Theo các chuyên gia, để giảm bớt áp lực về chi phí, các doanh nghiệp châu Á nên xác định sớm các mặt hàng chịu ảnh hưởng bởi cả rủi ro khí hậu và chính sách.
Tuyên bố chính sách của Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) ngày 27/7 cảnh báo, điều kiện thời tiết bất lợi tại các quốc gia cung ứng nông sản cho Singapore được dự báo sẽ làm giảm sản lượng nông nghiệp và đẩy giá lương thực tăng cao.
Lạm phát đối với thực phẩm, hàng bán lẻ và các mặt hàng khác được dự báo sẽ gia tăng khi chi phí nhập khẩu tiếp tục được chuyển vào giá bán trong nước.
Những tác động tích cực trên thị trường hàng hóa nông nghiệp sau khi xung đột ở Iran hạ nhiệt vào tháng 6 cũng chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Căng thẳng mới tại Trung Đông một lần nữa làm gia tăng nguy cơ chi phí đầu vào tăng cao và chuỗi cung ứng bị gián đoạn.
Trong khi đó, thị trường đang chuyển sự chú ý sang hiện tượng El Niño và những tác động của hiện tượng này đối với sản xuất cây trồng cũng như giá lương thực.
Đợt El Niño hiện nay xuất hiện từ đầu tháng 6 và được dự báo sẽ mạnh lên cho đến cuối năm 2026, với xác suất 81% đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026.
Tuy nhiên, đối với các công ty và doanh nghiệp tại những quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu như Singapore, kết quả về mặt tài chính sẽ chịu tác động nhiều hơn từ các chính sách tại những thị trường cung ứng, chứ không chỉ từ diễn biến thời tiết.
Ấn Độ, Thái Lan và Việt Nam chiếm gần một nửa lượng gạo được giao dịch trên toàn cầu. Indonesia và Malaysia sản xuất khoảng 85% lượng dầu cọ của thế giới. Ấn Độ và Thái Lan cũng nằm trong nhóm những nước xuất khẩu đường lớn nhất thế giới.
Tuy nhiên, khu vực châu Á đồng thời có những quốc gia nhập khẩu lượng lớn lương thực như Singapore, Brunei và Philippines.
Đối với Singapore, quốc gia nhập khẩu hơn 90% lượng thực phẩm tiêu thụ, những gián đoạn do thời tiết tại các nước sản xuất trong khu vực có thể nhanh chóng chuyển thành chi phí nhập khẩu cao hơn, lạm phát lương thực và áp lực lên chuỗi cung ứng.
Chỉ số Hệ thống Lương thực Bền vững của Economist Enterprise, đánh giá khả năng chống chịu của hệ thống lương thực cũng như mức độ phơi nhiễm trước các gián đoạn liên quan đến khí hậu, cho thấy rõ những điểm yếu mang tính cấu trúc này.
Trong 14 quốc gia khu vực châu Á - Thái Bình Dương được đánh giá, điểm trung bình chỉ đạt 50/100 về mức độ phơi nhiễm vật lý trước các rủi ro khí hậu và 63/100 về năng lực chuẩn bị, giảm thiểu và thích ứng với thiên tai.
Những mức điểm tương đối khiêm tốn này cho thấy các cú sốc khí hậu có thể đồng thời làm gián đoạn thị trường gạo, dầu cọ và đường toàn cầu, cũng như hạn chế khả năng của khu vực trong việc sản xuất và cung ứng đủ lượng thực phẩm có giá phải chăng và đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng.
El Niño gây rủi ro lớn hơn đối với gạo, dầu cọ và đường bởi hoạt động sản xuất các mặt hàng này tập trung tại châu Á, khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi những biến động thời tiết mang tính cục bộ.
Ngược lại, các cây trồng như lúa mì, ngô và đậu tương ít bị tổn thương hơn. Bởi chúng được sản xuất tại nhiều khu vực trên thế giới, sản lượng thiếu hụt do điều kiện khô hạn tại châu Á và Australia có thể được bù đắp bằng những vụ mùa thuận lợi hơn ở các nơi khác, chẳng hạn Argentina.
Do chỉ một phần nhỏ sản lượng gạo toàn cầu được giao dịch trên thị trường quốc tế, việc một nhà xuất khẩu lớn hạn chế xuất khẩu có thể đẩy giá tăng mạnh hơn nhiều so với mức mà riêng yếu tố sản lượng có thể lý giải.
Quy định B50 về nhiên liệu sinh học của Indonesia cho phép pha 50% dầu cọ vào nhiên liệu diesel từ ngày 1/7/2026 là một ví dụ điển hình cho rủi ro này. Theo đó, sẽ có thêm 3-3,5 triệu tấn dầu cọ mỗi năm được sử dụng cho nhiên liệu trong nước. Điều này có nguy cơ làm nguồn cung thắt chặt hơn, nhất là khi hiện tượng El Niño diễn biến phức tạp.
Trong chuỗi giá trị, tác động sẽ có sự khác biệt đáng kể. Các doanh nghiệp trồng và sản xuất nguyên liệu được hưởng lợi từ giá tăng. Trong khi đó, các nhà nghiền ép, tinh luyện và sản xuất thực phẩm phải đối mặt với chính những mức giá cao đó dưới góc độ chi phí đầu vào.
Các nhà bán lẻ và doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng nằm ở cuối chuỗi, nơi việc chuyển chi phí sang người tiêu dùng khó khăn nhất, đồng thời sản lượng tiêu thụ cũng nhạy cảm nhất khi giá tăng.
Theo Anushree Ganeriwala, chuyên gia phân tích toàn cầu cấp cao tại Economist Intelligence Unit, để giảm thiểu tác động của rủi ro thời tiết và chính sách, doanh nghiệp châu Á có thể áp dụng cách tiếp cận: xác định nguồn cung chủ yếu của những nguyên liệu đầu vào quan trọng và chủ động đa dạng hóa nguồn cung từ sớm.
Điều này giúp doanh nghiệp có thời gian thẩm định các nguồn cung mới và đưa nhà cung cấp vào hệ thống trước khi giá tăng mạnh và gây ra những xáo trộn khó kiểm soát.
Chuyên gia này cho rằng, nếu xác định được những mặt hàng có mức độ phơi nhiễm cao nhất trước rủi ro chính sách, việc duy trì hàng tồn kho an toàn sẽ không còn bị xem là khoản tiền bị tồn đọng một cách lãng phí, mà trở thành một dạng bảo hiểm với chi phí rõ ràng.
El Niño rồi sẽ qua đi, nhưng rủi ro sẽ không biến mất. Đây là hiện tượng lớn thứ ba trong khoảng một thập kỷ qua và được dự báo là mạnh nhất từ trước đến nay. Biến đổi khí hậu tiếp tục làm gia tăng tần suất của những cú sốc tiếp theo.
Với cường độ của đợt El Niño hiện nay, điều này tạo ra rủi ro lạm phát tăng cao, đồng thời gây sức ép giảm đối với tăng trưởng kinh tế.
Ông Aishwarya Tendolkar, chuyên gia phân tích tại Economist Intelligence Unit nhận định, đối với các nhà bán lẻ và doanh nghiệp hàng tiêu dùng, những quyết định về mua hàng và định giá được đưa ra ngay từ thời điểm này sẽ quyết định khả năng duy trì biên lợi nhuận trong suốt năm tới.
Những doanh nghiệp coi chu kỳ này chỉ là một hiện tượng thời tiết nhất thời sẽ phải dành những tháng tới để xử lý bài toán biên lợi nhuận. Ngược lại, những doanh nghiệp tận dụng cơ hội này để xây dựng một hệ thống nguồn cung thực sự đa dạng đang tạo ra một "quyền chọn" có giá trị mỗi khi rủi ro này lặp lại.
