VCCI cho rằng việc phân loại một số nhóm thực phẩm, đồ uống vào diện rủi ro cao chưa có cơ sở khoa học rõ ràng, có thể làm phát sinh thêm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Góp ý Bộ Công Thương về Dự thảo Thông tư ban hành danh mục sản phẩm, hàng hoá có mức độ rủi ro trung bình, mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương (Dự thảo), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá việc xây dựng danh mục là cần thiết nhằm làm cơ sở áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp đối với từng nhóm hàng hóa.
Danh mục này không chỉ góp phần bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, nâng cao tính minh bạch trong quản lý chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, do đây là căn cứ quan trọng để áp dụng các biện pháp quản lý tương ứng, việc xác định mức độ rủi ro của từng nhóm hàng hóa cần bảo đảm tính chính xác, khách quan và dựa trên cơ sở khoa học rõ ràng.
Đối chiếu với Hồ sơ Dự thảo, VCCI cho rằng bản thuyết minh hiện chưa cung cấp đầy đủ các bằng chứng khoa học và dữ liệu thực tiễn làm căn cứ xác định mức độ rủi ro của nhiều loại hàng hóa. Các đánh giá chủ yếu mang tính khái quát, chưa đi kèm số liệu hoặc dẫn chứng cụ thể để chứng minh cho việc phân loại.
Bên cạnh đó, phương pháp đánh giá rủi ro theo mô hình P-C-K được nêu trong Dự thảo cũng chưa được giải trình đầy đủ. Cụ thể, Hồ sơ mới đưa ra công thức tính điểm rủi ro nhưng chưa làm rõ cách xác định các hệ số đầu vào, bao gồm xác suất phát sinh mối nguy, mức độ hậu quả và hệ số điều chỉnh rủi ro.
Theo phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp, việc áp dụng phương pháp này trong Hồ sơ Dự thảo cũng chưa thống nhất. Chỉ một số nhóm sản phẩm như tiền chất thuốc nổ, thuốc nổ công nghiệp hay thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn được chấm điểm rủi ro cụ thể, trong khi nhiều nhóm hàng hóa khác chưa có dữ liệu đánh giá tương ứng.
Đáng chú ý, VCCI cho rằng cách phân loại hiện nay còn thiếu tính logic khi một số hàng hóa tiêu dùng phổ thông bị xếp vào nhóm rủi ro cao, trong khi những sản phẩm có khả năng gây mất an toàn trực tiếp như thuốc nổ lại được xếp ở mức rủi ro trung bình.
Theo doanh nghiệp, việc quản lý rủi ro cần dựa trên khả năng gây hậu quả trực tiếp và mức độ nghiêm trọng của sự cố. Những sản phẩm có thể gây tác động tức thời, trên diện rộng và khó kiểm soát cần được ưu tiên xếp vào nhóm rủi ro cao nhất.
VCCI cảnh báo, nếu việc xác định mức độ rủi ro không phù hợp, cơ quan quản lý có thể áp dụng các biện pháp tiền kiểm đối với những nhóm hàng hóa chưa thực sự cần thiết, làm gia tăng chi phí tuân thủ và giảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Theo đó, một trong những nội dung được VCCI đặc biệt quan tâm là việc Dự thảo đưa nhiều nhóm thực phẩm chế biến như sữa dạng lỏng, sữa bột, sữa lên men, phô mai, dầu thực vật và đồ uống không cồn vào nhóm hàng hóa rủi ro cao.
Theo VCCI, các sản phẩm này hiện được sản xuất trong dây chuyền công nghiệp khép kín, áp dụng công nghệ thanh trùng, tiệt trùng và các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như HACCP, ISO. Nhờ đó, khả năng phát sinh sự cố trong điều kiện sản xuất, bảo quản và lưu thông thông thường được đánh giá là rất thấp.
Doanh nghiệp cho rằng nếu áp dụng đúng phương pháp đánh giá rủi ro theo Nghị định 37/2026/NĐ-CP, các sản phẩm trên có xác suất phát sinh mối nguy thấp, khả năng kiểm soát cao và hệ số điều chỉnh rủi ro thấp. Tổng mức rủi ro vì vậy chỉ ở mức thấp hoặc thấp - trung bình, chưa tương xứng với việc bị xếp vào nhóm rủi ro cao.
Ngoài ra, thực tiễn nhiều năm qua cho thấy các vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn chủ yếu phát sinh từ thực phẩm tươi sống, thức ăn đường phố hoặc các chuỗi cung ứng nhỏ lẻ. Trong khi đó, rất ít trường hợp sự cố diện rộng liên quan đến thực phẩm chế biến công nghiệp có quy trình kiểm soát nghiêm ngặt.
VCCI cũng cho rằng cách tiếp cận của Dự thảo chưa thực sự phù hợp với thông lệ quốc tế. Tại Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Trung Quốc, việc quản lý rủi ro thực phẩm được thực hiện trên cơ sở đánh giá từng mối nguy cụ thể, mức độ phơi nhiễm và khả năng kiểm soát trong toàn bộ chuỗi cung ứng, thay vì mặc định toàn bộ nhóm thực phẩm là hàng hóa rủi ro cao.
Từ đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo loại bỏ các nhóm sản phẩm này khỏi danh mục hàng hóa rủi ro trung bình và rủi ro cao trong trường hợp chưa có cơ sở đánh giá định lượng đầy đủ; đồng thời tiếp tục áp dụng cơ chế tự công bố như hiện hành và thực hiện phân loại rủi ro theo từng sản phẩm cụ thể.
Tương tự, đối với bia và đồ uống có cồn, VCCI cho rằng việc xếp vào nhóm rủi ro cao chưa phù hợp với đặc tính kỹ thuật của sản phẩm. Bia có độ ổn định cao, quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ và nguy cơ mất an toàn thực phẩm thấp.
Dự thảo đang có sự chưa rõ ràng giữa rủi ro an toàn thực phẩm của sản phẩm với các tác động sức khỏe cộng đồng do lạm dụng đồ uống có cồn. Trong khi đó, việc phân loại rủi ro cần dựa trên đặc tính thực tế của sản phẩm và bằng chứng khoa học cụ thể.
Theo VCCI, tại nhiều quốc gia, bia được quản lý như thực phẩm chế biến ổn định và không mặc định thuộc nhóm hàng hóa rủi ro cao. Vì vậy, doanh nghiệp đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét đưa bia và đồ uống có cồn ra khỏi danh mục hàng hóa rủi ro cao, đồng thời bảo đảm việc phân loại dựa trên cơ sở đánh giá định lượng và dữ liệu khoa học đầy đủ.
