Đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh: "Cánh cung" khởi đầu hành trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

Với kế hoạch khởi công vào tháng 4 tới đây, dự án hứa hẹn sẽ tạo cú hích đưa Quảng Ninh bứt phá trên hành trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và nâng tầm vị thế cửa ngõ giao thương quốc tế của cả vùng.

"Đòn bẩy" để Quảng Ninh sớm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

Quảng Ninh từ lâu đã được biết đến là một "Việt Nam thu nhỏ" với những bước tiến thần tốc về hạ tầng. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, tỉnh cần một hệ thống giao thông có tính kết nối đa phương thức, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao.

Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh chính là mảnh ghép còn thiếu để hoàn thiện bức tranh giao thông đồng bộ: Đường bộ cao tốc – Cảng hàng không quốc tế – Cảng biển quốc tế và giờ là Đường sắt tốc độ cao.

Theo kế hoạch, Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh dự kiến khởi công vào ngày 12/4, tại vị trí xây dựng nhà ga Hạ Long Xanh (thuộc địa bàn phường Tuần Châu và phường Việt Hưng).

Đây là công trình hạ tầng giao thông trọng điểm mang tính liên vùng, có ý nghĩa chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh. Sự kiện cũng nhằm chào mừng thành công của kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, tạo khí thế thi đua sôi nổi trong các cấp, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân toàn tỉnh.

Việc dự án được khởi công tạo động lực mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo của Quảng Ninh. Đồng thời, cụ thể hóa chủ đề công tác năm 2026 của địa phương là “Thúc đẩy liên kết vùng, phát triển bền vững và hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại”, quảng bá hoạt động thu hút đầu tư vào địa bàn tỉnh Quảng Ninh và các tỉnh liên quan trong bối cảnh phục hồi kinh tế, hội nhập quốc tế.

Đánh giá về tầm quan trọng của địa điểm khởi công, bà Lê Thị Thu Phương – Giám đốc Công Ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Vận tải Hải Nam nhận định rằng, việc đặt viên gạch đầu tiên tại ga Hạ Long Xanh là một tính toán đầy chiến lược. Đây là vị trí "cửa ngõ" sát vách kỳ quan thiên nhiên thế giới, minh chứng cho tầm nhìn dài hạn trong việc gắn kết giữa phát triển hạ tầng và quy hoạch đô thị bền vững.

Dưới góc độ một chuyên gia trong ngành vận tải, bà Phương phân tích thêm, khi tuyến đường sắt chính thức đi vào hoạt động, thời gian di chuyển từ Thủ đô Hà Nội đến Quảng Ninh sẽ được rút ngắn đáng kể. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực trực tiếp cho các tuyến đường bộ đang dần quá tải, mà còn biến Quảng Ninh thành một “vệ tinh” gần gũi hơn bao giờ hết với trung tâm chính trị, văn hóa của cả nước.

Được biết, Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh có quy mô đầu tư gồm tuyến đường đôi khổ 1.435mm, điện khí hóa. Tổng chiều dài khoảng 120km, tốc độ thiết kế tối đa 350km/h. Dự án có điểm đầu tại ga Cổ Loa (Hà Nội), điểm cuối tại khu vực Công viên công cộng Tuần Châu, phường Tuần Châu. Dự án được đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP). Toàn tuyến bố trí 5 ga, gồm các ga: Cổ Loa, Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử, Hạ Long Xanh và 1 Depot tại ga Hạ Long Xanh, phường Tuần Châu, tỉnh Quảng Ninh.

Trong đó, đoạn qua TP Hà Nội có chiều dài khoảng 16 km (điểm đầu tại Km0+000, điểm cuối tại Km16+078. Đoạn qua tỉnh Bắc Ninh có chiều dài khoảng 32 km (điểm đầu tại Km16+078, điểm cuối tại Km47+865). Đoạn qua TP Hải Phòng có chiều dài khoảng 33 km (điểm đầu tại Km47+865, điểm cuối tại Km80+949). Đoạn qua tỉnh Quảng Ninh có chiều dài khoảng 39 km (điểm đầu tại Km80+949, điểm cuối tại Km120+215).

Tại Quảng Ninh, tuyến đường sắt cao tốc này đi qua các xã, phường: Mạo Khê, Hoàng Quế, Yên Tử, Uông Bí, Đông Mai, Hà An, Tuần Châu. Tổng vốn đầu tư của dự án khoảng 147.370 tỷ đồng, không bao gồm khoảng 10.270 tỷ đồng chi phí đền bù giải phóng mặt bằng do ngân sách nhà nước bảo đảm. Dự kiến dự án sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2028.

Ông Quản Minh Cường - Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh cho biết, đây là dự án giao thông đặc biệt quan trọng không chỉ đối với Quảng Ninh mà đối với cả vùng. Dự án hoàn thành sẽ hình thành hành lang vận chuyển đường sắt hiện đại giữa Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Đồng thời kết nối đồng bộ với toàn bộ hệ thống đường sắt tốc độ cao được định hướng xây dựng của khu vực phía Bắc và cả nước, tạo động lực phát triển trong dài hạn cho cả khu vực.

Thúc đẩy liên kết vùng và tạo động lực cho cực tăng trưởng phía Bắc

Không chỉ dừng lại ở phạm vi một địa phương, tuyến đường sắt Hà Nội – Quảng Ninh mang sứ mệnh kết nối trục kinh tế phía Bắc (Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh). Đây được coi là "tam giác vàng" tăng trưởng, nơi hội tụ năng lực sản xuất công nghiệp, logistics và du lịch lớn nhất cả nước.

Tuyến đường sắt này sẽ tạo ra một hành lang kinh tế thông suốt, giúp việc vận chuyển hành khách, hàng hóa giá trị cao trở nên nhanh chóng và an toàn hơn. Đặc biệt, đối với ngành du lịch, việc kết nối trực tiếp từ Hà Nội đến Hạ Long bằng tàu cao tốc sẽ tạo ra một làn sóng du khách mới, bao gồm cả khách nội địa và quốc tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đón hàng chục triệu lượt khách mỗi năm của tỉnh Quảng Ninh.

Bên cạnh đó, dự án còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy giao thương xuyên biên giới. Là điểm kết nối quan trọng trong hành lang kinh tế "Hai hành lang, một vành đai", tuyến đường sắt này sẽ tăng cường sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Khi đi vào vận hành, tuyến đường sắt cao tốc sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội đến Quảng Ninh xuống còn khoảng 30–45 phút, mở ra không gian phát triển mới, kết nối hiệu quả giữa Thủ đô với các trung tâm kinh tế, công nghiệp và du lịch lớn trong khu vực.

Hạ tầng giao thông đồng bộ sẽ giúp Quảng Ninh hoàn thiện mạng lưới kết nối đa phương thức, qua đó thúc đẩy hình thành các đô thị vệ tinh, trung tâm logistics và các cực tăng trưởng mới, góp phần phát triển kinh tế nhanh và bền vững.

Nhấn mạnh về tầm quan trọng này, ông Nguyễn Trung Tuyên – Phó Chủ tịch Hiệp hội Hỗ trợ phát triển công nghiệp Hải Phòng nhận định rằng, tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh mang ý nghĩa chiến lược trong việc tái cấu trúc không gian phát triển toàn vùng.

Theo ông Tuyên, một khi rào cản về thời gian di chuyển được tháo gỡ, một "dòng chảy" mạnh mẽ về vốn đầu tư, nhân lực chất lượng cao và dịch vụ sẽ được khơi thông, tạo xung lực trực tiếp cho ba trụ cột chính: Công nghiệp, logistics và du lịch.

"Dự án sẽ đóng vai trò là sợi dây liên kết bền chặt, hình thành nên các chuỗi cung ứng khép kín và hiệu quả hơn giữa “tam giác vàng” Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh. Việc tối ưu hóa phương thức vận tải này không chỉ giúp các doanh nghiệp tiết giảm đáng kể chi phí logistics – vốn là một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay – mà còn trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam trên bản đồ xuất khẩu”, ông Tuyên phân tích.

Đặc biệt, ông Tuyên cũng gợi mở về một kịch bản phát triển đầy hứa hẹn: "Đây là cơ hội “có một không hai” để các địa phương dọc tuyến quy hoạch lại quỹ đất, hình thành các khu công nghiệp công nghệ cao và những đô thị vệ tinh hiện đại gắn liền với hành lang giao thông mới. Điều này sẽ tạo ra sự cộng hưởng, biến cả vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc thành một cực tăng trưởng đồng bộ và có sức lan tỏa lớn”.