Ngành Hải quan đang đẩy mạnh cải cách theo ba trụ cột: hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số và tạo thuận lợi thương mại. Mục tiêu là giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian thông quan, hỗ trợ doanh nghiệp và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Tại Diễn đàn “Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số” ngày 8/10/2026, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng cho biết ngành Hải quan đang đổi mới phương thức quản lý theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.
Một trong những trọng tâm là chuyển từ kiểm tra dàn trải sang quản lý dựa trên mức độ tuân thủ và rủi ro. Từ ngày 15/6 đến 14/9/2026, hệ thống đã xử lý 5.959.054 triệu tờ khai. Trong đó, luồng Xanh chiếm 71,54%, luồng Vàng 26,38% và luồng Đỏ 2,08%. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ luồng Xanh tăng 4,5%, luồng Vàng giảm 3% và luồng Đỏ giảm 0,4%.
Cách làm này giúp giảm kiểm tra không cần thiết, rút ngắn thời gian thông quan và tập trung nguồn lực vào những trường hợp có nguy cơ cao. Đến ngày 14/9/2026, có 397 doanh nghiệp đang tham gia Chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan.
Về thể chế, Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Luật tập trung vào đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy hải quan số, hoàn thiện quản lý rủi ro và bổ sung quy định đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.
Theo ông Trần Đức Hùng, việc triển khai luật mới phải đồng bộ giữa thể chế, quy trình nghiệp vụ và công nghệ. Đây là nền tảng để xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh và từng bước quản lý dựa trên dữ liệu.
Chuyển đổi số tiếp tục được xác định là công cụ quan trọng. Cục Hải quan đang triển khai kế hoạch cải cách, phát triển và hiện đại hóa giai đoạn 2026-2030; nghiên cứu bản đồ số hải quan và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân loại mã số hàng hóa.
Cùng với đó, các hệ thống công nghệ thông tin, Cơ chế một cửa quốc gia, Cơ chế một cửa ASEAN và dịch vụ công trực tuyến tiếp tục được mở rộng. Hiện ngành Hải quan cung cấp 182 thủ tục hành chính trực tuyến, trong đó trong đó 171 thủ tục do cơ quan Hải quan thực hiện, gồm 96 dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 49 dịch vụ công trực tuyến một phần và 26 dịch vụ cung cấp thông tin trực tuyến.
Thời gian tới, ngành Hải quan sẽ tập trung hoàn thiện văn bản hướng dẫn Luật Hải quan sửa đổi, tiếp tục cắt giảm thủ tục, hoàn thiện hệ thống Hải quan số, mở rộng ứng dụng AI, phát triển thông quan tập trung và xây dựng cửa khẩu thông minh.
Cùng với cải cách thể chế và số hóa, ngành sẽ tiếp tục hoàn thiện quản lý rủi ro, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tuân thủ tốt, đồng thời tăng cường kiểm soát các lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao. Qua đó, cải cách hải quan hướng tới giảm chi phí cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi cho dòng chảy thương mại.
