Trong quá trình hoàn thiện pháp lý về quản trị doanh nghiệp, việc bổ sung khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” được xem là một bước tiến quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Từ ngày 1/7/2025, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp đã chính thức có hiệu lực, mang đến nhiều điểm thay đổi quan trọng. Một trong những điểm đáng chú ý trong các quy định mới của Luật Doanh nghiệp sửa đổi 2025 là việc bổ sung khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi”. Quy định này cho phép nhận diện các cá nhân, tổ chức thực sự nắm quyền chi phối doanh nghiệp, kể cả khi không trực tiếp đứng tên sở hữu cổ phần.
Trong thực tế, không ít doanh nghiệp tồn tại cấu trúc sở hữu nhiều tầng, thông qua các pháp nhân trung gian hoặc sở hữu chéo. Điều này khiến việc xác định chủ thể kiểm soát thực sự trở nên khó khăn, làm giảm tính minh bạch và tiềm ẩn rủi ro thao túng.
Theo ông Lê Trung Hải, Phó Trưởng ban Giám sát công ty đại chúng, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, việc xác định chủ sở hữu hưởng lợi là bước tiến quan trọng để nâng cao minh bạch thị trường. Khi cơ quan quản lý và nhà đầu tư nhận diện rõ “ai đứng sau doanh nghiệp”, các hành vi che giấu sở hữu hay chi phối ngầm sẽ bị thu hẹp.
Không chỉ dừng ở minh bạch thông tin, quy định này còn gắn với trách nhiệm giải trình. Khi danh tính chủ sở hữu hưởng lợi được làm rõ, việc giám sát hoạt động quản trị và truy trách nhiệm cũng trở nên hiệu quả hơn. Đây là yếu tố then chốt trong bối cảnh thị trường chứng khoán ngày càng thu hút dòng vốn tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài.
Song hành với yêu cầu minh bạch cấu trúc sở hữu, Luật Doanh nghiệp 2025 cũng tăng cường trách nhiệm của người quản lý doanh nghiệp. Theo đó, người đại diện theo pháp luật và các thành viên quản lý phải chịu trách nhiệm cao hơn đối với các quyết định điều hành. Trường hợp quyết định gây thiệt hại cho doanh nghiệp, cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm pháp lý.
Quy định này được kỳ vọng sẽ nâng cao kỷ luật quản trị, buộc ban lãnh đạo phải thận trọng hơn trong quá trình ra quyết định. Khi trách nhiệm cá nhân được “gắn tên”, các quyết định chiến lược sẽ phải dựa trên lợi ích dài hạn thay vì mục tiêu ngắn hạn hoặc lợi ích cục bộ.
Ở góc độ pháp lý, ông Nguyễn Văn Phúc, Luật sư điều hành Công ty Luật HM&P cho rằng việc luật hóa khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp trong việc công khai thông tin về cá nhân thực sự kiểm soát.
Cùng với đó, các quy định về trách nhiệm của người đại diện pháp luật, nghĩa vụ góp vốn, báo cáo tài chính… cũng được siết chặt, buộc doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty có cấu trúc sở hữu phức tạp hoặc doanh nghiệp FDI phải rà soát, điều chỉnh hệ thống quản trị nội bộ.
“Mặt tích cực là các cải cách này giúp nâng chuẩn minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý cũng gia tăng nếu doanh nghiệp không kịp thích ứng”, ông Phúc nhận định.
Đồng quan điểm, nhiều ý kiến thống nhất rằng các quy định mới không chỉ dừng ở yêu cầu minh bạch thông tin, mà còn đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận trong quản trị.
Trước hết, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ cấu trúc sở hữu, đặc biệt với các mô hình có nhiều lớp trung gian, để xác định và công bố chính xác chủ sở hữu hưởng lợi theo quy định. Việc này không chỉ phục vụ nghĩa vụ pháp lý mà còn giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro nội tại.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần hoàn thiện hệ thống quản trị nội bộ theo hướng phân định rõ quyền hạn – trách nhiệm của từng vị trí quản lý, thiết lập cơ chế kiểm soát và giám sát hiệu quả hơn.
Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng cần đầu tư vào hệ thống báo cáo, công bố thông tin và lưu trữ dữ liệu để đảm bảo tính minh bạch và khả năng truy xuất khi cần thiết. Việc đào tạo đội ngũ quản lý, nâng cao nhận thức về tuân thủ pháp luật cũng là yếu tố then chốt trong giai đoạn chuyển đổi này.
Theo các chuyên gia, để các quy định phát huy hiệu quả, cần sớm ban hành hướng dẫn chi tiết theo hướng dễ hiểu, dễ áp dụng, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Cùng với đó, việc tăng tính minh bạch thông qua công khai thông tin và áp lực từ thị trường, nhà đầu tư cũng sẽ là “đòn bẩy” quan trọng buộc doanh nghiệp chủ động tuân thủ, đưa quy định đi vào thực chất.
