Đề xuất tạm dừng đăng ký xe khi cưỡng chế xử phạt hành chính nhằm buộc người chây ì nộp phạt phải chấp hành, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về ranh giới pháp lý…
Không chỉ dừng ở các biện pháp cưỡng chế quen thuộc như khấu trừ tiền hay kê biên tài sản, đề xuất bổ sung biện pháp tạm dừng đăng ký phương tiện cho thấy một hướng tiếp cận khác, đó là tác động trực tiếp vào khả năng sử dụng và giao dịch tài sản của người vi phạm.
Đề xuất này không áp dụng với các vi phạm thông thường, mà chỉ nhắm vào những trường hợp đã bị xử phạt nhưng cố tình không chấp hành. Mục tiêu là để buộc thi hành quyết định xử phạt đã có hiệu lực pháp luật.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh đề xuất này, một số chuyên gia pháp lý cho rằng, về bản chất, tạm dừng đăng ký xe không đơn thuần là một thủ tục hành chính, mà là biện pháp hạn chế việc thực hiện các giao dịch pháp lý liên quan đến phương tiện. Khi bị áp dụng, chủ xe sẽ không thể sang tên, đăng ký mới hoặc hoàn thiện hồ sơ pháp lý cho phương tiện của mình.
Nếu đặt trong tổng thể các biện pháp cũng đang được đề xuất như tạm dừng đăng kiểm, tạm dừng cấp đổi giấy phép lái xe, có thể thấy tư duy cưỡng chế đang dịch chuyển từ chỗ chỉ truy thu bằng tiền sang việc khóa dần các điều kiện vận hành hợp pháp của người vi phạm. Nói cách khác, thay vì chỉ buộc nộp phạt, cơ quan quản lý có thể tác động trực tiếp vào khả năng khai thác, sử dụng và giao dịch đối với tài sản.
Từ góc độ quản lý, đề xuất này nhằm xử lý một thực trạng tồn tại nhiều năm: không ít cá nhân, tổ chức đã bị xử phạt nhưng vẫn cố tình chây ì, kéo dài việc thi hành quyết định, khiến công tác cưỡng chế gặp khó khăn. Khi các biện pháp truyền thống chưa đủ sức răn đe, việc bổ sung công cụ tác động trực tiếp hơn là điều dễ hiểu.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở hiệu quả cưỡng chế, mà còn ở cách thiết kế và áp dụng biện pháp sao cho đúng giới hạn pháp lý.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn, việc bổ sung các biện pháp cưỡng chế mới là cần thiết trong bối cảnh nhiều quyết định xử phạt không được chấp hành nghiêm. Tuy nhiên, đây là nhóm biện pháp tác động trực tiếp đến quyền tài sản và quyền dân sự của người dân, nên phải được quy định với điều kiện áp dụng chặt chẽ.
“Cần phân biệt rõ giữa xử phạt vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt. Chỉ khi người vi phạm không tự nguyện chấp hành thì mới áp dụng biện pháp cưỡng chế. Nếu không làm rõ ranh giới này, rất dễ dẫn tới việc áp dụng tràn lan”, Luật sư Tuấn phân tích.
Theo ông, tạm dừng đăng ký xe về bản chất là hạn chế quyền thực hiện giao dịch đối với tài sản, nên phải quy định rõ về thẩm quyền, trình tự, thời hạn áp dụng, cũng như điều kiện chấm dứt biện pháp. Khi người vi phạm đã hoàn thành nghĩa vụ, quyền của họ phải được khôi phục kịp thời, tránh tình trạng thủ tục cưỡng chế đã kết thúc nhưng quyền tài sản vẫn bị “treo” trên thực tế.
Theo luật sư, một vấn đề khác cần được tính tới là nguy cơ ảnh hưởng đến bên thứ ba. Trong thực tế, không ít phương tiện đang trong quá trình mua bán, chuyển nhượng, thế chấp hoặc liên quan đến nhiều chủ thể khác nhau. Nếu áp dụng biện pháp cưỡng chế mà không làm rõ đầy đủ quan hệ pháp lý của tài sản, rất có thể phát sinh tranh chấp hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi của người không liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm.
“Vấn đề không chỉ là tăng thêm công cụ cưỡng chế, mà là phải kiểm soát chặt cách sử dụng công cụ đó. Nếu thiếu cơ chế giám sát minh bạch, một biện pháp được đặt ra để tăng hiệu quả quản lý lại có thể làm nảy sinh rủi ro pháp lý mới”, Luật sư Tuấn lưu ý.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn, xu hướng quản lý đang thay đổi theo hướng tăng tính ràng buộc thực tế đối với người vi phạm, thay vì chỉ dừng ở quyết định xử phạt trên giấy.
“Tuy nhiên, để biện pháp mới phát huy hiệu quả mà không tạo thêm hệ lụy, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ phạm vi áp dụng, bảo đảm minh bạch trong thực thi và có cơ chế kiểm soát đủ chặt để ngăn ngừa lạm dụng”, Luật sư Tuấn nhấn mạnh.
