Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 được tổ chức tại Phillipines sẽ tập trung vào ba ưu tiên khẩn cấp: an ninh năng lượng, an ninh lương thực và sự an toàn của công dân ASEAN ở nước ngoài.
Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đến Cebu, Phillipines tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 từ ngày 7-8/5/2026.
Ngân hàng Thế giới dự báo tăng trưởng Đông Nam Á sẽ chậm lại còn 4,2% trong năm 2026, giảm từ mức 5,0% của năm 2025, chủ yếu do tác động từ giá năng lượng cao bắt nguồn từ xung đột Trung Đông.
IMF nhận định châu Á nói chung và ASEAN nói riêng bước vào năm 2026 từ nền tảng tương đối vững chắc, song căng thẳng năng lượng đang kiểm tra sức chịu đựng đó. Giá dầu khí tăng cao đẩy lạm phát lên, làm tăng thâm hụt thương mại và thu hẹp dư địa phản ứng chính sách, đặc biệt với các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu.
Bộ trưởng Thương mại Phillipines Cristina Roque cho biết, ASEAN đang thúc đẩy việc phê chuẩn một thỏa thuận khung về an ninh dầu mỏ. "Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA) đang được theo đuổi nhằm tạo điều kiện cho việc chia sẻ nhiên liệu khẩn cấp một cách phối hợp và các biện pháp ứng phó tập thể đối với sự gián đoạn nguồn cung", bà Cristina Roque cho biết.
Trong khi đó, an ninh năng lượng có mối liên hệ mật thiết với an ninh lương thực. Giá năng lượng tăng cao đang đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp và giá lương thực lên. Do đó, ASEAN sẽ ưu tiên thảo luận các giải pháp để đảm bảo nguồn cung, ổn định giá cả và duy trì khả năng tiếp cận lương thực cho người dân trong khu vực. Cụ thể, ASEAN sẽ xem xét cải thiện hiệu quả và tính linh hoạt của các cơ chế dự trữ lương thực, chẳng hạn như Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3.
Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần này, các nhà lãnh đạo cũng sẽ thảo luận về việc bảo vệ công dân và người lao động di cư. Điều này nhằm thích ứng với tình hình bất ổn ở Trung Đông, nơi có nhiều người lao động ASEAN sinh sống và làm việc.
Các quốc gia thành viên ASEAN được cho là đang tăng cường phối hợp trong việc cung cấp hỗ trợ lãnh sự, bảo vệ quyền và sự an toàn của công dân, và thúc đẩy các cơ chế hợp tác để ứng phó kịp thời với các trường hợp khẩn cấp, trong đó có thúc đẩy thực thi cơ chế Phối hợp lãnh sự ASEAN. Theo đó, nếu một nước ASEAN không có đại sứ quán tại nơi xảy ra khủng hoảng, công dân của họ có thể được đại sứ quán nước ASEAN khác hỗ trợ…
Theo Bộ Ngoại giao Việt Nam, tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần này, Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ có các bài phát biểu về quan điểm của Việt Nam đối với các ưu tiên của ASEAN, đồng thời đưa ra đề xuất tăng cường khả năng tự cường của khối trước các biến động, đặc biệt là tác động từ tình hình Trung Đông. Bên lề hội nghị, Thủ tướng Chính phủ cũng sẽ tiến hành các cuộc tiếp xúc song phương với lãnh đạo các nước thành viên.
Bên cạnh những thách thức ngắn hạn, một số xu hướng cấu trúc đang tạo ra dư địa tăng trưởng trung và dài hạn cho khu vực.
Trước hết, áp lực từ cuộc khủng hoảng Hormuz đang tạo động lực chính trị mới cho tiến trình thoát khỏi phụ thuộc năng lượng hóa thạch nhập khẩu.
ASEAN hiện là khu vực tiêu thụ năng lượng lớn thứ tư thế giới, với nhiên liệu hóa thạch chiếm tới 83% cơ cấu năng lượng. Tại Hội nghị Kinh tế ASEAN hẹp lần thứ 32 đầu năm 2026, nhiều nước thành viên đã đề xuất thúc đẩy kết nối lưới điện khu vực, nhấn mạnh vai trò của lưới điện ASEAN trong bảo đảm an ninh năng lượng và hỗ trợ chuyển đổi xanh. Philippines với tư cách Chủ tịch ASEAN 2026 cũng đang thúc đẩy các ưu tiên về phát triển Lưới điện ASEAN, đầu tư vào lĩnh vực xanh và các quy tắc thương mại số.
Thứ hai, tái cơ cấu chuỗi cung ứng đang tiếp tục được đẩy mạnh. Phân mảnh địa chính trị toàn cầu tiếp tục thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào Đông Nam Á, khi các tập đoàn đa quốc gia đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa khỏi Trung Quốc.
75% công ty toàn cầu đang áp dụng khu vực hóa chuỗi cung ứng nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm thiểu gián đoạn; trong đó Việt Nam được nhiều chuyên gia đánh giá là điểm đến cạnh tranh nhờ tốc độ triển khai và chi phí sản xuất.
Thứ ba, kinh tế số có nhiều cơ hội để đóng vai trò động lực tăng trưởng mới cho khu vực. Nền kinh tế số ASEAN đạt khoảng 263 tỷ USD năm 2024 và được dự báo có thể vươn tới ngưỡng 1.000 tỷ USD vào năm 2030, với thương mại điện tử, AI và logistics thông minh là những lĩnh vực dẫn dắt.
Quỹ đạo này được xem là kênh giúp khu vực giảm dần sự phụ thuộc vào các ngành sản xuất thâm dụng lao động truyền thống — điều đặc biệt có ý nghĩa khi chi phí năng lượng đang bào mòn biên lợi nhuận sản xuất.
