Giảm thủ tục kế toán cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn hạn chế về nguồn lực và nhân sự kế toán, do đó, việc thiết kế chế độ kế toán phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Góp ý Dự thảo Thông tư hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa (Dự thảo), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề nghị rà soát các quy định về báo cáo tài chính, phê duyệt nội bộ và xử lý tài sản theo hướng linh hoạt, giảm thủ tục không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm tính minh bạch của thông tin kế toán.

Một trong những nội dung được VCCI góp ý là thành phần hệ thống báo cáo tài chính tại Điều 15, Điều 16 và Phụ lục II của Dự thảo.

Theo khoản 1 Điều 15, hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa gồm Báo cáo tình hình tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Bản thuyết minh báo cáo tài chính, không bắt buộc có Báo cáo lưu chuyển tiền tệ. VCCI ủng hộ cách tiếp cận này nhằm giảm khối lượng công việc kế toán cho doanh nghiệp có quy mô nhỏ.

Tuy nhiên, theo VCCI, Dự thảo còn thiếu nhất quán khi khoản 1 Điều 15 không đưa Báo cáo lưu chuyển tiền tệ vào hệ thống báo cáo bắt buộc, trong khi khoản 3 Điều 18 và phần hướng dẫn lập Bản thuyết minh tại Phụ lục II vẫn dẫn chiếu đến báo cáo này như một thành phần doanh nghiệp đang lập.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 29 Luật Kế toán số 88/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15, liệt kê Báo cáo lưu chuyển tiền tệ trong các thành phần của báo cáo tài chính của đơn vị kế toán. Sự khác biệt giữa quy định của luật và cách thiết kế biểu mẫu trong Dự thảo có thể dẫn đến cách hiểu không thống nhất giữa doanh nghiệp, tổ chức kiểm toán và cơ quan kiểm tra về tính đầy đủ của báo cáo tài chính.

Vì vậy, VCCI đề nghị giữ nguyên định hướng không bắt buộc doanh nghiệp nhỏ và vừa lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, đồng thời quy định rõ doanh nghiệp có nhu cầu, chẳng hạn theo yêu cầu của chủ sở hữu, tổ chức tín dụng hoặc pháp luật chuyên ngành, có thể tham khảo mẫu báo cáo ban hành kèm theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC để lập báo cáo.

Một vấn đề khác được VCCI lưu ý là các yêu cầu phê duyệt, thủ tục nội bộ và nghĩa vụ liên quan đến xử lý tài sản trong Phụ lục I của Dự thảo.

Qua rà soát, VCCI nhận thấy một số hướng dẫn tài khoản kế toán vẫn sử dụng các khái niệm như “cấp có thẩm quyền”, “quyết toán được duyệt”, “nếu được phép” nhưng chưa xác định cụ thể chủ thể có thẩm quyền hoặc điều kiện áp dụng. Những quy định này có thể khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa lúng túng khi thực hiện, nhất là các doanh nghiệp có bộ máy quản trị tinh gọn.

Chẳng hạn, hướng dẫn Tài khoản 131 yêu cầu việc xóa sổ nợ phải thu phải căn cứ vào quyết định của “cấp có thẩm quyền”. Hướng dẫn Tài khoản 338 chỉ cho phép ghi nhận dự phòng phải trả khi doanh nghiệp đã lập dự toán chi phí và được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đối với tài sản cố định, hướng dẫn Tài khoản 211 yêu cầu doanh nghiệp ra quyết định thanh lý và thành lập Hội đồng thanh lý tài sản cố định trong mọi trường hợp thanh lý. Một quy định khác cho phép ghi giảm Tài khoản 411 khi xử lý tài sản cố định thiếu, nhưng kèm điều kiện “nếu được phép ghi giảm vốn”.

Theo VCCI, các quy định trên chưa làm rõ ai là người có thẩm quyền quyết định trong doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tùy loại hình và cơ cấu tổ chức, chủ thể quyết định có thể là chủ sở hữu, Hội đồng thành viên hoặc Giám đốc. Nếu không có hướng dẫn rõ ràng, doanh nghiệp có thể phải xây dựng thêm quy trình, hồ sơ phê duyệt hoặc tổ chức các thủ tục nội bộ chưa thực sự cần thiết để đáp ứng yêu cầu kế toán.

Từ đó, VCCI đề nghị bổ sung nguyên tắc chung, theo đó các khái niệm “cấp có thẩm quyền”, “được phê duyệt”, “được phép” trong Thông tư được hiểu là cá nhân, cơ quan có thẩm quyền theo Luật Doanh nghiệp, điều lệ và quy chế quản lý nội bộ của doanh nghiệp, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.

Đồng thời, doanh nghiệp cần được chủ động quyết định trình tự, thủ tục thanh lý, kiểm kê và xử lý tài sản theo quy chế nội bộ. Thông tư nên tập trung yêu cầu doanh nghiệp có đầy đủ chứng từ, biên bản làm căn cứ ghi sổ kế toán, thay vì áp đặt một quy trình quản trị thống nhất cho mọi loại hình và quy mô doanh nghiệp.

Ở góc độ chuyên gia, PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế cho rằng, việc đơn giản hóa chế độ kế toán cần được nhìn nhận không chỉ ở số lượng biểu mẫu mà còn ở tổng chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp phải bỏ ra. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, những yêu cầu về lập hồ sơ, xin phê duyệt hoặc tổ chức hội đồng nội bộ cũng có thể làm tăng thời gian xử lý công việc và chi phí nhân sự, trong khi bộ máy quản trị thường không có nhiều cấp trung gian.

Theo hướng tiếp cận này, quy định kế toán nên tập trung vào mục tiêu cốt lõi là phản ánh trung thực, đầy đủ và có thể kiểm tra được các giao dịch kinh tế. Doanh nghiệp có thể được trao quyền chủ động hơn trong tổ chức quy trình nội bộ, nhưng vẫn phải bảo đảm chứng từ hợp lệ, khả năng đối chiếu và trách nhiệm giải trình khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra.

Cách tiếp cận trên cũng đòi hỏi phân biệt rõ giữa yêu cầu về ghi nhận kế toán và yêu cầu về quản trị doanh nghiệp. Một thủ tục có thể cần thiết đối với doanh nghiệp lớn hoặc doanh nghiệp có vốn nhà nước chưa chắc phù hợp để áp dụng đồng loạt với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc kế thừa máy móc các quy trình này có thể làm giảm ý nghĩa của chính sách đơn giản hóa chế độ kế toán.