Mặc dù Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý về dữ liệu, song nhiều chuyên gia cho rằng những rào cản về chia sẻ, kết nối và khai thác dữ liệu vẫn đang làm chậm quá trình chuyển đổi số.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Thời gian qua, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý với việc ban hành Luật Dữ liệu năm 2024 và Nghị định số 165/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật. Các quy định này đặt nền móng cho việc xây dựng, quản trị, khai thác và phát triển dữ liệu, hình thành Trung tâm dữ liệu quốc gia cũng như thúc đẩy thị trường sản phẩm, dịch vụ dữ liệu.
Tuy nhiên, để dữ liệu thực sự trở thành nguồn lực mới cho phát triển, khung pháp lý vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện nhằm tháo gỡ những rào cản trong chia sẻ, kết nối và khai thác dữ liệu giữa khu vực công và khu vực tư.
Chia sẻ về vấn đề này, TS Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải Việt Nam thiếu dữ liệu mà là dữ liệu đang bị phân mảnh, cát cứ, thiếu chuẩn hóa, thiếu cơ chế chia sẻ hợp pháp và chưa có mô hình phân bổ lợi ích hợp lý.
Theo ông, hiện nay, nhiều cơ quan, địa phương, doanh nghiệp đều có dữ liệu, nhưng dữ liệu nằm trong các “kho đóng”, không liên thông, không có metadata tốt, không rõ ai có quyền truy cập, không rõ trách nhiệm khi chia sẻ, không rõ cơ chế thương mại hóa. Hệ quả là chuyển đổi số bị chậm lại, AI thiếu dữ liệu chất lượng, doanh nghiệp khó phát triển sản phẩm số, còn Nhà nước khó ra quyết định dựa trên bằng chứng.
Theo TS Trần Quý, Luật Dữ liệu và Nghị định 165/2025/NĐ-CP là bước tiến rất quan trọng khi lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý tương đối toàn diện về xây dựng, phát triển, xử lý và quản trị dữ liệu. Việc hai văn bản này cùng có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã tạo nền tảng pháp lý cho phát triển hạ tầng dữ liệu quốc gia cũng như các hoạt động khai thác và cung cấp dịch vụ dữ liệu.
Tuy nhiên, để khơi thông dòng chảy dữ liệu và phát huy tối đa giá trị của tài nguyên số này, ông đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện chính sách theo sáu nhóm giải pháp.
Thứ nhất, phải ban hành khung phân loại và danh mục dữ liệu có thể chia sẻ: dữ liệu mở, dữ liệu chia sẻ trong khu vực công, dữ liệu chia sẻ công - tư, dữ liệu thương mại, dữ liệu hạn chế, dữ liệu cấm công khai.
Thứ hai, cần chuẩn hóa metadata, chuẩn API, chuẩn định danh, chuẩn chất lượng dữ liệu, chuẩn an toàn thông tin để dữ liệu có thể “nói chuyện” với nhau giữa các hệ thống.
Thứ ba, phải có cơ chế cấp quyền truy cập dữ liệu theo vai trò, mục đích, thời hạn, mức độ rủi ro và nhật ký truy vết.
Thứ tư, cần hình thành các tổ chức trung gian dữ liệu đáng tin cậy, hỗ trợ định giá dữ liệu, kiểm toán dữ liệu, xác thực nguồn gốc dữ liệu, giám sát giao dịch dữ liệu.
Thứ năm, cần thúc đẩy mô hình sandbox cho các lĩnh vực có nhu cầu dữ liệu lớn như fintech, insurtech, healthtech, edtech, logistics, nông nghiệp số, du lịch số và đô thị thông minh.
Thứ sáu, cần quy định cơ chế chia sẻ giá trị từ dữ liệu, tránh tình trạng một bên thu thập, một bên hưởng lợi, còn chủ thể dữ liệu hoặc cộng đồng tạo ra dữ liệu không được bảo đảm quyền lợi phù hợp.
"Một chính sách dữ liệu tốt phải giải quyết đồng thời ba câu hỏi: ai được tiếp cận dữ liệu, tiếp cận để làm gì và chịu trách nhiệm ra sao nếu gây rủi ro", TS Trần Quý nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, nhiều chuyên gia cho rằng, dữ liệu chỉ thực sự trở thành nguồn lực mới của nền kinh tế khi được lưu thông an toàn, có cơ chế chia sẻ minh bạch và được khai thác trên cơ sở bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan. Trong bối cảnh nhiều quy định liên quan đến quản trị, chia sẻ và khai thác dữ liệu đang tiếp tục được rà soát, sửa đổi, bổ sung để đồng bộ với Luật Dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, TS Nguyễn Ngọc Quyên – Trưởng Bộ môn Pháp luật cạnh tranh và Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng việc hoàn thiện cơ chế pháp lý cần hướng tới mục tiêu vừa tạo thuận lợi cho khai thác dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế số, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu.
