Hoàn thiện thể chế tài chính, thị trường vốn: Những vấn đề đặt ra

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam, mang ý nghĩa định hướng chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Phối hợp nhịp nhàng chính sách tài khoá - tiền tệ

Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong thời điểm lịch sử có ý nghĩa sâu sắc, mục tiêu tổng quát là giữ vững môi trường hoà bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc; thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, là một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD/năm.

Hoàn thiện thể chế phát triển và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là một trong tám nội dung xuyên suốt tập trung triển khai các quyết sách chiến lược thực hiện mục tiêu đề ra. Trong đó, hoàn thiện thể chế bao gồm hoàn thiện thể chế ngành tài chính. Ngành tập trung cải cách hành chính, phát triển thị trường vốn, đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển các mô hình kinh tế mới hướng tới mục tiêu tăng tốc, bứt phá hoàn thành các nhiệm vụ.

Chia sẻ với báo chí, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết bước sang giai đoạn 2026-2030, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì ổn định vĩ mô, mà còn phải tạo ra động lực tăng trưởng đủ mạnh để hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh và bền vững. Trong bối cảnh đó, sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ được xem là điều kiện tiên quyết. Quan điểm xuyên suốt của Đảng và Chính phủ là không để hai chính sách trụ cột này vận hành rời rạc, mà phải tạo thành “gọng kìm” vững chắc, vừa giữ ổn định kinh tế vĩ mô, vừa kích hoạt các động lực tăng trưởng mới.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh chính sách tài khóa trong giai đoạn tới sẽ tiếp tục bảo đảm tỷ lệ huy động ngân sách khoảng 18% GDP trên cơ sở nuôi dưỡng nguồn thu bền vững, hạn chế tận thu, đồng thời thực hiện xoay trục mạnh mẽ cơ cấu chi ngân sách.

Đối với lĩnh vực ngân hàng, hệ thống ngân hàng tiếp tục giữ vai trò trụ cột của hệ thống tài chính, trong giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân khoảng 14,5%/năm, tập trung nhiều hơn vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh và các động lực tăng trưởng mới. Công tác xử lý nợ xấu, kiểm soát sở hữu chéo và nâng cao an toàn hệ thống được đẩy mạnh, góp phần củng cố niềm tin của thị trường.

Đáng chú ý, tài chính số và thanh toán không dùng tiền mặt phát triển nhanh, với tốc độ tăng trưởng kinh tế số đạt khoảng 9-10%/năm. Hạ tầng thanh toán hiện đại đã góp phần nâng cao tính minh bạch của dòng tiền, giảm chi phí giao dịch và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, đằng sau những kết quả tích cực đó vẫn tồn tại không ít hạn chế mang tính cơ cấu, đòi hỏi phải được nhìn nhận thẳng thắn để có giải pháp đột phá trong giai đoạn tới.

Ông Đặng Văn Tuyên, Uỷ viên HĐQT BIDV chia sẻ ngành ngân hàng cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ thể chế và cơ chế điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ và đồng bộ với chính sách tài khóa và các chính sách vĩ mô khác, qua đó vừa kiểm soát hiệu quả lạm phát, vừa tạo dư địa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đồng thời, cần đẩy mạnh tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý triệt để nợ xấu, nâng cao năng lực tài chính, quản trị rủi ro và khả năng chống chịu của toàn hệ thống trước các cú sốc bên ngoài. Đặc biệt, phát triển thị trường tài chính cân bằng hơn giữa tiền tệ và thị trường vốn, thúc đẩy chuyển đổi số, bảo đảm an toàn hệ thống và dữ liệu, cũng như hoàn thiện cơ chế tín dụng xanh, tài chính bền vững, lồng ghép tiêu chí ESG nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng và vị thế của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong hội nhập quốc tế.

Nâng chất thị trường vốn

Cùng với chính sách tài khóa, tiền tệ, thị trường vốn được xác định là một trụ cột không thể thiếu trong cấu trúc tài chính hiện đại. Việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi vào năm 2025 được xem là một thắng lợi lớn về mặt thể chế.

Với quy mô vốn hóa đạt gần 10 triệu tỷ đồng (hơn 77% GDP) và thị trường trái phiếu đạt khoảng 3,93 triệu tỷ đồng, tương đương 30,7% GDP, thị trường vốn Việt Nam đã và đang từng bước khẳng định vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Theo các chuyên gia phân tích, trong giai đoạn hậu nâng hạng, thách thức không chỉ nằm ở việc thu hút dòng vốn ngoại gián tiếp, mà còn ở khả năng giữ chân các nhà đầu tư dài hạn thông qua việc phát triển sản phẩm tài chính đa dạng và chuẩn hóa hệ thống quản trị doanh nghiệp. Việc từng bước áp dụng các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm bất cân xứng thông tin và rủi ro hệ thống.

Quan trọng hơn, quá trình này buộc doanh nghiệp trong nước phải nâng cao năng lực quản trị, qua đó giúp thị trường vốn trở thành kênh dẫn vốn bền vững cho các dự án chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Mở đường cho các mô hình kinh tế mới

Cũng theo Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng, sự xuất hiện nhanh chóng của các mô hình kinh tế mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về một tư duy pháp lý đột phá. Ngành tài chính được giao nhiệm vụ đi đầu trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số, kinh tế xanh và các mô hình kinh doanh sáng tạo.

Việc xây dựng các khung pháp lý thử nghiệm (sandbox) cho tài sản số, dịch vụ tài chính công nghệ cao cho phép Nhà nước vừa kiểm soát rủi ro, vừa không kìm hãm đổi mới sáng tạo. Song song với đó, việc tham gia xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế được xem là nơi có thể thử nghiệm các chuẩn mực quản trị và dòng vốn toàn cầu ở mức độ cao hơn.

Đặc biệt, hoàn thiện hành lang pháp lý cho tài chính xanh, tín chỉ carbon và trái phiếu xanh sẽ giúp Việt Nam đón đầu làn sóng đầu tư bền vững đang gia tăng mạnh mẽ trên thế giới. Một khuôn khổ pháp lý minh bạch, ổn định và tiệm cận chuẩn mực quốc tế sẽ đưa Việt Nam thành điểm đến an toàn và hấp dẫn đối với các mô hình kinh doanh tiên phong.

Trong tiến trình đó, theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, việc hoàn thiện thể chế phát triển, bao gồm hoàn thiện thể chế tài chính và thị trường vốn cần dựa trên định hướng chiến lược bao gồm: Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với trách nhiệm người đứng đầu, cắt giảm tối thiểu 30% thủ tục hành chính không cần thiết; Hoàn thiện các thị trường mới, ưu tiên xây dựng khung pháp lý cho thị trường tín chỉ carbon và các mô hình kinh tế tuần hoàn; Hoàn thiện Chính phủ số, kết nối dữ liệu quốc gia thông suốt để minh bạch hóa dòng vốn và quản trị rủi ro hệ thống.