Công nghệ xe tự hành đang làm thay đổi giao thông vận tải toàn cầu. Trung Quốc tiên phong viết luật giao thông, mở đường cho xe tự hành thương mại hóa.
Theo hãng thông tấn Xinhua, Trung Quốc lần đầu tiên dành một chương riêng cho xe tự hành trong dự thảo sửa đổi Luật An toàn giao thông đường bộ nước này.
Dự thảo đưa ra định nghĩa về xe tự hành và các chức năng hỗ trợ lái, làm rõ điều kiện để xe tự hành được lưu thông trên đường công cộng, quy định nguyên tắc xử lý vi phạm giao thông và cơ chế bảo hiểm đối với các phương tiện này.
Theo đó, trong lúc chức năng tự hành của xe được kích hoạt và đang hoạt động, nếu xảy ra vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ, nhà sản xuất hoặc đơn vị nhập khẩu phương tiện sẽ chịu trách nhiệm xử lý vi phạm.
Ngoài ra, dự thảo cũng quy định xe thông trên đường công cộng nhưng không kích hoạt chức năng tự hành, cũng như những phương tiện chỉ được trang bị các chức năng hỗ trợ lái, sẽ phải tuân thủ các quy định tương tự xe không có khả năng tự hành.
Như vậy, dự thảo sửa đổi luật giao thông của Trung Quốc đã phân tách rõ ba trạng thái: chức năng tự hành đang hoạt động; chức năng này không được kích hoạt và xe chỉ được trang bị hệ thống hỗ trợ lái.
Các chuyên gia cho rằng việc sửa đổi Luật An toàn giao thông đường bộ sẽ làm rõ trách nhiệm pháp lý đối với xe tự hành trong những tình huống vận hành khác nhau, tạo nền tảng pháp lý vững chắc để mở rộng các chương trình thí điểm và thúc đẩy ứng dụng thương mại.
Sự phát triển nhanh của công nghệ xe tự hành đang làm thay đổi ngành giao thông vận tải toàn cầu. Dự báo, những chiếc xe thông minh tự hành hoàn toàn, có thể chiếm tới 25% lượng ô tô bán ra trên toàn cầu vào năm 2040. Một cuộc chạy đua đang diễn ra sôi động giữa các hãng sản xuất. Nhiều tập đoàn sản xuất ô tô và công nghệ lớn trên thế giới, đang hợp tác phát triển xe thông minh tự hành, không cần đến sự can thiệp của con người.
Tuy nhiên, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa có quy định pháp lý rõ ràng khi xe tự hành lưu thông rộng rãi. Theo nguyên tắc của hệ thống pháp luật giao thông truyền thống, người cầm vô lăng là người điều khiển xe và phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Xe tự hành phá vỡ nguyên tắc đó.
Tại Việt Nam, hiện đã có một số doanh nghiệp đầu tư phát triển ô tô tự hành. Có xe đã đạt tới cấp độ 4 (tài xế không cần can thiệp vào quá trình lái xe, nhưng vẫn phải để ý) với vận tốc tối đa 40 km/h, trong khu đô thị, bằng công nghệ do các kỹ sư Việt Nam tự phát triển.
Đầu tháng 6/2026, Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội đã thông qua Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND, quy định về thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox). Theo đó, các tổ chức, doanh nghiệp sở hữu công nghệ, sản phẩm hoặc mô hình kinh doanh mới, được khuyến khích đăng ký tham gia thử nghiệm theo quy định. Các mô hình được ưu tiên thử nghiệm là những giải pháp có khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn của Thủ đô, có tiềm năng thương mại hóa, đăng ký sở hữu trí tuệ và nhân rộng sau quá trình thử nghiệm.
Ngay sau khi nghị quyết được ban hành, đã có đơn vị đề xuất kế hoạch thử nghiệm 4 dòng phương tiện tự hành bao gồm: xe buýt mini, robotaxi, xe quét đường và robot giao hàng. Những chiếc xe tự hành, do người Việt phát triển và vận hành có thể sẽ tham gia trong môi trường giao thông thực tế tại thủ đô thời gian tới.
Tuy nhiên, đến thời điểm này hành lang pháp lý với xe tự hành tại Việt Nam vẫn còn bỏ ngỏ. Để xe tự hành hoạt động, ngoài các quy định, tiêu chuẩn về kỹ thuật, đăng kiểm, còn cần có khung pháp lý cho sự vận hành của loại phương tiện này. Một vấn đề hết sức quan trọng phải được giải quyết sớm, đó là trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự khi xe tự hành gây tai nạn. Trách nhiệm pháp lý này sẽ thuộc về ai, chủ phương tiện hay nhà sản xuất?
Hiện nay, hệ thống pháp luật Việt Nam chưa có bất kỳ một quy định riêng nào cho xe tự hành. Nếu không sớm ban hành khung pháp lý, sẽ chẳng thể thương mại hóa. Các nghiên cứu sẽ bị xếp xó và chẳng có sản xuất.
