Nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải là việc riêng của ngành Khoa học và Công nghệ, mà là nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống chính trị, các cấp, các ngành và cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn 2026–2030.
Chiều ngày 14/08, Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 đã chính thức khai mạc phiên toàn thể với chủ đề: “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới tầm nhìn 2045”. Sự kiện có sự tham gia của lãnh đạo Chính phủ, đại diện các bộ, ngành, chuyên gia quốc tế và đông đảo cộng đồng doanh nghiệp.
Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đánh giá, sau gần 40 năm đổi mới, tiềm lực nền kinh tế của đất nước đã có bước phát triển vượt bậc. Nhưng chúng ta cũng phải thẳng thắn nhìn nhận mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là vào hiệu quả và sử dụng nguồn lực. Kinh nghiệm của khu vực đã cho thấy không một quốc gia nào vượt qua được bẫy thu nhập trung bình mà không trải qua một giai đoạn tăng tốc quyết liệt về năng suất.
Theo Phó Thủ tướng, bản thân năng suất hôm nay cũng đã có khái niệm khác. Năng suất hôm nay không còn là làm nhanh hơn theo cách đã làm, mà là tạo ra giá trị mới bằng công nghệ, bằng dữ liệu và phương thức quản trị mới, đồng thời phải đạt chuẩn về chất lượng môi trường thì mới được thị trường chấp nhận.
Vì vậy, ông đề nghị diễn đàn thống nhất một nhận thức chung là: “Nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải là việc riêng của ngành Khoa học và Công nghệ, mà đây được xem là nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống, của các cấp, các ngành và của cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn 2026–2030”.
Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh 3 định hướng lớn: Thứ nhất: Chúng ta cần chuyển từ làm theo phong trào sang chuyển đổi sâu và thực chất, đo lường được, lấy chỉ tiêu năng suất làm thước đo điều hành để đạt được các mục tiêu đặt ra trong Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị: Đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%; Yêu cầu năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân từ 8,5% đến 9,5%/năm như trong Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đã đề ra.
Ông đề nghị nghiên cứu đưa ra các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, địa phương, từng tập đoàn, công ty; từ đó có cách thức đo lường, đánh giá, công bố để cải thiện năng suất một cách thực chất và liên tục.
Thứ hai: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành động lực tạo ra năng suất mới. Chất lượng và tiêu chuẩn phải trở thành 'tấm hộ chiếu' để ra thị trường. Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải đi vào chuỗi sản xuất và quy trình quản trị, chứ không chỉ dừng lại ở phần mềm quản lý văn phòng. Trong đó, lưu ý chú trọng đến năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bên cạnh đó, hạ tầng chất lượng quốc gia cần được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường lớn trên thế giới.
Thứ ba: Phát huy đồng bộ cả 3 lực lượng: Doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tư nhân và khu vực công. Trên cơ sở các yêu cầu của Nghị quyết 79-NQ/TW, Phó Thủ tướng đề nghị mỗi tập đoàn, mỗi công ty xây dựng một chương trình năng suất riêng, có mục tiêu định lượng và lan tỏa trong chuỗi cung ứng; có chính sách hỗ trợ chuyển giao tài sản có trọng tâm, trọng điểm và lấy mức tăng trưởng năng suất thực tế làm thước đo, không lấy số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ làm thành tích.
Đặc biệt, khu vực công phải thực sự năng động, nâng cao năng suất của chính mình. Sau khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, mỗi cơ quan phải phục vụ người dân, doanh nghiệp với quy trình gọn hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn, từ đó giúp giảm chi phí cho toàn nền kinh tế.
Từ những định hướng trên, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị các cơ quan, tổ chức liên quan nghiên cứu triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm sau:
Một là, đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ cần khẩn trương sơ kết việc thực hiện Quyết định số 36 ngày 11/01/2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021–2030. Trên cơ sở đó, nghiên cứu việc trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới.
“Việc này đề nghị các đồng chí hoàn thành trong Quý III/2026 để chúng ta ban hành một chương trình, kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới với nhiều yếu tố mới khác với trước đây”, Phó Thủ tướng chỉ đạo.
Phó Thủ tướng yêu cầu, kế hoạch đó phải làm rõ được các giải pháp thực hiện các chỉ tiêu mới mà Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW đã đề ra. Đặc biệt, cần bổ sung những nội dung còn thiếu như: năng suất dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số; nhất là đưa tiêu chí năng suất dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu – những vấn đề rất mới trong thời gian vừa qua.
Hai là, hoàn thành và đưa vào vận hành bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, cấp ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất; công bố báo cáo năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.
Ba là, hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia; ưu tiên đầu tư năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm quốc gia; đẩy mạnh tiêu chuẩn số, chứng nhận tiêu chuẩn số, mở rộng thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp; chủ động tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với công nghệ mới.
Bốn là, phát triển nguồn nhân lực cho năng suất; hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất quốc gia đạt chuẩn khu vực; nghiên cứu đưa nội dung năng suất, chất lượng, đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo đại học và giáo dục nghề nghiệp; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho người lao động.
Năm là, tăng cường hợp tác quốc tế; phát huy vai trò của Tổ chức Năng suất Châu Á, Tổ chức Lao động Quốc tế và các đối tác; tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các nền kinh tế đã thành công trong chuyển đổi này.
“Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài, nhưng trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc chúng ta phải tăng tốc bứt phá”, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Lê Xuân Định – Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đánh giá, Việt Nam đã bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng nhanh và bền vững. Khi dư địa mở rộng đầu tư và lao động ngày càng hạn chế, năng suất trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn.
Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng, bứt phá năng suất không chỉ là làm ra nhiều hơn, mà là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Năng suất tạo ra hiệu quả, chất lượng tạo dựng niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường. Cả hai phải cùng được nâng lên để doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá trị và bằng công nghệ.
“Khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới, đổi mới sáng tạo chuyển năng lực đó thành giá trị. Chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo nâng cao hiệu quả; còn tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng giúp kết quả được tin cậy và được thị trường chấp nhận”, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.
