Hạ tầng số thúc đẩy hợp tác ASEAN

Ngày 20/7, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Singapore Gan Kim Yong cho rằng hạ tầng số ngày càng trở thành nền tảng của tăng trưởng kinh tế.

Tuyến cáp Nongsa - Changi, do Telin và BW Digital hợp tác phát triển, bổ sung hơn 1,6 petabit/giây dung lượng truyền tải, với độ trễ giữa Batam và Singapore dưới 2 mili giây. Theo ông Gan, năng lực kết nối này sẽ hỗ trợ phát triển trung tâm dữ liệu, dịch vụ số và các hoạt động kinh doanh xuyên biên giới.

Đáng chú ý, dự án được triển khai trong thời điểm hợp tác số ASEAN đang bước sang giai đoạn mới. Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cho biết nền kinh tế số ASEAN đã vượt 300 tỷ USD GMV trong năm 2025 và có thể đạt tới 2.000 tỷ USD vào năm 2030.

Hiện ASEAN đã hoàn tất cơ bản đàm phán Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) vào tháng 10/2025 và đặt mục tiêu ký kết trong năm 2026.

DEFA được kỳ vọng tạo khuôn khổ chung cho các lĩnh vực như thương mại điện tử, thanh toán số, quản trị dữ liệu và an ninh mạng, qua đó thúc đẩy dòng dữ liệu xuyên biên giới và tăng mức độ liên kết của nền kinh tế số khu vực.

Các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN cũng xác định DEFA là một trong những sáng kiến quan trọng để tăng cường hội nhập số và xây dựng dòng dữ liệu xuyên biên giới đáng tin cậy.

Từ kết nối hạ tầng đến hệ sinh thái số

Tuyến cáp ngầm Nongsa - Changi cho thấy hạ tầng vật lý đang trở thành một mắt xích quan trọng để hiện thực hóa không gian kinh tế số ASEAN. Theo ông Gan, Singapore có lợi thế về kết nối quốc tế, môi trường kinh doanh và mạng lưới doanh nghiệp toàn cầu, trong khi Indonesia có quy mô thị trường, nguồn nhân lực, quỹ đất và tiềm năng năng lượng tái tạo.

Hai bên có thể tận dụng những lợi thế bổ trợ này để xây dựng đội ngũ và hoạt động tại cả Singapore và khu vực Batam - Bintan - Karimun (BBK), từ đó phục vụ khách hàng trên toàn Đông Nam Á.

Phía Indonesia cũng xem tuyến cáp là nền tảng vật lý cho một “hành lang kỹ thuật số mới” giữa hai nước, đồng thời củng cố vai trò của Batam như một cửa ngõ số của Indonesia.

Chính phủ Indonesia cho biết kết nối có độ trễ thấp sẽ hỗ trợ các lĩnh vực như điện toán đám mây, suy luận AI, giao dịch tài chính tốc độ cao và các dịch vụ số thế hệ mới.

Ở cấp độ khu vực, ASEAN đang chuyển trọng tâm từ đơn thuần mở rộng kết nối sang xây dựng một hệ sinh thái số có khả năng tương tác.

Theo Tổng Thư ký ASEAN, khu vực đã có 26 kết nối thanh toán QR và thanh toán ngang hàng đang vận hành; ASEAN Single Window 2.0 cũng hướng tới trao đổi chứng từ điện tử thế hệ mới.

Cùng với DEFA, những nền tảng này có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tham gia sâu hơn vào thương mại số xuyên biên giới.

Tiềm năng hợp tác không chỉ nằm ở xây dựng cáp ngầm, trung tâm dữ liệu hay nền tảng thanh toán. ASEAN cũng đang thúc đẩy hợp tác về AI, quản trị dữ liệu, sản xuất thông minh, điện toán lượng tử và phát triển kỹ năng số.

Tổng Thư ký ASEAN cũng nhấn mạnh khoảng cách về năng lực số vẫn là một trong những rào cản lớn đối với chuyển đổi doanh nghiệp, đòi hỏi các nước tăng cường đào tạo, nâng cao kỹ năng và hợp tác công - tư.

Trong bối cảnh đó, sự kết nối giữa Singapore và Indonesia có thể được xem như một mô hình thu nhỏ cho hướng đi rộng hơn của ASEAN: kết hợp hạ tầng, dữ liệu, công nghệ, nhân lực và thị trường để hình thành các chuỗi giá trị số xuyên biên giới.

Trong khi đó, với Việt Nam, tiến trình này mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị số khu vực. Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu dùng số lớn mà còn có thể cung cấp dịch vụ công nghệ, thương mại điện tử, logistics số, trung tâm dữ liệu và các giải pháp AI cho thị trường ASEAN.

Thực tế, Việt Nam đang đồng thời nâng cấp hạ tầng và thể chế số trong nước. Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 - 2030 đặt trọng tâm vào thương mại điện tử, thanh toán số, định danh và xác thực điện tử, logistics số, chia sẻ dữ liệu và kết nối với Cơ chế một cửa ASEAN.

Theo Bộ Công Thương, đến năm 2025 đã có hơn 691.000 chứng từ được trao đổi thông qua Cơ chế một cửa ASEAN, phục vụ hơn 52.500 doanh nghiệp.

Ở cấp khu vực, Việt Nam cũng đang tham gia tích cực vào tiến trình xây dựng các quy tắc chung. Tại Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN tháng 3/2026, Việt Nam tiếp tục tham gia thảo luận về DEFA và các sáng kiến liên quan đến hội nhập kinh tế số.

Một lĩnh vực có tiềm năng đặc biệt là AI và dữ liệu. Tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 tổ chức tại Hà Nội tháng 1/2026, các nước ASEAN xác định khu vực đang chuyển từ giai đoạn “kết nối hạ tầng” sang “kết nối thông minh”, trong đó AI được xem là một động lực quan trọng của quá trình chuyển đổi số.

ASEAN cũng nhấn mạnh nhu cầu phát triển hạ tầng số có khả năng chống chịu, bao gồm mạng băng rộng, 5G/6G, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, vệ tinh quỹ đạo thấp và cáp ngầm.

Điều này cho thấy câu chuyện hợp tác kỹ thuật số ASEAN trong giai đoạn tới sẽ không chỉ là đưa nhiều người và doanh nghiệp lên mạng, mà là kết nối các hệ thống số của các quốc gia thành một không gian kinh tế có khả năng vận hành xuyên biên giới.

Nếu DEFA tạo ra khung pháp lý chung, những dự án như Nongsa - Changi lại cung cấp phần hạ tầng vật lý cần thiết để dữ liệu, dịch vụ và hoạt động kinh doanh thực sự lưu chuyển trong không gian đó.

Trên thực tế, cơ hội nằm ở việc tham gia vào quá trình này từ cả ba phía: hạ tầng - thể chế - doanh nghiệp. Hạ tầng số cần đủ năng lực để kết nối khu vực; quy định trong nước cần tương thích hơn với các chuẩn mực ASEAN; trong khi doanh nghiệp cần nâng khả năng cung cấp sản phẩm, dịch vụ số xuyên biên giới.

Đây sẽ là những điều kiện quyết định Việt Nam chỉ là một thị trường trong nền kinh tế số ASEAN hay có thể trở thành một mắt xích cung cấp công nghệ và dịch vụ số cho toàn khu vực.