hải Phòng đã khởi tố Nguyễn Thị Thư về các tội danh theo quy định của pháp luật. Các bị can còn lại bị khởi tố về những tội danh tương ứng với vai trò và hành vi bị điều tra.
Theo một số chuyên gia pháp lý, việc vụ án đồng thời xuất hiện các dấu hiệu liên quan đến kiểm dịch, hóa đơn, thuế và hành vi đưa, nhận hối lộ cho thấy hoạt động buôn lậu không chỉ diễn ra ở khâu đưa hàng qua biên giới mà còn đặt ra yêu cầu nhìn lại cơ chế kiểm soát hàng hóa sau khi vào nội địa.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh nội dung này, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng, vụ việc cho thấy một số khoảng trống trong quản lý hàng hóa qua biên giới và sau khi hàng đã được đưa vào nội địa có thể đã bị các đối tượng lợi dụng.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn, hoạt động quản lý hiện được phân chia cho nhiều lực lượng, từ kiểm soát biên giới, kiểm dịch thú y, quản lý thị trường đến cơ quan thuế. Mỗi đơn vị nắm giữ một phần thông tin, trong khi dữ liệu về hàng hóa, phương tiện vận chuyển, hóa đơn và doanh thu chưa chắc đã được đối chiếu thường xuyên. Khi các dữ liệu này không được kết nối, những dấu hiệu bất thường rất dễ bị bỏ lọt.
"Đối với các mặt hàng thực phẩm thuộc diện phải kiểm dịch, việc kiểm soát cần được thực hiện xuyên suốt từ cửa khẩu đến khâu lưu thông trên thị trường. Nếu hồ sơ về nguồn gốc, kiểm dịch và quá trình vận chuyển không được kiểm tra đồng bộ thì hàng nhập lậu vẫn có thể được đưa vào kho, phân phối cho các đầu mối rồi trà trộn với hàng hợp pháp. Việc sử dụng doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc hóa đơn không phản ánh đúng giao dịch thực tế càng khiến nguồn gốc hàng hóa khó được nhận diện", Luật sư Tạ Anh Tuấn phân tích.
Theo luật sư, tình tiết cơ quan điều tra bước đầu xác định có sự móc nối với một số cán bộ trong lĩnh vực kiểm dịch cũng cho thấy yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát nội bộ ở những vị trí trực tiếp thực thi công vụ. Nếu cơ chế giám sát thiếu chặt chẽ, một cá nhân có thể tác động đến cả quá trình kiểm soát hàng hóa.
Để hạn chế những vụ việc tương tự, Luật sư Tạ Anh Tuấn cho rằng cần xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng liên quan. Thông tin về lô hàng, kiểm dịch, phương tiện vận chuyển, hóa đơn và kê khai thuế cần được đối chiếu để phát hiện sớm những trường hợp có dấu hiệu bất thường, như lượng hàng lưu thông lớn nhưng doanh thu kê khai thấp, hàng hóa không có hồ sơ kiểm dịch tương ứng hoặc hóa đơn phát sinh không phù hợp với hoạt động thực tế. Cùng với đó, cần tăng cường truy xuất nguồn gốc đối với hàng hóa nhập khẩu, gắn với trách nhiệm của từng khâu từ cửa khẩu đến nơi tiêu thụ.
"Muốn ngăn chặn các đường dây buôn lậu tồn tại trong thời gian dài, không thể chỉ kiểm soát tại biên giới. Điểm then chốt là phải quản lý được hành trình của hàng hóa từ khi nhập vào, vận chuyển, lưu kho cho đến khi xuất hiện trên thị trường", Luật sư Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh.
