Trong lộ trình hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và là trung tâm kết nối giao thương quốc tế, Quảng Ninh đang đặt nền móng đầu tiên cho hệ thống đường sắt hiện đại.
Đây không chỉ là bước đi nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông "không khoảng cách" mà còn là đòn bẩy chiến lược để hình thành các đô thị vệ tinh và những trung tâm logistics tỉ đô.
Động lực từ những tuyến ray: Hình thành các "Siêu" trung tâm Logistics
Với địa hình kéo dài từ Tây sang Đông, Quảng Ninh đã kiên trì phát triển hệ thống giao thông đa phương thức như một trụ cột chiến lược trong tổ chức không gian của tỉnh. Sau hơn một thập kỷ, hiện tỉnh đã sở hữu sân bay, các cảng biển hiện đại và chuỗi cao tốc dọc tỉnh nối liền các trung tâm kinh tế, văn hóa, du lịch, các KCN trọng điểm, là động lực quan trọng đóng góp cho tăng trưởng.
Tuy nhiên, so với lợi thế nằm tại vị trí chiến lược, trung tâm các tuyến giao thương biển trọng yếu khu vực Đông Nam Á, cửa ngõ kết nối ASEAN với thị trường tỷ dân Trung Quốc… các loại hình giao thông trên chưa thực sự vượt trội khi tính ổn định không cao, năng lực vận tải hạn chế, chi phí lớn. Để phát triển bền vững, kết nối chặt chẽ các khu vực nội tỉnh thành chuỗi động lực tổng thể của quốc gia, Quảng Ninh vẫn cần bổ sung thêm năng lực vận tải mới, đó là đường sắt. Nhận định về tầm quan trọng của việc tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng này, các chuyên gia và doanh nghiệp đầu ngành đều khẳng định đây là "mảnh ghép" sống còn.
Ông Đỗ Quang Sáng - CTHĐQT Công ty CP XNK Quảng Ninh: Một trong những nút thắt lớn nhất của ngành logistics hiện nay là chi phí vận tải đường bộ còn cao và áp lực quá tải lên các tuyến cao tốc. Việc phát triển đường sắt, đặc biệt là tuyến đường sắt tốc độ cao kết nối với hệ thống cảng biển nước sâu như Lạch Huyện (Hải Phòng) hay Cái Lân (Quảng Ninh), sẽ tạo ra một cuộc cách mạng về lưu thông hàng hóa.
Khi các tuyến đường sắt được kết nối trực tiếp vào các khu công nghiệp (KCN) và cảng biển, Quảng Ninh sẽ hình thành nên những trung tâm logistics tích hợp. Tại đây, hàng hóa từ các tỉnh nội địa và các vùng phía Nam Trung Quốc có thể đổ về Quảng Ninh một cách nhanh chóng, chi phí thấp, sau đó lên tàu biển đi khắp thế giới.
Nhận định về triển vọng đột phá từ "hệ xương sống" mới này, ông Bùi Ngọc Hiếu – Giám đốc Công ty TNHH Logistics Tân Hải Long phân tích: "Vận tải đường sắt chính là lời giải cho bài toán chi phí logistics vốn đang là rào cản lớn. Thực tế cho thấy, phương thức này giúp cắt giảm từ 30-40% chi phí so với đường bộ trên các cung đường dài. Đặc biệt, khi tuyến hành lang kinh tế Đông – Tây (Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh) được khép kín bằng đường sắt hiện đại, Quảng Ninh sẽ sở hữu một 'mạch máu' chiến lược kết nối trực tiếp với thị trường tỷ dân Trung Quốc.
Khi đó, những cụm cảng nước sâu như Con Ong - Hòn Nét hay Nam Tiền Phong sẽ thực sự lột xác, trở thành những 'siêu cửa ngõ' đủ sức gánh vác các luồng hàng rời và container khối lượng khổng lồ mà đường bộ không thể đáp ứng."
Cũng theo ông Hiếu, tầm vóc của dự án không chỉ nằm ở những mét ray hay con tàu: "Việc đầu tư vào đường sắt không đơn thuần là câu chuyện phát triển hạ tầng giao thông, mà là một chiến lược kinh tế vĩ mô. Đây chính là 'thỏi nam châm' cực mạnh để Quảng Ninh thu hút các tập đoàn đa quốc gia trong lĩnh vực chế biến, chế tạo và dịch vụ hậu cần cảng biển. Sự xuất hiện của đường sắt sẽ biến Quảng Ninh thành một mắt xích chiến lược, không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu."
Cực tăng trưởng mới từ hạ tầng hiện đại
Kế thừa truyền thống năng động, sáng tạo, không ngừng vận động, đổi mới của người Quảng Ninh… tháng 10/2025, tỉnh đã chủ động đề nghị Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, đề xuất, đưa "lộ trình tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái nghiên cứu, phấn đấu đầu tư trước năm 2030" thay vì sau năm 2030 theo quy hoạch trước đây (Quyết định số 1769/QĐ-TTg ngày 19/10/2021).
Bên cạnh đó, việc bổ sung tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh mở ra mạng lưới vận chuyển liên phương thức thuận tiện cho hành khách đi du lịch, công tác và quá cảnh quốc tế. Sự bứt tốc này hướng tới mục tiêu hình thành các đô thị vệ tinh thông minh theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development - Phát triển đô thị lấy định hướng giao thông công cộng làm trung tâm).
Theo đó, các trung tâm đô thị mới sẽ mọc lên xung quanh các nhà ga đường sắt, mang lại các giá trị cốt lõi như giảm áp lực cho lõi đô thị Hạ Long, thúc đẩy sự phát triển đồng đều tại Quảng Yên, Uông Bí và Móng Cái. Để hiện thực hóa tầm nhìn về những đô thị vệ tinh hiện đại và mạng lưới giao thông thông minh đó, Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc lập quy hoạch trên giấy.
Với tư duy 'đi trước mở đường', tỉnh đã chủ động nhận diện các nút thắt về cơ chế và nguồn lực để kiến nghị những giải pháp mang tính đột phá. Đồng thời đề nghị cho phép tỉnh sử dụng ngân sách để thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư, quy hoạch chi tiết, lập dự án GPMB… Các đề nghị của Quảng Ninh đã được Chính phủ chấp thuận tại Quyết định số 2404/QĐ-TTg ngày 29/10/2025 về phê duyệt điều chỉnh mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Trên cơ sở các chỉ đạo của Chính phủ, bám sát Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh đã xây dựng lộ trình, kế hoạch, quy hoạch mặt bằng tuyến và ga đường sắt. Theo đó, tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái sẽ có chiều dài dự kiến 150km, khổ đường 1.435mm được xác định là công trình hạ tầng đường sắt trọng điểm, động lực và ưu tiên nguồn lực đầu tư. Dự án sẽ chia thành 2 giai đoạn, đoạn Hải Phòng – Hạ Long sẽ thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030 và đoạn Hạ Long – Móng Cái sẽ tiếp tục nghiên cứu hình thức đầu tư để triển khai trước năm 2030.
Theo ông Phạm Văn Thể - Chủ tịch Hội Doanh nghiệp tỉnh: Khi hoàn thành, tuyến đường có tính chất kết nối quốc tế quan trọng và đồng bộ với hệ thống hạ tầng đường sắt phía Trung Quốc để từ đó tạo thành mạng lưới đường sắt khép kín từ Hà Khẩu (Trung Quốc) - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh - Đông Hưng (Trung Quốc) và ngược lại, góp phần quan trọng đối với việc vận chuyển hàng hóa và hành khách giữa Việt Nam với Trung Quốc và ASEAN, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy giao lưu kinh tế, thương mại giữa hai bên.
Mới đây, tại cuộc họp của Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã nghe và cho ý kiến về chủ trương đầu tư dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, ông Quản Minh Cường - Bí thư Tỉnh ủy đã nhấn mạnh, đây là dự án giao thông đặc biệt quan trọng không chỉ đối với Quảng Ninh mà đối với cả vùng. Sau khi hoàn thành, dự án sẽ hình thành hành lang vận chuyển đường sắt hiện đại giữa Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Đồng thời kết nối đồng bộ với toàn bộ hệ thống đường sắt tốc độ cao được định hướng xây dựng của khu vực phía Bắc và cả nước. Từ đó, tạo động lực phát triển trong dài hạn cho cả khu vực. Để đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, giao Đảng ủy UBND tỉnh chỉ đạo nhanh chóng hoàn thiện các thủ tục đầu tư theo đúng quy định của pháp luật, đảm bảo có thể khởi công dự án trong thời gian đầu tháng 3/2026.
Được biết, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh được thiết kế quy mô tuyến đường đôi khổ 1.435mm, điện khí hóa, dài 120km, tốc độ thiết kế 350km/h, đi qua 4 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh). Trên tuyến sẽ bố trí 4 nhà ga trên cao và 1 Depot duy nhất tại Hạ Long với tổng vốn đầu tư trên 157.000 tỷ đồng do Công ty CPĐTPT đường sắt cao tốc Vinspeed làm chủ đầu tư. Khi tuyến đường đưa vào sử dụng sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội xuống Quảng Ninh còn khoảng 30-45 phút, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải, chất lượng dịch vụ, đáp ứng yêu cầu hưởng thụ ngày càng cao của nhân dân và du khách, trở thành tuyến xương sống mới, kết nối thủ đô với các trung tâm kinh tế, du lịch lớn để cùng lan tỏa phát triển liên vùng.
