Trong bối cảnh khu vực đối mặt với hàng loạt rủi ro, ASEAN cần sự tham gia chủ động hơn từ các ngân hàng trung ương và cơ quan giám sát tài chính.
Nhiều rủi ro và thách thức mới đã được đưa ra thảo luận tại Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN (AFMGM) năm nay.
Từ các rủi ro địa kinh tế, địa chính trị đến thanh toán xuyên biên giới, khả năng chống chịu tài chính và quản lý rủi ro khí hậu, chương trình nghị sự toàn diện cho thấy tầm quan trọng của các chiến lược tổng thể nhằm bảo đảm thịnh vượng bền vững cho các quốc gia thành viên ASEAN.
680 triệu người dân trong khu vực đang phải đối mặt giá tăng lượng tăng cao, nguy cơ khủng hoảng lương thực do phụ thuộc lớn vào nhập khẩu phân bón, tình trạng thời tiết cực đoan gia tăng, mực nước biển dâng cao, biến động nhân khẩu học bất lợi và chi phí sinh hoạt ngày càng leo thang.
Trong bối cảnh đó, thúc đẩy chuyển đổi kinh tế và xây dựng các nền kinh tế cùng thị trường tài chính có khả năng chống chịu cao là điều kiện tiên quyết để đạt được thịnh vượng lâu dài.
Tuyên bố chung lần thứ 13 của AFMGM phản ánh rõ mức độ cấp thiết của hành động, đồng thời cho thấy nền tảng thể chế được xây dựng là có thật và đáng ghi nhận.
Theo giới quan sát, tuyên bố chung của các Bộ trưởng ASEAN đã xác định cụ thể thách thức nằm ở quy mô. Không chính phủ nào có thể tự mình tài trợ toàn bộ các dự án cần thiết cho hạ tầng chống chịu, cộng đồng bền vững, quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch, giá phải chăng và an toàn.
Dư địa tài khóa của các nước ASEAN đều bị hạn chế, trong khi nhu cầu đầu tư là vô cùng lớn. Vì vậy, giải pháp hợp lý là huy động nguồn vốn tư nhân, và các Bộ trưởng Tài chính cùng Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN đang thúc đẩy nhiều bước đi có ý nghĩa theo hướng này.
Các quỹ chuyên biệt và việc tiếp tục hỗ trợ những chương trình hiện có là công cụ quan trọng. Cơ sở Tài chính Xanh Xúc tác ASEAN thuộc Quỹ Cơ sở hạ tầng ASEAN (AIF) đã xây dựng danh mục cho vay gồm 30 dự án khu vực, trị giá 19,4 tỷ USD cho giai đoạn 2026–2028.
Quỹ Kết nối Khu vực về Năng lượng tại Đông Nam Á mới được ra mắt, cũng thuộc AIF và do Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) quản lý, sẽ hỗ trợ chuẩn bị dự án cho việc phát triển Lưới điện ASEAN.
Một cơ chế khác do ADB đề xuất trị giá 30 tỷ USD đến năm 2030, tập trung vào phát triển bền vững, chuyển đổi số và tăng cường khả năng chống chịu nhằm triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, tiếp tục mở rộng bộ công cụ hiện có. Những sáng kiến này thể hiện cam kết đa phương nghiêm túc.
Ở khía cạnh thông tin, nhiều thể chế như Diễn đàn Thị trường Vốn ASEAN (ACMF) đã dành nhiều nỗ lực để giảm chi phí thông tin liên quan đến các quyết định đầu tư bền vững.
Nhiều hướng dẫn và công cụ hỗ trợ cũng đã được cung cấp cho doanh nghiệp nhằm giảm chi phí tìm kiếm và xác minh các cơ hội phát triển bền vững.
Kế hoạch Hành động ACMF giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục tạo thêm động lực, với các sáng kiến thúc đẩy huy động vốn từ thị trường vốn cho chuyển dịch năng lượng và phát triển các công cụ tài chính sáng tạo để thu hẹp khoảng trống tài trợ.
Tổng thể mà nói, đây đều là những nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, theo bà Julia Bingler, nghiên cứu viên cao cấp tại Hội đồng Chính sách Kinh tế, vai trò của các ngân hàng trung ương và cơ quan giám sát tài chính ASEAN trong nỗ lực chung nhằm huy động vốn tư nhân ở quy mô lớn vẫn chỉ được đề cập gián tiếp.
Sự đóng góp của họ chủ yếu xuất hiện qua các nội dung ACMF đang thực hiện như xây dựng hệ thống phân loại xanh, tiêu chuẩn công bố thông tin và thị trường carbon.
Bên cạnh đó, bà Bingler cho biết, vẫn còn thiếu cam kết chung về việc xem xét liệu các công cụ chính sách có thể được điều chỉnh phù hợp hơn với các mục tiêu chung hay không.
Bà cho rằng, đây là thiếu sót rất đáng lưu ý. Ngân hàng trung ương và cơ quan giám sát là những chủ thể có ảnh hưởng lớn, vì công cụ của họ quyết định dòng vốn sẽ chảy về đâu. Họ đặt ra điều kiện để ngân hàng cho vay, nhà đầu tư chấp nhận rủi ro và các dự án có được tài trợ hay không.
"Nếu bỏ các công cụ này ra ngoài chiến lược huy động vốn tư nhân, nghĩa là những yếu tố cốt lõi quyết định đầu tư sẽ chưa được tính đến", chuyên gia này nhấn mạnh.
Công cụ thứ nhất có thể giúp vốn tư nhân chảy mạnh hơn vào các lĩnh vực ưu tiên là hoạt động tái cấp vốn có mục tiêu.
Nói đơn giản, ngân hàng trung ương có thể cung cấp nguồn vốn rẻ hơn cho các ngân hàng thương mại khi họ cho vay vào các lĩnh vực ưu tiên như hạ tầng chống chịu khí hậu, năng lượng sạch hay các dự án an ninh lương thực. Cơ chế rất rõ ràng, ngân hàng càng cho vay nhiều vào các ưu tiên chung của khu vực, chi phí vay vốn của chính họ càng thấp.
Một số ngân hàng trung ương trong ASEAN và trên thế giới đã thử nghiệm các mô hình tương tự. Nếu ASEAN cùng cam kết triển khai công cụ này, chẳng hạn hỗ trợ Lưới điện ASEAN, tác động có thể mang tính bước ngoặt trong huy động vốn tư nhân ở quy mô cần thiết.
Công cụ thứ hai là cần thêm các bộ đệm vốn thông minh hơn nhằm giảm nguy cơ căng thẳng tài chính lan rộng trong khu vực và tác động đến nền kinh tế thực, hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ.
Khu vực đang đối mặt với các rủi ro chồng chéo và liên kết chặt chẽ. Các bộ đệm vốn được thiết kế tốt hơn, tính đến các rủi ro dây chuyền và tổng hợp, có thể giúp hệ thống tài chính thực sự chống chịu tốt hơn trước cú sốc.
Quan trọng hơn, chúng cũng có thể được xây dựng để khuyến khích các ngân hàng giảm mức độ tổn thương chung của nền kinh tế, chẳng hạn giảm yêu cầu vốn đối với các khoản đầu tư vào hạ tầng chống chịu khí hậu và mô hình kinh doanh carbon thấp.
Các chuyên gia trong ngành nói thêm cho rằng, trụ cột tài chính của ASEAN nên tiến thêm một bước khi xem xét cách đưa các công cụ của ngân hàng trung ương và cơ quan giám sát đồng bộ với những mục tiêu mà khu vực đã đặt ra.
Một chương trình làm việc chung, đánh giá tái cấp vốn có mục tiêu, bộ đệm rủi ro tài chính thông minh hơn và các công cụ liên quan, sẽ là yếu tố bổ sung hợp lý và có giá trị cao cho các sáng kiến hiện nay.
Singapore sẽ giữ chức Chủ tịch ASEAN năm 2027, thời điểm ASEAN kỷ niệm 60 năm thành lập. Đây là thời điểm để chứng minh rằng các ngân hàng trung ương và cơ quan giám sát tài chính trong khu vực sẵn sàng thực hiện những bước đi cần thiết nhằm tăng cường khả năng chống chịu và hỗ trợ thịnh vượng bền vững.
