Cách tiếp cận linh hoạt, cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người thuê nhà sẽ tạo nền tảng để hình thành một thị trường nhà ở cho thuê phát triển bền vững trong dài hạn.
Dữ liệu nghiên cứu của VARS IRE cho thấy, từ quý 3/2024 đến nay, phân khúc căn hộ thương mại tại Hà Nội đang từng bước thiết lập mặt bằng giá mới, với các dự án mở bán chủ yếu định vị từ mức 60 triệu đồng/m2.
Trong khi đó, tại TP.HCM và các khu vực mở rộng sau sáp nhập, người mua có nhiều lựa chọn hơn nhưng để người trẻ và hộ gia đình mới sở hữu một căn hộ 2 phòng ngủ ở đây cũng cần sự hỗ trợ từ gia đình hoặc các khoản vay dài hạn.
Nhu cầu nhà ở rất lớn
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, cả nước có khoảng 28,1 triệu hộ gia đình vào năm 2025, tăng gần 1,3 triệu hộ so với năm 2019, tương đương khoảng 217 nghìn hộ mới mỗi năm. Con số này thấp hơn đáng kể so với giai đoạn 2014 - 2019, khi số hộ gia đình tăng trung bình khoảng 520 nghìn hộ mỗi năm.
VARS IRE cho rằng, việc giá nhà lập mặt bằng mới đang dẫn đến sự thay đổi trong lộ trình an cư của người trẻ. Giới trẻ hiện đại đang linh hoạt điều chỉnh kế hoạch lập gia đình và tách hộ, ưu tiên tối ưu hóa dòng tiền thông qua việc lựa chọn không gian sống cho thuê hoặc duy trì nếp sống gia đình đa thế hệ.
Thay vì hình thành các hộ gia đình mới, nhiều người tiếp tục sống cùng cha mẹ, sống chung nhiều thế hệ hoặc kéo dài thời gian thuê nhà để giảm áp lực tài chính. Đây là xu hướng đã xuất hiện tại nhiều quốc gia phát triển và đang dần trở nên rõ nét hơn tại Việt Nam. Điều này cho thấy nhu cầu nhà ở thực tế vẫn rất lớn, và đang cần những giải pháp đột phá để chuyển hóa thành quyết định mua nhà trên thực tế.
Nhu cầu lớn cho ‘nhà ở khởi đầu’ không chỉ là câu chuyện của thị trường bất động sản mà còn tác động trực tiếp tới quá trình phát triển kinh tế - xã hội của các đô thị lớn.
Khi chi phí nhà ở chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong thu nhập, người trẻ sẽ cần nhiều thời gian hơn để tích lũy tài sản, nâng cao trình độ chuyên môn hoặc đầu tư cho tương lai. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng phải đối mặt với thách thức trong việc thu hút và giữ chân lao động khi chi phí sinh hoạt tại đô thị ngày càng đắt đỏ.
Hệ sinh thái ‘nhà ở khởi đầu’
Thực tế trên cho thấy, bài toán hiện nay không chỉ là cần nhà ở xã hội hay cần nguồn cung nhà ở giá phù hợp, mà là còn cần cả một hệ sinh thái ‘nhà ở khởi đầu’ - nơi người trẻ có thể tiếp cận chỗ ở phù hợp với khả năng tài chính trong những năm đầu lập nghiệp trước khi từng bước tích lũy để sở hữu nhà ở.
Trong hệ sinh thái đó, bên cạnh nhà ở xã hội và nhà ở thương mại giá phù hợp - khó có điều kiện phát triển trong bối cảnh chi phí phát triển dự án tăng cao, nhà ở cho thuê chuyên nghiệp cần được xem là một cấu phần quan trọng.
Để thúc đẩy phân khúc này phát triển, VARS IRE cho rằng, Nhà nước cần giữ vai trò chủ đạo trong kiến tạo cơ chế và điều phối nguồn lực, đặc biệt trong quy hoạch, quỹ đất, tài chính, kiểm soát giá thuê và bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng về chính sách phát triển nhà ở cho thuê.
Cụ thể như Nhà nước cần cho phép giãn tiến độ nộp tiền sử dụng đất, miễn hoặc giảm nghĩa vụ tài chính trong những năm đầu vận hành, hoặc áp dụng cơ chế thanh toán theo tiến độ khai thác dự án.
Khi tỷ lệ lấp đầy ổn định và doanh thu cho thuê đạt ngưỡng nhất định, chủ đầu tư sẽ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo lộ trình đã cam kết. Cách tiếp cận này vừa giúp giảm áp lực vốn ban đầu cho doanh nghiệp, vừa không làm thất thu ngân sách nhà nước.
Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu cơ chế chuyển đổi linh hoạt giữa cho thuê và bán. Đối với phần diện tích chuyển sang bán, chủ đầu tư phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai trước khi đưa vào giao dịch. Ngược lại, phần diện tích tiếp tục duy trì cho thuê dài hạn sẽ được hưởng cơ chế thanh toán tiền đất theo tiến độ. Điều này vừa tạo sự công bằng giữa các hình thức khai thác bất động sản, vừa khuyến khích doanh nghiệp duy trì quỹ nhà cho thuê ổn định trong dài hạn.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, yếu tố quyết định sự thành công của mô hình nhà ở cho thuê không nằm ở việc khống chế lợi nhuận của doanh nghiệp mà nằm ở khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí thấp. Thay vì quy định cứng một mức lợi nhuận cố định cho nhà đầu tư, cần xây dựng cơ chế xác định tỷ suất lợi nhuận theo nguyên tắc thị trường.
Tỷ suất lợi nhuận hợp lý có thể được xác định trên cơ sở lãi suất vốn tham chiếu cộng với một mức bù đắp rủi ro phù hợp. Khi chi phí vốn giảm, lợi nhuận kỳ vọng của doanh nghiệp cũng giảm theo; ngược lại, khi mặt bằng lãi suất tăng cao, cơ chế này vẫn bảo đảm dự án duy trì được tính khả thi tài chính.
Khi bổ sung được nguồn cung lớn nhà ở cho thuê dài hạn, các đô thị lớn sẽ được cung cấp lượng lớn "chốn an cư khởi đầu" - nền tảng quan trọng để hình thành các hộ gia đình mới, duy trì lực lượng lao động và bảo đảm sự phát triển bền vững trong tương lai.
