Nhiều ý kiến cho rằng một số quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản cần được rà soát, hoàn thiện để bảo đảm tính thống nhất, phù hợp thực tiễn, đồng thời tránh phát sinh thêm thủ tục hành chính trong quá trình thực thi.
Việc sửa đổi các quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản trong khuôn khổ Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 Luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường (Dự thảo) không chỉ hướng tới mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính mà còn tạo hành lang pháp lý minh bạch, thuận lợi cho hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên khoáng sản.
TS Nguyễn Văn Niệm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Địa hóa Việt Nam đánh giá, Dự thảo đã thể hiện rõ tinh thần phân cấp, phân quyền, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, nâng cao hiệu quả và tính thực tiễn trong quá trình thực thi. Tuy nhiên, đối với các nội dung sửa đổi của Luật Địa chất và Khoáng sản, theo ông, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính hệ thống, phản ánh đúng bản chất của các đối tượng điều chỉnh, đồng thời hướng tới mục tiêu quản lý lâu dài, hạn chế phát sinh thêm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh không cần thiết trong hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên khoáng sản.
Góp ý cụ thể đối với khoản 1a Điều 55 Luật Địa chất và Khoáng sản, TS Nguyễn Văn Niệm đề nghị Dự thảo cần quy định rõ cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép khai thác khoáng sản nhóm III. Đặc biệt, tại điểm b khoản 1a quy định hồ sơ dự án đầu tư khai thác khoáng sản phải có các nội dung về kỹ thuật an toàn, bảo vệ môi trường và ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường, nhưng chưa xác định rõ cơ quan nào có trách nhiệm thẩm định, phê duyệt và chịu trách nhiệm đối với các nội dung này. Bên cạnh đó, Dự thảo cũng cần bổ sung cơ chế kiểm soát việc khoáng sản khai thác có được sử dụng đúng mục đích, đúng các loại công trình theo quy định hay không, nhằm tránh tình trạng lợi dụng chính sách hoặc sử dụng sai mục đích.
Bên cạnh các quy định về thủ tục, TS Nguyễn Văn Niệm cho rằng dự thảo cũng cần rà soát, chuẩn hóa hệ thống khái niệm và thuật ngữ ngay từ phần giải thích từ ngữ tại Điều 2 Luật Địa chất và Khoáng sản.
Cụ thể, TS Nguyễn Văn Niệm cho rằng cần chỉnh sửa một số khái niệm để bảo đảm tính khoa học và thống nhất. Theo đó, khái niệm "địa chất" tại khoản 1 nên được sửa thành: "Địa chất là khoa học nghiên cứu các dạng vật chất, cấu trúc, các quá trình hình thành và tiến hóa của trái đất." Đối với khoản 5, khái niệm "cấu trúc địa chất tàng trữ" cần được diễn đạt theo hướng nhấn mạnh đây là cấu trúc địa chất có đặc điểm tự nhiên phù hợp để tiếp nhận (thu hồi), lưu trữ và cô lập các loại vật chất trong lòng đất một cách ổn định, an toàn.
Đáng chú ý, ông đề xuất thay thuật ngữ "khoáng sản quan trọng" tại khoản 16 bằng "khoáng sản thiết yếu", đồng thời phân định rõ khái niệm giữa "khoáng sản chiến lược" và "khoáng sản thiết yếu".
Theo đó, khoáng sản chiến lược là các loại khoáng sản có ý nghĩa đặc biệt đối với quốc phòng, an ninh và sự phát triển kinh tế - xã hội lâu dài của quốc gia. Trong khi đó, khoáng sản thiết yếu là những khoáng sản có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, các ngành công nghiệp chiến lược và quá trình chuyển đổi năng lượng; phạm vi của nhóm khoáng sản này có tính động, thay đổi theo từng giai đoạn phát triển, phụ thuộc vào công nghệ, thị trường và các rủi ro của chuỗi cung ứng toàn cầu như sự tập trung nguồn cung, phụ thuộc nhập khẩu hay yếu tố địa chính trị.
Theo TS Nguyễn Văn Niệm, khoáng sản chiến lược có thể bao gồm cả khoáng sản thiết yếu, nhưng khoáng sản thiết yếu có tính linh hoạt cao hơn và cần được cập nhật theo từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội cũng như xu hướng chuyển đổi năng lượng toàn cầu.
Để các quy định của dự thảo bảo đảm rõ ràng, thống nhất, khả thi và phù hợp với thực tiễn triển khai, đồng thời tránh phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát một số quy định liên quan đến trình tự, thủ tục thực hiện dự án đầu tư tại khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia.
Cụ thể, góp ý đối với nội dung sửa đổi, bổ sung một số khoản của Điều 33 Luật Địa chất và Khoáng sản, VCCI cho biết Dự thảo quy định tổ chức, cá nhân thực hiện dự án đầu tư tại khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia phải đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khoáng sản thuộc đối tượng dự trữ trong phạm vi dự án trước khi thực hiện dự án đầu tư, đồng thời nội dung đánh giá này phải được Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi có dự án xem xét, chấp thuận.
Tuy nhiên, theo quy định hiện hành tại Điều 33 Luật Địa chất và Khoáng sản, việc đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khoáng sản đã được thực hiện ngay trong giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi hoặc báo cáo đề xuất chấp thuận chủ trương đầu tư và được lồng ghép trong thủ tục quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư. Đồng thời, việc quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư tại khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia chỉ được thực hiện sau khi có ý kiến chấp thuận bằng văn bản của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về địa chất, khoáng sản. Điều này đồng nghĩa, khi dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư thì cơ quan quản lý chuyên ngành cũng đã xem xét, chấp thuận nội dung đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khoáng sản thuộc đối tượng dự trữ.
Theo VCCI, cách quy định trong dự thảo có thể dẫn đến cách hiểu rằng việc đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khoáng sản là một thủ tục hành chính độc lập, tách khỏi thủ tục quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư. Nếu hiểu theo hướng này, sau khi đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư vẫn phải tiếp tục thực hiện thêm một thủ tục để xin Chủ tịch UBND cấp tỉnh chấp thuận nội dung đánh giá trước khi triển khai dự án.
VCCI cho rằng quy định này chưa phù hợp với mục tiêu cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính mà dự thảo luật đang hướng tới, bởi có nguy cơ làm phát sinh thêm một bước thủ tục mới, kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư và tạo gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp. Do đó, VCCI đề nghị Ban soạn thảo rà soát, chỉnh lý quy định theo hướng tiếp tục lồng ghép nội dung đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khoáng sản vào thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư như quy định hiện hành, tránh chồng chéo và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
