Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đã làm nóng lại nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu qua Eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch chi phối 20 - 30% thương mại dầu mỏ toàn cầu.
Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC, với sản lượng duy trì trên 3 triệu thùng/ngày trong tháng 1/2026, củng cố vai trò đáng kể của nước này trong cán cân cung cầu năng lượng toàn cầu. Dù không ở nhóm dẫn đầu như Saudi Arabia hay Iraq, quy mô khai thác của Tehran vẫn đủ lớn để tác động đến tâm lý thị trường mỗi khi nguồn cung đối mặt rủi ro địa chính trị.
Theo Bob McNally - người sáng lập và Chủ tịch của Rapidan Energy, thị trường dầu mỏ từ lâu đã xem nhẹ rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu ở Trung Đông. Các nhà giao dịch đang đánh giá thấp mối đe dọa mà sự trả đũa của Iran đối với cuộc tấn công của Mỹ và Israel gây ra cho thị trường.
Một số chuyên gia năng lượng cho rằng Iran có thể sử dụng đòn bẩy địa chính trị bằng cách làm gia tăng rủi ro an ninh tại Eo biển Hormuz nhằm gây sức ép lên Tổng thống Donald Trump. Trong kịch bản tuyến hàng hải huyết mạch này bị gián đoạn, giá dầu thế giới hoàn toàn có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng do lo ngại đứt gãy nguồn cung, khi khoảng 20% lưu lượng dầu thương mại toàn cầu đi qua khu vực này mỗi ngày.
Tehran được cho là sở hữu đáng kể vũ khí có thể gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải thương mại khi căng thẳng leo thang. Điều này đồng nghĩa bất kỳ biến động nào tại Hormuz cũng có thể nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực tăng giá trên thị trường năng lượng quốc tế.
Theo một số nguồn tin, Iran đã tuyên bố phong tỏa cửa Eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo không đảm bảo an toàn cho tất cả tàu thuyền đi vào khu vực này. Nhiều tàu chở dầu buộc phải điều chỉnh hải trình hoặc neo chờ để đánh giá tình hình an ninh.
Theo dữ liệu từ Kpler, trong năm 2025 có hơn 14 triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển qua Eo biển Hormuz, tương đương khoảng 1/3 tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển trên toàn cầu. Con số này cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của thị trường năng lượng thế giới vào tuyến hàng hải then chốt này.
Khoảng 3/4 lượng dầu đi qua Hormuz được xuất sang các nền kinh tế châu Á, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đáng chú ý, riêng Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới - tiếp nhận khoảng một nửa tổng lượng dầu thô nhập khẩu qua eo biển này, củng cố vai trò trung tâm của châu Á trong cấu trúc nhu cầu năng lượng toàn cầu.
Phần lớn nguồn cung dầu xuất khẩu từ các quốc gia vùng Vịnh phải đi qua Eo biển Hormuz trước khi tiếp cận thị trường quốc tế. Nếu eo biển này bị phong tỏa kéo dài, dòng chảy dầu mỏ từ khu vực giàu trữ lượng nhất thế giới sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng, khiến thị trường toàn cầu rơi vào trạng thái cô lập về nguồn cung trong ngắn hạn.
Không chỉ dầu thô, khoảng 20% sản lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) xuất khẩu toàn cầu cũng trung chuyển qua Hormuz, phần lớn đến từ Qatar - một trong những nhà cung cấp LNG hàng đầu thế giới. Nếu tuyến vận tải này bị đình trệ, khối lượng khí đốt nói trên gần như không thể được thay thế kịp thời, làm gia tăng áp lực lên giá năng lượng và an ninh cung ứng của nhiều nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu.
Chỉ một phần nhỏ lượng dầu đi qua Eo biển Hormuz có thể được chuyển hướng khi tuyến này bị gián đoạn. Saudi Arabia có đường ống Đông - Tây đưa dầu ra Biển Đỏ, còn UAE có tuyến ống dẫn ra Vịnh Oman để tránh Hormuz. Tuy nhiên, công suất các tuyến thay thế này khó bù đắp hoàn toàn lưu lượng khổng lồ vốn trung chuyển qua eo biển chiến lược này.
Iran đã phóng tên lửa nhằm vào các căn cứ của Mỹ tại Qatar, Kuwait, UAE và Bahrain. Theo ông Tom Kloza, chuyên gia tại Kloza Advisors, các động thái này có thể làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz, qua đó tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu.
Theo ông Kevin Book, Giám đốc điều hành nghiên cứu tại ClearView Energy Partners, chính quyền của Tổng thống Donald Trump có thể cân nhắc sử dụng Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) nếu giá dầu tăng vọt nhằm ổn định thị trường. Lượng dầu tại SPR hiện vào khoảng 415 triệu thùng, tạo dư địa nhất định để Washington can thiệp trong trường hợp nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn.
Tuy vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng trong khủng hoảng nguồn cung, yếu tố thời gian và quy mô đều mang tính quyết định. Nếu xảy ra gián đoạn toàn diện tại Eo biển Hormuz, mức độ thiếu hụt có thể vượt quá khả năng bù đắp của SPR cũng như nguồn dự trữ chung của các nước thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
