Khởi nghiệp nông nghiệp xanh trở thành hướng đi tất yếu, giúp nông dân nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ môi trường và tạo nền tảng phát triển bền vững kinh tế nông thôn.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường liên tục được siết chặt, khởi nghiệp nông nghiệp xanh đang nổi lên như một xu hướng tất yếu. Đây không chỉ là lựa chọn kinh doanh, mà còn là lời giải cho bài toán phát triển bền vững của nông thôn Việt Nam trong giai đoạn mới.
Nông nghiệp xanh được hiểu là mô hình sản xuất giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước và năng lượng, hạn chế hóa chất đầu vào, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Với cách tiếp cận này, người khởi nghiệp không chỉ tập trung vào sản lượng mà chú trọng hơn đến chất lượng, giá trị gia tăng và tác động dài hạn đến môi trường, xã hội.
Thực tế cho thấy, nhiều thị trường xuất khẩu lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản đã đưa ra các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc. Không ít lô hàng nông sản Việt Nam từng bị trả về do vi phạm quy định về dư lượng hóa chất hoặc không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Điều này buộc người nông dân và các startup nông nghiệp phải thay đổi tư duy, chuyển từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp xanh, nông nghiệp hữu cơ và thuận tự nhiên.
Khởi nghiệp trong lĩnh vực này có nhiều lợi thế rõ nét. Việc hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, sử dụng phân bón hữu cơ tự ủ từ phụ phẩm nông nghiệp giúp giảm chi phí đầu vào, đồng thời bảo vệ sức khỏe người sản xuất. Tận dụng lợi thế sẵn có của địa phương về đất đai, khí hậu, nguồn giống bản địa cũng giúp nhiều mô hình khởi nghiệp giảm áp lực vốn, chủ động nguồn nguyên liệu và nâng cao khả năng tự chủ.
Không chỉ dừng ở khâu sản xuất, nông nghiệp xanh còn mở ra cơ hội phát triển các chuỗi giá trị mới. Nhiều hợp tác xã đã tận dụng chất thải hữu cơ để sản xuất phân bón, vừa giảm chi phí, vừa giảm phát thải ra môi trường. Một số mô hình còn tự chế biến thuốc bảo vệ thực vật sinh học từ tỏi, ớt, gừng, qua đó bảo vệ cây trồng và đảm bảo chất lượng nông sản khi đến tay người tiêu dùng.
Tuy nhiên, khởi nghiệp nông nghiệp xanh vẫn đối mặt không ít thách thức. Số lượng doanh nghiệp đăng ký hoạt động trong lĩnh vực này tăng nhanh, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp thành lập mới còn khiêm tốn so với tiềm năng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hạn chế về vốn, thiếu kiến thức quản trị, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường. Dù đã có các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, nhưng việc triển khai trên thực tế chưa thật sự hiệu quả, khiến nhiều startup khó hưởng lợi.
Ở khu vực nông thôn, những rào cản về hạ tầng giao thông, logistics, công nghệ thông tin cũng làm tăng chi phí và rủi ro cho người khởi nghiệp. Thị trường tiêu thụ tại chỗ nhỏ hẹp buộc các mô hình phải mở rộng kênh bán hàng, kết nối với đô thị hoặc kinh doanh trực tuyến, trong khi năng lực tiếp thị và xây dựng thương hiệu còn hạn chế.
Dẫu vậy, xu hướng khởi nghiệp trở về quê đang mở ra những cơ hội mới. Chi phí đầu tư thấp, nguồn tài nguyên phong phú và sự hỗ trợ từ gia đình, cộng đồng là những lợi thế lớn mà đô thị khó có được. Khi biết khai thác đúng thế mạnh địa phương, kết hợp tư duy kinh tế nông nghiệp và công nghệ số, nhiều mô hình nhỏ đã từng bước tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường.
Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 cũng đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, từ đơn giá trị sang đa giá trị. Đây chính là không gian để các startup nông nghiệp xanh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ sản xuất, chế biến đến phân phối.
Khởi nghiệp nông nghiệp xanh vì vậy không chỉ là hành trình tìm kiếm lợi nhuận, mà còn là quá trình kiến tạo giá trị lâu dài cho môi trường, xã hội và cộng đồng nông thôn. Khi những bước đi nhỏ được thực hiện một cách bài bản, kiên trì và sáng tạo, nông thôn sẽ không còn là “vùng trũng” của phát triển, mà trở thành nền tảng quan trọng cho một nền kinh tế xanh, bền vững và bao trùm.
