Chính sách hỗ trợ 50% lãi suất vay, tối đa 6%/năm của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực để doanh nghiệp nâng cấp năng lực, cải thiện năng suất.
Trong cuộc cạnh tranh ngày càng dựa nhiều vào năng suất, chất lượng và hàm lượng công nghệ, đổi mới công nghệ không còn là lựa chọn mang tính dài hạn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp.
Tuy nhiên, đầu tư công nghệ thường đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi kéo dài và tiềm ẩn rủi ro về hiệu quả vận hành. Không ít doanh nghiệp muốn hiện đại hóa dây chuyền, tự động hóa sản xuất, ứng dụng công nghệ số nhưng phải cân nhắc trước áp lực chi phí vốn, khả năng tiếp cận tín dụng và năng lực tài chính.
Đây cũng là một trong những vấn đề được Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đề cập trong Báo cáo Khảo sát kinh tế Việt Nam năm 2025. Theo tổ chức này, chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Việt Nam tăng từ 0,15% GDP năm 2011 lên 0,43% GDP năm 2021, nhưng vẫn thấp hơn mức bình quân của nhóm quốc gia thu nhập trung bình thấp. Đáng chú ý, phần lớn doanh nghiệp tư nhân, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế về năng lực tài chính để đầu tư R&D.
Theo PGS. TS. Vũ Sỹ Cường - Học viện Tài chính, mức đầu tư hiện nay mới chỉ bằng khoảng một phần tư mục tiêu đề ra. Các rào cản lớn nhất là thủ tục hành chính còn phức tạp, tiến độ giải ngân các quỹ khoa học chậm, thiếu nhân lực chất lượng cao và đặc biệt là tâm lý e ngại rủi ro, sợ bị quy trách nhiệm trong hoạt động nghiên cứu.
Trong bối cảnh đó, việc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) triển khai hỗ trợ lãi suất vay cho doanh nghiệp đầu tư chuyển giao, ứng dụng và đổi mới công nghệ mở ra thêm một kênh trợ lực đáng chú ý.
Theo thông báo của NATIF, doanh nghiệp có dự án hoặc phương án đầu tư thuộc diện hỗ trợ được xem xét hỗ trợ 50% lãi suất vay theo hợp đồng tín dụng, tối đa 6%/năm. Thời gian hỗ trợ có thể lên tới 5 năm, tính từ thời điểm Quỹ phê duyệt đến khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ trả nợ, theo các điều kiện quy định.
Phạm vi hỗ trợ tương đối rộng, bao gồm mua sắm máy móc, trang thiết bị, dây chuyền sản xuất; nhận chuyển giao quyền sử dụng hoặc quyền sở hữu công nghệ; thuê chuyên gia tư vấn; sản xuất thử nghiệm, hoàn thiện quy trình công nghệ; đào tạo nhân lực, thử nghiệm, kiểm định và đánh giá chất lượng sản phẩm.
Điểm đáng chú ý là chính sách không chỉ hướng đến việc hỗ trợ doanh nghiệp mua sắm thiết bị mà còn bao quát nhiều công đoạn trong quá trình đổi mới công nghệ. Điều này có ý nghĩa bởi một dây chuyền sản xuất hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi được tích hợp với quy trình vận hành phù hợp, nhân lực đủ năng lực và hệ thống kiểm soát chất lượng tương ứng.
Với doanh nghiệp sản xuất, ứng dụng công nghệ tự động hóa có thể giúp giảm phụ thuộc vào lao động thủ công, hạn chế sai sót và nâng cao độ đồng đều của sản phẩm. Trong lĩnh vực chế biến nông sản, công nghệ bảo quản, sấy, phân loại và kiểm soát chất lượng có thể kéo dài thời gian lưu trữ, giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao giá trị hàng hóa.
Đối với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đầu tư công nghệ còn là điều kiện để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng của các tập đoàn đa quốc gia, qua đó mở rộng cơ hội tham gia mạng lưới cung ứng.
PGS. TS. Vũ Sỹ Cường cho rằng, khi R&D trở thành động lực của cả khu vực công và khu vực tư, Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc để nâng cao năng suất, tăng sức cạnh tranh và hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.
Nhìn từ góc độ này, chính sách hỗ trợ lãi suất không chỉ có ý nghĩa giảm áp lực tài chính trước mắt mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ dựa nhiều vào vốn, lao động và gia công sang dựa trên năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng.
Đáng chú ý, trong định hướng xét duyệt đợt 2/2026, NATIF ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa, các dự án liên quan đến công nghệ chiến lược, công nghệ cao và công nghệ thuộc danh mục khuyến khích chuyển giao. Những dự án có khả năng tạo mức tăng thêm giá trị gia tăng từ 7% trở lên cũng được đưa vào diện ưu tiên xem xét.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng chính những doanh nghiệp đang gặp khó khăn về tài chính, thiếu tài sản bảo đảm hoặc chưa có lịch sử tín dụng tốt lại thường là nhóm có nhu cầu hỗ trợ công nghệ lớn. Nếu điều kiện tiếp cận tín dụng trở thành rào cản quá lớn, một bộ phận doanh nghiệp có nhu cầu đổi mới thực chất có thể khó tiếp cận chính sách.
Vì vậy, bên cạnh hỗ trợ lãi suất, cần tăng cường hoạt động tư vấn, kết nối giữa Quỹ, ngân hàng, hiệp hội ngành hàng, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Việc hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá hiện trạng công nghệ, xây dựng phương án đầu tư, xác định hiệu quả kinh tế và hoàn thiện hồ sơ sẽ góp phần nâng cao khả năng tiếp cận chính sách.
