Giá nhiên liệu đang đẩy chi phí xây dựng, bảo trì đường bộ tăng vọt, nguy cơ đội giá và chậm tiến độ dự án. Trong khi đó, “nút thắt” pháp lý ở các hợp đồng đơn giá cố định và trọn gói.
Biến động giá nhiên liệu thời gian vừa qua đã tác động trực tiếp tới nhiều dự án trọng điểm, khiến chi phí xây dựng công trình giao thông đến cuối tháng 3/2026 đã tăng mạnh so với tháng trước, là mức tăng cao nhất trong các loại hình công trình.
Theo ông Lương Công Lý, Giám đốc điều hành thi công gói thầu XL02, thuộc dự án thành phần đường cao tốc Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột, biến động mạnh của giá dầu diesel cùng tình trạng nguồn cung hạn chế trong một số thời điểm đã khiến chi phí vận hành thiết bị và tổ chức thi công bị thay đổi đáng kể, buộc đơn vị phải liên tục điều chỉnh phương án, tối ưu dây chuyền thiết bị và tiến độ huy động vật liệu để bảo đảm mục tiêu hoàn thành theo kế hoạch.
Báo cáo Bộ Xây dựng về ảnh hưởng biến động giá xăng dầu đối với các dự án đầu tư xây dựng và bảo trì đường bộ, Cục Đường bộ Việt Nam, từ đầu tháng 3/2026 đến nay, giá dầu thô thế giới đã tăng vọt, dẫn đến giá nhiên liệu trong nước đã có nhiều đợt điều chỉnh giá mặt hàng nhiên, vật liệu (xăng tăng khoảng 15%, dầu diesel tăng mạnh khoảng 70%, vật liệu nhựa đường tăng gần 32% so với cuối tháng 2).
Ngoài ra, nguồn cung cấp nhựa đường phục vụ cho công tác sản xuất bê tông nhựa dự kiến gặp khó khăn, các đơn vị cung cấp nhựa đường thông báo nguồn hàng nhập khẩu bị gián đoạn và số lượng cung ứng ra thị trường hạn chế dẫn đến các nhà thầu khó khăn trong việc mua nhựa đường.
Dự báo trong ngắn hạn, giá nhiên, vật liệu phục vụ công tác xây dựng, bảo trì đường bộ (đặc biệt là xăng, dầu, nhựa đường) sẽ ở mức cao, có khả năng khan hiếm cục bộ, gây khó khăn có công tác triển khai các gói thầu xây lắp, sửa chữa liên quan đến thảm nhựa mặt đường.
Về tình hình thực hiện các dự án bảo trì đường bộ, Cục Đường bộ Việt Nam cho hay, hiện nay, các Khu quản lý đường bộ đã hoàn thành lựa chọn nhà thầu 89/119 gói thầu xây lắp và tất cả các gói thầu áp dụng đơn giá cố định. Trường hợp giá xăng dầu và nhựa đường tăng cao, các nhà thầu sẽ gặp nhiều khó khăn, nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình.
Qua rà soát sơ bộ, nếu cập nhật theo giá nhiên, vật liệu theo thời điểm đầu tháng 4, chi phí các gói thầu bảo trì đường bộ ước tính sẽ tăng khoảng 946 tỷ đồng (từ 3.294 tỷ đồng lên 4.240 tỷ đồng, tăng 28,7%). Do các dự án bảo trì đường bộ chủ yếu là sửa chữa thảm bê tông nhựa mặt đường, bên cạnh một số ít khối lượng liên quan đến hệ thống biển báo, ATGT, hệ thống thoát nước.
Do đó, chịu tác động lớn do biến động giá xăng dầu và nhựa đường. Đối với các gói thầu đã ký, nếu các nhà thầu tiếp tục triển khai sẽ thiệt hại nghiêm trọng tới hoạt động kinh doanh của nhà thầu. Hiện nay đã có tình trạng nhà thầu trì hoãn triển khai thi công, nguy cơ kéo dài thời gian thi công hoàn thành công trình; kéo theo tiềm ẩn mất ATGT, an toàn công trình trên các tuyến đường được giao quản lý. Đồng thời, không bảo đảm công tác giải ngân nguồn vốn bảo trì được giao năm 2026.
Cũng theo Cục Đường bộ Việt Nam, các dự án triển khai thi công trong năm kế hoạch nên các hợp đồng xây lắp cơ bản theo hợp đồng đơn giá cố định, hiện đã hoàn thành đấu thầu để triển khai thi công 75% danh mục dự án.
Trước thực tế này, Cục Đường bộ Việt Nam đã triển khai thực hiện một số biện pháp như: Đối với các gói thầu đã ký hợp đồng, triển khai họp với các nhà thầu để chia sẻ tình hình, xem xét kế hoạch triển khai, theo đó ưu tiên thực hiện các hạng mục ít chịu tác động tới biến động giá nhiên liệu.
Đối với các gói thầu đã đấu thầu nhưng nhà thầu trì hoãn chưa ký hợp đồng, kiên quyết thực hiện theo quy định pháp luật. Đối với các gói thầu chưa đấu thầu, cập nhật điều chỉnh lại giá gói thầu, hình thức hợp đồng đơn giá điều chỉnh kèm theo các quy định về loại nhiên, vật liệu được điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh phù hợp.
Đối với các gói thầu đã ký hợp đồng, đang thực hiện với hợp đồng đơn giá cố định, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, hiện đang vướng mắc quy định pháp luật liên quan tới điều chỉnh, bù giá nhiên vật liệu nên chưa có cơ sở điều chỉnh đơn giá hợp đồng cố định.
Ông Nguyễn Thanh Hoài, Phó Cục Đường bộ Việt Nam, cho biết: “Nút thắt” lớn nhất hiện nay nằm ở các quy định pháp lý liên quan loại hình hợp đồng. Phần lớn các gói thầu bảo trì và một số gói thầu xây lắp đang áp dụng hình thức hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định. Theo quy định hiện hành, các loại hợp đồng này cơ bản không được điều chỉnh giá, trừ trường hợp bất khả kháng.
Đáng chú ý, các quy định về điều chỉnh giá hợp đồng đơn giá cố định giữa Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu và Luật Dân sự vẫn còn những điểm chưa thống nhất, chưa tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để chủ đầu tư thực hiện bù giá cho nhà thầu khi giá nhiên liệu biến động mạnh.
Từ các phân tích trên, Cục Đường bộ Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Chính phủ và Quốc hội đánh giá toàn diện tác động của việc tăng giá xăng dầu đối với lĩnh vực xây dựng giao thông. Trên cơ sở đó, đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật, tạo hành lang pháp lý cho phép điều chỉnh hợp đồng đối với các gói thầu trọn gói và đơn giá cố định trong trường hợp biến động giá bất thường.
Việc sớm tháo gỡ các “điểm nghẽn” về cơ chế giá không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà thầu mà còn là yếu tố then chốt để bảo đảm tiến độ, chất lượng các công trình hạ tầng giao thông, qua đó phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội bền vững.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Tiến Thắng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh cho rằng, với đặc thù dự án hạ tầng giao thông kéo dài nhiều năm, những cú sốc về giá nhiên liệu, vật liệu hay logistics nếu không được phản ánh kịp thời vào cơ chế hợp đồng sẽ tạo ra độ vênh lớn giữa thực tế triển khai và phương án tài chính ban đầu. Do đó, điều quan trọng hiện nay không phải chỉ xử lý một đợt tăng giá riêng lẻ, mà cần hình thành một cơ chế đủ linh hoạt để các dự án có thể thích ứng với những chu kỳ biến động của thị trường trong suốt quá trình triển khai.
