“Hộ chiếu hàng hóa” cho doanh nghiệp Việt tại thị trường quốc tế

Trong bối cảnh hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế ngày càng trở thành yêu cầu sống còn với doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ đang tìm kiếm thị trường mới, việc giảm chi phí và thủ tục hành chính cho hàng hóa mang đi hội chợ, triển lãm quốc tế đang trở thành nhu cầu cấp thiết.

Mới đây, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã cấp thành công bộ ATA Carnet (hay còn gọi là Sổ tạm quản) đầu tiên cho doanh nghiệp Việt Nam, đánh dấu bước khởi đầu cho việc đưa cơ chế “hộ chiếu hàng hóa” vào thực tiễn thương mại trong nước. Đây không chỉ là một thủ tục mới, mà còn được xem là một công cụ tạo thuận lợi thương mại theo chuẩn quốc tế mà cộng đồng doanh nghiệp Việt có thể tiếp cận ngay hôm nay.

“Hộ chiếu hàng hóa” được 87 nền kinh tế công nhận

ATA Carnet là cơ chế tạm quản hàng hóa quốc tế được xây dựng theo Công ước Istanbul. Tên gọi ATA xuất phát từ cụm từ tiếng Pháp Admission Temporaire và tiếng Anh Temporary Admission. Trên thực tế, ATA Carnet được ví như “hộ chiếu hàng hóa” bởi cho phép hàng hóa được mang qua biên giới nhiều quốc gia mà không phải thực hiện đầy đủ quy trình khai báo hải quan truyền thống hoặc nộp thuế nhập khẩu, đặt cọc thuế tại từng thị trường hàng hóa đi qua.

Hiện nay, hệ thống ATA Carnet đã có 87 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia, bao gồm hầu hết các thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc. Mỗi năm, hàng chục nghìn bộ ATA Carnet được cấp trên toàn cầu để phục vụ các hoạt động hội chợ, triển lãm, giới thiệu sản phẩm, thiết bị nghề nghiệp hoặc hàng mẫu thương mại.

Trong giai đoạn đầu triển khai tại Việt Nam, VCCI đang triển khai ATA Carnet theo Phụ lục B.1 của Công ước Istanbul - hạng mục dành riêng cho hàng hóa phục vụ hội chợ, triển lãm và sự kiện thương mại quốc tế. Điều này được đánh giá là phù hợp với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp Việt hiện nay, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia các hội chợ quốc tế để tìm kiếm đối tác, mở rộng đơn hàng và xây dựng thương hiệu tại thị trường nước ngoài.

Bước khởi đầu cho hành trình hội nhập sâu hơn

Việc VCCI trở thành cơ quan bảo đảm quốc gia (NGA) duy nhất của Việt Nam tham gia Chuỗi bảo lãnh ATA toàn cầu được đánh giá là bước đi có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình tạo thuận lợi thương mại.

Ông Đậu Anh Tuấn, Ủy viên Ban Thường trực, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI cho biết, việc cấp thành công bộ ATA Carnet đầu tiên cho doanh nghiệp Việt Nam là kết quả của quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý, quy trình nghiệp vụ và phối hợp liên ngành giữa VCCI với cơ quan hải quan cùng các bộ, ngành liên quan. Đây không chỉ là trường hợp đầu tiên về mặt thủ tục, mà còn là dấu mốc cho thấy cơ chế ATA Carnet đã chính thức đi vào vận hành trên thực tế tại Việt Nam.

Theo đại diện VCCI, đây là công cụ đã được cộng đồng doanh nghiệp quốc tế sử dụng rộng rãi trong nhiều thập kỷ và chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc tạo thuận lợi thương mại. Việc triển khai ATA Carnet tại Việt Nam không chỉ giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận một thông lệ quốc tế hiện đại, mà còn phát đi tín hiệu tích cực về nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh, đưa các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp của Việt Nam ngày càng tiệm cận với chuẩn mực toàn cầu.

“Đây mới là bước khởi đầu, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng niềm tin để ngày càng nhiều doanh nghiệp mạnh dạn sử dụng ATA Carnet như một công cụ hữu hiệu nhằm tiết kiệm chi phí, nâng cao tính linh hoạt và chủ động hơn trong quá trình mở rộng hoạt động thương mại ra thị trường quốc tế. Từ nền tảng này, lộ trình mở rộng sang các phụ lục áp dụng cho thiết bị nghề nghiệp và hàng mẫu thương mại sẽ tiếp tục được nghiên cứu và triển khai trong các giai đoạn tiếp theo”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Các chuyên gia nhận định, giá trị lớn nhất của ATA Carnet không chỉ nằm ở việc giảm vài thủ tục hành chính, mà ở chỗ công cụ này giúp thay đổi tư duy tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp Việt.

Xoay quanh vấn đề này, PGS TS Ngô Trí Long - Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, Chuyên gia kinh tế cho rằng, trong nhiều năm, không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn xem việc tham gia hội chợ quốc tế là hoạt động “tốn kém và phức tạp”, đặc biệt khi phải xử lý đồng thời bài toán vận chuyển hàng mẫu, thủ tục hải quan và các khoản chi phí ký quỹ phát sinh tại nước ngoài. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp dù có sản phẩm tốt nhưng vẫn e ngại bước ra thị trường quốc tế.

Sự xuất hiện của ATA Carnet được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ một phần “rào cản tâm lý” đó. Khi chi phí thủ tục được cắt giảm, thời gian thông quan được rút ngắn và quy trình được chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế, doanh nghiệp sẽ có điều kiện tập trung nhiều hơn vào hoạt động kết nối khách hàng, quảng bá sản phẩm và tìm kiếm đơn hàng mới.

Ở góc độ rộng hơn, ATA Carnet cũng phản ánh một bước tiến trong tiến trình cải cách môi trường kinh doanh và hội nhập thương mại của Việt Nam. Bởi trong cạnh tranh thương mại hiện đại, năng lực cạnh tranh không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm hay giá thành, mà còn nằm ở mức độ thuận lợi của các thủ tục thương mại mà doanh nghiệp được tiếp cận.