Xung đột địa chính trị cho thấy xanh hóa giao thông không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước biến động giá dầu.
Khi thỏa thuận ngưng bắn gồm 14 điểm giữa Mỹ và Iran đã đổ vỡ, Mỹ gây sức ép trở lại lên eo biển Hormuz, lần này gồm cả những đòn trừng phạt kinh tế lên hệ thống xuất khẩu dầu mỏ của Iran. Ngay lập tức, các đợt sóng đã ập đến thị trường.
Phiên giao dịch ngày thứ Tư, giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) giao tháng 8 của Mỹ tăng 0,45% lên 79,70 USD/thùng. Giá dầu Brent chuẩn quốc tế giao tháng 9 tăng 0,68% lên 85,31 USD/thùng.
Song hành với các biến động khôn lường của thị trường năng lượng, khắp nơi trên thế giới vẫn tìm lời giải cho bài toán an ninh năng lượng. Tại Trung Quốc đang có một “bộ đệm” ngày càng quan trọng để chống lại những cú sốc giá dầu, đó là taxi điện.
Theo Bộ Giao thông vận tải Trung Quốc, khoảng một nửa trong số 1,3 triệu xe taxi của Trung Quốc là xe điện, và ở các thành phố lớn, con số này gần đạt 100%.
Sự gia tăng giá nhiên liệu đang thúc đẩy người dân Trung Quốc chuyển từ sử dụng ô tô cá nhân sang taxi và dịch vụ gọi xe công nghệ. Trong tháng 5, số chuyến đi bằng các phương tiện này đạt 3,05 tỷ lượt, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước kể từ khi xung đột Iran nổ ra vào cuối tháng 2.
Theo các nhà phân tích, làn sóng lao động gia nhập nghề lái xe trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm, cùng với chi phí vận hành thấp của xe điện, đã kéo giá cước xuống. Điều này khiến taxi và dịch vụ gọi xe trở thành lựa chọn kinh tế hơn đối với nhiều người dân so với sử dụng ô tô cá nhân trong bối cảnh giá nhiên liệu leo thang.
Với việc điện khí hóa taxi, sự bùng nổ của dịch vụ gọi xe càng chứng minh rằng giao thông vận tải ở Trung Quốc đang ngày càng ít phụ thuộc vào dầu mỏ, giúp nước này chống chọi được với những cú sốc về dầu mỏ như việc đóng cửa eo biển Hormuz.
Kết quả là, Trung Quốc đã tiêu thụ ít hơn 10% xăng và 14% dầu diesel trong tháng 5 so với cùng kỳ năm ngoái, mặc dù vận tải đường bộ tăng 2% và lượng xe cộ lưu thông trong kỳ nghỉ Quốc tế Lao động đạt mức cao kỷ lục.
Trong tháng 6, kim ngạch nhập khẩu dầu của nước này giảm 41% so với cùng kỳ năm trước. Động thái này không chỉ giúp Trung Quốc giảm áp lực lên nguồn cung trong nước mà còn góp phần giải phóng thêm nguồn dầu cho thị trường quốc tế, qua đó hỗ trợ kiềm chế đà tăng của giá dầu giữa lúc xung đột làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu.
Theo bà Natasha Kaneva, nhà phân tích của J.P. Morgan, xung đột đã thúc đẩy nhanh hơn những thay đổi trong hành vi tiêu dùng vốn đã diễn ra trước đó, khiến nền kinh tế Trung Quốc giảm phụ thuộc vào dầu mỏ về mặt cơ cấu nhanh hơn so với các giả định lâu nay của thị trường.
Theo dự báo của J.P. Morgan, nhu cầu xăng tại Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục giảm trong năm 2027 nhưng với tốc độ chậm hơn. Ngân hàng này ước tính mức giảm chỉ còn khoảng 50.000 thùng/ngày so với năm trước, thấp hơn đáng kể so với mức giảm 150.000 thùng/ngày dự kiến trong năm nay.
Đây cũng là bài học đáng tham khảo đối với Việt Nam - quốc gia vẫn chịu tác động đáng kể từ biến động giá dầu thế giới do nhu cầu nhập khẩu xăng dầu và sự phụ thuộc lớn của hoạt động vận tải vào nhiên liệu hóa thạch.
Những năm gần đây, Việt Nam đã có những bước đi tích cực như thúc đẩy phát triển xe điện, khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện giao thông sạch và mở rộng hạ tầng trạm sạc.
Tuy nhiên, tỷ lệ phương tiện sử dụng điện vẫn còn thấp, trong khi vận tải đường bộ - lĩnh vực tiêu thụ phần lớn xăng dầu - chưa có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Mỗi đợt giá dầu thế giới tăng đều nhanh chóng làm gia tăng chi phí logistics, tạo áp lực lên giá hàng hóa và lạm phát.
Theo nhiều chuyên gia, Việt Nam cần coi điện hóa giao thông là một cấu phần của chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Bên cạnh các chính sách ưu đãi cho xe điện, cần đẩy nhanh phát triển hạ tầng sạc, mở rộng giao thông công cộng xanh, thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo và từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Khi tỷ trọng phương tiện điện đủ lớn, nền kinh tế sẽ ít nhạy cảm hơn trước căng thẳng giá dầu, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong dài hạn.
